ЕТ ШИКІЗАТЫНАН АЛЫНҒАН ЖАРТЫЛАЙ ФАБРИКАТТЫҢ ТАҒАМДЫҚ ҚАСИЕТІ МЕН САҚТАЛУ МЕРЗІМІНЕ РАДИАЦИЯЛЫҚ ӨҢДЕУДІҢ ӘСЕРІ

Бұл мақалада радиациялық өңделген ет шикізатынан алынған жартылай фабрикаттың тағамдық қасиеттері мен сақтау мерзіміне әсері қарастырылады. Жартылай фабрикат өнімдерінің қауіпсіздігін қамтамасыз ету және сақтау мерзімін ұзарту қазіргі заманғы тамақ өнеркәсібі үшін маңызды мәселе. Тоңазыту, мұздату немесе химиялық қоспаларды пайдалану сияқты дәстүрлі сақтау әдістерінің белгілі бір шектеулері бар: олар жеткілікті микробиологиялық тұрақтылықты қамтамасыз етпейді немесе өнімнің органолептикалық қасиеттеріне кері әсер етуі ықтимал. Зерттеу барысында ет шикізатының микробиологиялық қауіпсіздігін арттыру және сапасын сақтаудың тиімді әдіс ретінде етті радиациялық өңдеуді қолданудың заманауи тәсілдері қолданылады. Радаияциялық өңдеудің ет жартылай фабрикатының микробиологиялық параметріне, физика-химиялық қасиетіне, тағамдық және биологиялық құндылығына ерекше назар аударылады. Радиациялық өңдеу ет шикізатында патогендік және шартты патогендік микрофлораның мөлшерін айтарлықтай азайтатыны, микробиологиялық бұзылуды және тотығу өзгерістерін баяулататыны, осылайша дәстүрлі технологиялармен салыстырғанда шикізаттың және дайын өнімнің сақтау мерзімін ұзартатынын көрсетеді. Радиациялық өңдеудің оңтайлы дозасын таңдау еттің сапалық көрсеткішін қамтамасыз етеді. Алынған деректер ет өнімдерінің қауіпсіздігін, тұрақты сапасын және сақтау мерзімін ұзартуды қамтамасыз ету үшін тамақ өнеркәсібінде радиациялық өңделген ет шикізатынан жартылай фабрикат өндіру технологиясын енгізудің орындылығын растайды.

1. Кодекс Алиментариус. Облученные продукты питания. Совместная программа ФАО/ВОЗ по стандартам на пищевые продукты. – М.: Весь Мир, 2007.

2. Осецкая М.М. Экономические аспекты облучения пищевых продуктов [Электронный ресурс] / М.М. Осецкая, О.А. Момот // КиберЛенинка. – Режим доступа: https://cyberleninka.ru/article/n/ekonomicheskie-aspekty-oblucheniya-pischevyh-produktov.

3. ISO 14470-2011 Food irradiation – Радиационная обработка пищевых продуктов. Требования к разработке, валидации и повседневному контролю процесса облучения пищевых продуктов ионизирующим излучением.

4. Indiarto R. Meat irradiation: a comprehensive review of its impact on food quality and safety / R. Indiarto, A.N. Irawan, E. Subroto // Foods. – 2023. – № 12(9). – Р. 1845. https://doi.org/10.3390/foods12091845.

5. Домненкова А.В. Радиационные технологии в пищевой промышленности / А.В. Домненкова, И. Т. Ермак, Д.М. Кузьменков. – Минск: БГТУ, 2021. – 120 с.

6. Evaluating the shelf life and sensory properties of beef steaks from cattle raised on different grass feeding systems in the Western United States / T.L. Duarte et al // Foods. – 2022. – Vol. 11, № 14, Art. 2141. https://doi.org/10.3390/foods11142141.

7. Evaluating the shelf life of beef in retail after extended low-temperature storage / S.V. Gonzales et al // Meat and Muscle Biology. – 2024. – Vol. 8, № 1. – P. 1-13. https://doi.org/10.22175/mmb.17649.

8. ГОСТ 31470-2012/ Мясо птицы, субпродукты и полуфабрикаты из мяса птицы. Методы органолептических и физико-химических исследований. – Введ. 01.07.2013. – М.: Стандартинформ. – 41 с.

9. ГОСТ Р 54354-2011. Мясо и мясные продукты. Общие требования и методы микробиологического анализа. – Введ. 01.01.2013. – М.: Стандартинформ. – 36 с.

10. Муслимова Н.Р. Сиыр етін ИЛУ-10 электронды үдеткіште өңдеудің оңтайлы параметрі және оның сақтау мерзіміне әсері / Н.Р. Муслимова, Г.Н. Нүрымхан, Ж.Э. Озбекова // Вестник Шәкәрім университеті. – 2026. – № 2. – Б. 45-52.

11. Improving Grain Safety Using Radiation Dose Technologies / R. Uazhanova et al // Agriculture. – 2025. – № 15(15). – Р. 1669. https://doi.org/10.3390/agriculture15151669.

12. Indiarto R. Meat irradiation: a comprehensive review of its impact on food quality and safety / R. Indiarto, A.N. Irawan, E. Subroto // Foods. – 2023. – Vol. 12, № 9, Art. 1845. https://doi.org/10.3390/foods12091845.