СҰЛЫ ДӘНІНІҢ ӘР ТҮРЛІ СОРТТАРЫНЫҢ АМИНҚЫШҚЫЛДАРЫ МЕН МАЙ ҚЫШҚЫЛДАРЫНЫҢ ҚҰРАМЫН САЛЫСТЫРМАЛЫ ЗЕРТТЕУ

Осы мақалада «Думан», «Никола» және «Ишимский» сұлы сұрыптарының дәніндегі аминқышқылдық және май қышқылдық құрамына жүргізілген салыстырмалы талдау нәтижелері ұсынылады. Сұлы – биологиялық белсенді заттардың, соның ішінде алмастырылмайтын аминқышқылдары мен полиқанықпаған май қышқылдарының маңызды көзі болып табылады. Олар адам денсаулығын сақтау, иммундық жүйені нығайту және зат алмасуды қалыпқа келтіруде маңызды рөл атқарады.
Салыстырмалы талдау Қазақ ұлттық аграрлық зерттеу университетінің жанындағы Жапон орталығы базасында жоғары тиімді сұйықтық және газдық хроматография әдістерін қолдану арқылы жүргізілді. Зерттелетін дән шикізатын А.И. Бараев атындағы астық шаруашылығы ғылыми-өндірістік орталығы ұсынды.
Зерттеу нәтижелері бойынша, «Ишимский» сұрпы аминқышқылдар құрамының ең жоғары көрсеткіштерін иеленді: цистин – 1109,11 µg/ml, валин – 784,01 µg/ml, тирозин – 769,81 µg/ml, аргинин – 314,79 µg/ml, гистидин – 265,96 µg/ml, аланин – 242,93 µg/ml. Ал «Думан» сұрпы валин (535,35 µg/ml), тирозин (606,90 µg/ml), цистин (460,91 µg/ml), аргинин (216,61 µg/ml) және гистидин (178,47 µg/ml) секілді аминқышқылдарының жоғары мөлшерімен, сондайақ басқа сұрыптарда кездеспейтін ерекше омега-3 май қышқылдарының болуымен ерекшеленеді: альфа-линолен (1,71 %), докозагексаен (0,218 %) және нервон қышқылы (0,367 %).
Аталған сипаттамалар «Думан» сұрпын функционалдық тамақ өнімдерінде, сұлы сусындарын өндіруде және биологиялық белсенді қоспалар жасауда қолдануға болашағы зор нысан ретінде көрсетеді. Алынған деректер селекционерлер, тағам өнеркәсібі технологтары мен нутрицевтика саласының мамандары үшін ғылыми әрі практикалық қызығушылық тудырады.

1. Горбатова К.К. Химия пищевых продуктов / К.К. Горбатова. – М.: КолосС, 2012. – 528 с.

2. Vasanthi H.R. Phytochemicals from plants to combat cardiovascular disease / H.R. Vasanthi, R. Muthuswamy, D.K. Das // Current Medicinal Chemistry, 2012.

3. Ляшенко В.И. Современные аспекты использования овса в диетическом питании / В.И. Ляшенко, И.А. Романенко // Вопросы питания. – 2016. – № 2. – С. 52-56.

4. Nutritional composition, health benefits and processing of oats / X. Zhang et al // Food Science and Human Wellness, 2021.

5. Гусев А.М. Аминокислотный состав зерновых культур и их пищевая ценность / А.М. Гусев. – Зерновое хозяйство России, 2020.

6. Codex Alimentarius. Standard for Processed Cereal-Based Foods for Infants and Young Children. Codex Stan 074-1981 (rev. 2006).

7. Власова Н.А. Функциональные свойства овса и перспективы его использования в продуктах здорового питания / Н.А. Власова, А.М. Гусев // Вестник Алтайского ГАУ. – 2020. – № 4. – С. 76-81.

8. ГОСТ 31665-2012. Масла растительные и жиры животные. Получение метиловых эфиров жирных кислот. – Введ. 2013-07-01. – М.: Стандартинформ, 2013. – 12 с.

9. Simopoulos, A.P. The importance of the omega-6/omega-3 fatty acid ratio in cardiovascular disease and other chronic diseases. Exp. Biol. Med., 2008.

10. Журавель И.А. Генетические особенности сортов овса и качество зерна / И.А. Журавель // Сельское хозяйство, 2021.

11. ТР ТС 021/2011. Технический регламент Таможенного союза «О безопасности пищевой продукции». – Утв. Решением Комиссии Таможенного союза от 9 декабря 2011 г. № 880. – Введён в действие с 1 июля 2013 г.