МҰНАЙ ШЛАМДАРЫН ҚАЙТА ӨҢДЕУ ПРОЦЕСІНЕ УЛЬТРАДЫБЫСТЫҢ ӘСЕРІН ЗЕРТТЕУ

Мұнай шламдары – мұнай өндіретін аймақтарда түзілетін зиянды қалдықтар. Мұнай шламының қалдықтарын өңдеу мұнай және мұнай-химия өнеркәсібі үшін өзекті мәселелердің бірі болыптабылады. Бұл мақалада мұнай шламдарын қайта өңдеу процессі кезінде жеңіл өнімдердің түзілуіне ультрадыбыстың әсері зерттелді. Зерттеу барысында, мұнай шламынан сапасы жоғары өнімдерді бөліп алу әдістері зерттелді. Мұнай шламын өңдеу үшін еріткіштер таңдалды. Еріткіштердің әсерін анықтау үшін еріткіш қолданбай, ультрадыбыстық өңдеу жүргізілді. Өңделген мұнай шламын айдау процесі 65°C-250°C температура аралығында Сокслет аппаратында жүргізілді. Экстракция процесінің сапасына температура, уақыт және еріткіштің қатынасы сияқты әртүрлі параметрлердің әсері анықталды. Газды хроматография әдісін қолдана отырып, әр түрлі еріткіштермен ерітілген мұнай шламын айдау кезінде алынған жеңіл көмірсутектердің құрамы анықталды. Алынған нәтижелерге байланысты, еріткіш ретінде 1:1 қатынастағы гептан:бензол және гептан:толуол қоспалары таңдалды. Сонымен қатар, мұнай шламының компоненттік құрамын газохроматографиялық зерттеулердің нәтижелері және еріткіштердің салыстырмалы талдауы ұсынылды. Жеңіл көмірсутектердің максималды шығымы 40,9%-ға, ароматты көмірсутектер 57,2%-ға жетті. Осыған байланысты, мұнай шламын мотор отындарын өндіру үшін шикізат ретінде қарастыруға болады. Ұсынылып отырған технология мұнай шламынан ұшқыш заттарды жоғалтпай тауарлық өнім алуға болатынын көрсетті. Сонымен қатар, осы процестің және алынған өнімдердің қоршаған ортаға зиян келтірмейтіні анықталды.

1. Зарипов Р.Т. Нефтяные шламы и способы их утилизации // Известия Тульского государственного университета. Технические науки. – 2021. – № 11. – С. 213-217. https://doi.org/10.24412/2071-6168-2021-11-213-217.

2. Экологические проблемы нефтяной промышленности / Ф.Р. Хайдаров и др. // ООО "Издательство научно-технической литературы: Монография. – Уфа: 2005. – 190 с.

3. Даутов Г.Р., Василевская С.П. Анализ методов утилизации и переработки нефтешламов / Г.Р. Даутов, С.П. Василевская // WORLD OF SCIENCE. – 2024. – С. 42-48.

4. Studying the Characteristics of Tank Oil Sludge / S. Tanirbergenova et al // Processes. – 2024. – Т. 12, № 9. – P.2007. https://doi.org/10.3390/pr12092007.

5. Хасанходжаева Б.Ш. Исследование возможности применения органического компонента нефтешлама в рецептуре резиновых уплотнений / Б.Ш. Хасанходжаева, Г.Ф. Сагитова, А.Н. Тілеуберді // НЕФТЬ И ГАЗ. – 2024. – № 6(144). – С.231-243. https://doi.org/10.37878/2708-0080/2024-6.15.

6. Oil recovery from petroleum sludge through ultrasonic assisted extraction / G. Hu et al // Journal of Environmental Science and Health Part A: Toxic/Hazardous Substances & Environmental Engineering. – 2016. – V.51(11). – P. 921-929. https://doi.org/10.1080/10934529.2016.1191308.

7. Извлечение природных битумов из нефтебитуминозных пород месторождений Беке и Мунайлы Мола / Е.К. Онгарбаев и др. // Горение и плазмохимия. – 2017. – Т. 65, № 2. – С. 148-155.

8. Al-Doury M.M.I. Treatment of oily sludge using solvent extraction / M.M.I. Al-Doury // Petroleum Science and Technology. – 2019. – V.37 (1). – P. 1-7. https://doi.org/10.1080/10916466.2018.1533859).

9. Development of methods for extracting oil in thepurification of waste oil with the use of solar energy / A. Maral et al // World Applied Sciences Journal. – 2013. – V.27(10). – P. 1331-1335. https://doi.org/10.5829/idosi.wasj.2013.27.10.13769.

10. Roussis S.G. Simplified Hydrocarbon Compound Type Analysis Using a Dynamic Batch Inlet System Coupled to a Mass Spectrometer / S.G. Roussis, S.C. Andrew // Energy Fuels. – 1997. – V.11(4). – P.879-886. https://doi.org/10.1021/ef960221j.

11. Selection of Solvents for the Removal of Asphaltene – Resin - Paraffin Deposits / S. Tanirbergenova et al // Processes. – 2022. – V. 10. – P. 1262. https://doi.org/10.3390/pr10071262.

12. Подбор растворителей для удаления асфальтеносмолопарафиновых отложений / Е.К. Онгарбаев и др. // Вестник национальной инженерной академии РК. – 2022. – № 2(84). – C. 213-219. https://doi.org/10.47533/2020.1606-146X.169.

13. Chemical viscosity reduction of heavy oil by multi-frequency ultrasonic waves with the main harmonics of 20–60 kHz / A.V. Dengaev et al // Fluids. – 2023. –Т.8, № 4. – Р.136. https://doi.org/10.3390/fluids8040136.