МАЙҚАН БАЛЫҒЫНАН ЖАСАЛҒАН ПРЕСЕРВІНІҢ ОРГАНОЛЕПТИКАЛЫҚ КӨРСЕТКІШТЕРІНЕ ЖӘНЕ ФИЗИКА-ХИМИЯЛЫҚ ҚАСИЕТТЕРІНЕ ДАРШЫН ИТМҰРЫНЫ (ROSA CINNAMOMEA) ЭКСТРАКТІСІНІҢ ӘСЕРІ

Балық пресервілері қазіргі кезде өзінің жоғары тағамдық құндылығы мен табиғилылығына байланысты тұтынушылардың жоғары сұранысына ие. Сонымен қатар, балық пресервілерін өндірушілердің негізгі мақсаттары барынша ұзақ сақталатын, тағамдық және биологиялық құндылықтары жоғалмаған өнімдерді нарыққа ұсыну болып отыр. Бұл мақалада Майқан балығының салмағына ИЭ2,5%; ИЭ3,5%; және ИЭ4,5% Даршын итмұрыны (rosa cinnamomea) экстрактісі қосылып жасалған пресервінің органолептикалық көрсеткіштері мен физика-химиялық қасиеттерінің зерттеу нәтижелері қарастырылған. Сонымен қатар Даршын итмұрыны (rosa cinnamomea) экстрактісін алудың сызбасы мен режимдері және Майқан балығынан жасалған пресервісі үліглеріне ИЭ қосудың мөлшерін негізделді. Майқан балығынан дайындалған ИЭ2,5; ИЭ3,5 және ИЭ4,5 пресервілер үлгілерінің ақуыздық құрамы сәйкесінше 9,51±0,07; 9,21±0,05 және 8,92±0,05 құрады. Май құрамы бойынша сәйкесінше 15,27±0,03; 15,84±0,02 және 16,71±0,05 құрап, ИЭ мөлшерін арттырған сайын май құрамының мөлшері жоғарлайтынын көрсетті. ИЭ3,5 мөлшері Майқан балығынан жасалған балық пресервісінің органолептикалық қасиеттерінің жоғары бағалауын көрсетті. Алдағы зерттеу жұмыстарында Даршын итмұрыны (rosa cinnamomea) экстрактісі қосылған Майқан балығынан дайындалған пресервілердің басқа да қасиеттері зерттелетін болады. Бұл зерттеу жұмысының нәтижелерін балық өнімдерін өңдеу кәсіпорындары қолдануы мүмкін.

1. FAO Fisheries Department. The State of World fish eries and aquaculture // Food and Agriculture Organization (FAO): Rome. – Italy-2020.

2. A critical review on the health benefits of fish consumption and its bioactive constituents / J. Chen et al // Food Chemistry. – 2022. – V. 369. – P. 130874.

3. Applying innovative technological interventions in the preservation and packaging of fresh seafood products to minimize spoilage-A systematic review and meta-analysis / S.A. Siddiqui et al // Heliyon. – 2024. – V. 10, № 8.

4. A Short Review on The Use of Natural Extracts for Fish and Shrimp Preservation / A.A. Silva et al // Ecology Journal. – 2022. – V. 4, № 2. – P. 205-212.

5. Negi P.S. Plant extracts for the control of bacterial growth: Efficacy, stability and safety issues for food application / P.S. Negi // International journal of food microbiology. – 2012. – V. 156, № 1. – P. 7-17.

6. Biopreservation and quality enhancement of fish surimi using colorant plant extracts / A.A. Tayel et al // Journal of Food Quality. – 2021. – V. 2021, № 1. – P. 6624565.

7. Hake Fish Preservation Using Plant-Based Impregnated Polylactic Acid Food Films as Active Packaging / F. Sánchez-García et al // Applied Sciences. – 2025. – V. 15, № 2. – P. 643.

8. Uçak İ. The effects of rosemary extract combination with vacuum packing on the quality changes of Atlantic mackerel fish burgers / İ. Uçak, Y. Özogul, M. Durmuş // International Journal of Food Science and 9. Technology. – 2011. – V. 46, № 6. – P. 1157-1163.

9. Ucar Y. Natural preservatives for fish and seafood / Y. Ucar, M. Durmus, Y. Özogul // Natural Preservatives for Food. – Academic Press, 2025. – P. 193-220.

10. Sultanbawa Y. Plant extracts as natural antimicrobials in food preservation / Y. Sultanbawa // Microbial food safety and preservation techniques. – 2014. – Р. 373-382.

11. Application of natural plant extracts as colorants, preservatives, and anti‑listerial agents in processed fish products / A.A.Tayel et al // Journal of Food Safety. – 2018. – V. 38, № 2. – P. e12435.

12. ГОСТ 20056-2013. Пресервы из океанической рыбы специального посола. Технические условия. – Введ. 01.07.2014. – М.: Стандартинформ, 2014. – 10 с.

13. ГОСТ 31795-2012. Рыба, морепродукты и продукция из них. Метод определения массовой доли белка, жира, воды, фосфора, кальция и золы спектроскопией в ближней инфракрасной области. – Введ. 01.07.2013. – М.: Стандартинформ, 2014. – 7 с.

14. ГОСТ 31755-2012. Соусы на основе растительных масел. Общие технические условия. – Введ. 01.07.2013. – М.: Стандартинформ, 2019. – 4 с.

15. Effect of processing methods on nutritional and physico-chemical composition of fish: a review / B. Abraha et al // MOJ Food Processing & Technology. – 2018. – V. 6, № 4. – P. 376-382.

16. Effects of different starches on the physicochemical and sensory characteristics of extruded fish snacks / Abu Talib et al // Food Research. – 2024. – V. 8, № 6. – P. 57-70.

17. Nutritional and biological value of Maikan fish / Zh.E. Zhenisbekova et al // Bulletin of Shakarim University. Technical Sciences. – 2025. № 2(18). – P. 322-329.

18. Червоткина Д.Р. Антимикробные препараты природного происхождения: обзор свойств и перспективы применения / Д.Р. Червоткина, А.В. Борисова // Известия вузов. Прикладная химия и биотехнология. – 2022. – Т. 12, № 2(41). – С. 254-267.

19. Preservation of chilled Asian sea bass (Lates calcarifer) steak by whey protein isolate coating containing polyphenol extract from ginger, lemongrass, or green tea / S. Chaijan et al // Food Control. – 2020. – V. 118. – P. 107400.

20. Еремеева Н.Б. Изучение антиоксидантных свойств лекарственных растений и их влияние на микробную порчу полуфабрикатов мяса, птицы и рыбы / Н.Б. Еремеева, Н.В. Макарова // Известия вузов. Прикладная химия и биотехнология. – 2021. – Т. 11, № 4 (39). – С. 590-602.

21. Сверхкритические экстракты бурых водорослей в технологии рыбных пресервов / О.В. Табакаева и др. // Техника и технология пищевых производств. – 2024. – Т. 54, № 4. – С. 731-744.