СҰЙЫҚ РАДИОАКТИВТІ ҚАЛДЫҚТАРДЫ БИТУМ МАТРИЦАСЫНДА ИММОБИЛИЗАЦИЯЛАУ
https://doi.org/10.53360/2788-7995-2026-3(23)-94
Аңдатпа
Мақалада битумдау әдісімен төмен және орташа деңгейдегі сұйық радиоактивті қалдықтарды (СРҚ) кондициялау мен иммобилизациялаудың заманауи ғылыми-техникалық тәсілдеріне кешенді талдау шолуы берілген. Авторлар гетерогенді көмірсутекті байланыстырғыш матрицаларды пайдаланудың пайдалану артықшылықтары мен макрокинетикалық шектеулерін егжей-тегжейлі сипаттаған, сондай-ақ қосылыстардың физика-химиялық қасиеттеріне және бекітілетін технологиялық флюидтердің тұз құрамына қойылатын қатаң нормативтік талаптарды тұжырымдаған. Өнеркәсіптік битумдардың әртүрлі маркаларының, соның ішінде «Павлодар мұнай-химия зауыты» ЖШС өнімдерінің фракциялық құрамына егжей-тегжейлі салыстырмалы талдау жүргізілді. Жұмыста мерзімді және үздіксіз экструзиялық процестердің параметрлері жүйеленген. Тұзбен толтырылу шегін, қоспалардың динамикалық тұтқырлығын, олардың радиациялық төзімділігін, термотұрақтылығын және жер асты суларымен жанасу жағдайында ұзақ мерзімді гидрофобтылығын анықтайтын негізгі ішкі факторлар талданды. Экзотермиялық реакциялардың алдын алу үшін СРҚ фазалық құрамын алдын ала зерттеу және олардың битуммен үйлесімділігін бағалау қажеттілігі көрсетілген. Битумдалған қалдықтарды қауіпсіз аралық сақтау және кейіннен өңдеу жағдайларына қойылатын талаптар қарастырылған. Оңтайлы қатыру технологиясын таңдау кезінде матрицаның өрт қауіптілігін, оның қасиеттерінің радиация әсерінен өзгеруін (радиолиз әсерлері) және ұзақ мерзімді биодеградация тәуекелдерін ескеру қажеттігі атап өтілген. Жұмыстың ғылыми құндылығы Қазақстан Республикасында атом энергетикасын дамыту бағдарламасын іске асыру шеңберінде битумдау әдісін шектеулі қолдану бойынша негізделген ұсынымдарды қалыптастыруда болып табылады.
Авторлар туралы
Ю. Ю. БаклановаҚазақстан
Юлия Юрьевна Бакланова – материалтану
сынақтары бөлімінің бастығы
180010, Қазақстан Республикасы, Курчатов қ., Бейбіт Атом көш., 10
В. В. Яковлев
Қазақстан
Виталий Викторович Яковлев – инженерлік-техникалық сүйемелдеу жөніндегі бас маман
180010, Қазақстан Республикасы, Курчатов қ., Бейбіт Атом көш., 10
О. С. Букина
Қазақстан
Ольга Сергеевна Букина – қызметкері
180010, Қазақстан Республикасы, Курчатов қ., Бейбіт Атом көш., 10
В. В. Бакланов
Қазақстан
Виктор Владимирович Бакланов – PhD, қауымдастырылған профессор, филиалының директоры
180010, Қазақстан Республикасы, Курчатов қ., Бейбіт Атом көш., 10
Әдебиет тізімі
1. Милютин В.В. Современные методы переработки жидких радиоактивных отходов / В.В. Милютин, П.В. Козлов, Н.А. Некрасова. – 2-е изд. – Озерск; Москва: Озерский технологический институт – филиал НИЯУ «МИФИ», 2021. – 172 с.
2. Захарова К.П. Битумирование жидких радиоактивных отходов: оценка безопасности и опыт эксплуатации / К.П. Захарова, О.Л. Масанов // Атомная энергия. – 2000. – Т. 89, вып. 2. – С. 112-119.
3. Radiolysis of bituminized radioactive waste: a comprehensive review / L. Millot et al // EPJ Nuclear Sci. Technol. – 2024. – Vol. 10, Art. 4. https://doi.org/10.1051/epjn/2024004.
4. Технологические и организационные аспекты обращения с радиоактивными отходами. – Вена: Международное агентство по атомной энергии (МАГАТЭ), 2005. – 114 с. – (IAEA-TCS-27).
5. Извлечение твердых радиоактивных отходов из хранилищ при их консервации способом битумирования: монография / Н.В. Чегонов и др. – Москва: Радиохимия-издат, 2023. – 156 с.
6. Анализ радиационной и биологической стойкости матричных материалов, применяемых при кондиционировании низко- и среднеактивных отходов / Е.Т. Коянбаев и др. // Вестник НЯЦ РК. – 2023. – № 2. – С. 45-52. https://doi.org/10.52676/1729-7885-2023-2-45-52.
7. Оценка гидрофобных и структурных изменений битумированных компаундов при длительном промежуточном хранении / В.В. Бакланов и др. // Комплексное использование минерального сырья. – 2024. – № 4(331). – С. 18-25. https://doi.org/10.31643/2024/6445.42.
8. IAEA. Option Assessment for Decommissioning and Legacy Waste Management of Bitumen-Containing Disposal Facilities / International Atomic Energy Agency. – Vienna: IAEA, 2025. – 88 p. – (IAEA Nuclear Energy Series No. NW-T-1.30).
9. Stefanovsky S.V. Long-term performance and radiation stability of polymeric and bituminous matrices for intermediate-level waste immobilization / S.V. Stefanovsky, O.I. Stefanovsky // Journal of Nuclear Materials. – 2024. – Vol. 588, Art. 154802. https://doi.org/10.1016/j.jnucmat.2023.154802.
10. Ju F. Comparative study on the leaching kinetics of cesium and strontium from cementitious and asphaltic waste forms / F. Ju, M.T. Ngulimi, J. Wang // Progress in Nuclear Energy. – 2025. – Vol. 179, Art. 105411. https://doi.org/10.1016/j.pnucene.2024.105411.
Рецензия
Дәйектеу үшін:
Бакланова Ю.Ю., Яковлев В.В., Букина О.С., Бакланов В.В. СҰЙЫҚ РАДИОАКТИВТІ ҚАЛДЫҚТАРДЫ БИТУМ МАТРИЦАСЫНДА ИММОБИЛИЗАЦИЯЛАУ. Шәкәрім Университетінің Хабаршысы. Техникалық ғылымдар сериясы. 2026;(3(23)):955-963. https://doi.org/10.53360/2788-7995-2026-3(23)-94
For citation:
Baklanova Yu.Yu., Yakovlev V.V., Bukina O.S., Baklanov V.V. IMMOBILIZATION OF LIQUID RADIOACTIVE WASTE IN A BITUMEN MATRIX. Bulletin of Shakarim University. Technical Sciences. 2026;(3(23)):955-963. (In Russ.) https://doi.org/10.53360/2788-7995-2026-3(23)-94
JATS XML















