ШЫРҒАНАҚ ЖЕМІСТЕРІНЕН БИОЛОГИЯЛЫҚ БЕЛСЕНДІ ЗАТТАРДЫ УЛЬТРАДЫБЫСТЫҚ ЭКСТРАКЦИЯ АРҚЫЛЫ БӨЛІП АЛУ ӘДІСІН ОҢТАЙЛАНДЫРУ
https://doi.org/10.53360/2788-7995-2026-3(23)-47
Аңдатпа
Мақалада Іле Алатауының (Қазақстан) тау бөктерінде өсетін шырғанақ (Hippophae L.) жемістерінің жабайы түрінен ультрадыбыстық экстракция арқылы сығынды алу жағдайлары қарастырылды. Экологиялық-географиялық шығу тегіне, сорттарына байланысты шырғанақ жидектері биохимиялық құрамымен айтарлықтай ерекшеленеді. Қазақстан аумағында өсетін шырғанақтың жабайы және мәдени жемістері құрамы жағынан бай және қол жетімді өсімдік шикізатты ретінде аса бағаланады. Шырғанақ жемістерінің құрамында аскорбин қышқылы, токоферолдар, каротиноидтар, флавоноидтар, органикалық қышқылдар, полиқанықпаған май қышқылдары, таниндер және полисахаридтер бар. Зерттеуде шикізат пен еріткіш 1:5 және 1:10 қатынасында 30%, 50% және 70% болатын этанол концентрациясында алынған алты үлгіге салыстырмалы бағалау жүргізілді. Құрғақ заттардың шығымы гравиметриялық әдіспен анықталды. Сығынды құрамындағы полифенолдардың мөлшерін Фолин-Чокальтеу реактиві есебінде спектофотометрлік әдіспен жасалды және галл қышқылының эквивалентімен есептелді. Сығындылардың антиоксиданттық белсенділігі FRAP және DPPH әдістерімен анықталды. Зерттеу нәтижелері ультрадыбыстық экстракция тиімділігі шикізат пен еріткіш қатынасына айтарлықтай тәуелді екенін көрсетті. Құрғақ заттардың ең жоғары шығымы 1:10 шикізат пен еріткіш қатынасында 70% этанолды қолданғанда байқалды, ал жалпы полифенолдар мен антиоксиданттық белсенділіктің ең жоғары мәндеріне 1:5 шикізат пен еріткіш қатынасында 70% этанолды қолданғанда қол жеткізілді. Алынған ғылыми деректер шырғанақ жемісі негізіндегі табиғи антиоксидант пен функционалдық өнімдерді өндірудің өнеркәсіптік технологияларын жасауға практикалық негіз бола алады.
Авторлар туралы
Ж. Д. АсқарҚазақстан
Жанель Досжанқызы Асқар – магистрант, «Қолданбалы
биотехнология» кафедрасы
050012, Қазақстан Республикасы, Алматы, Төле би к-сі, 100
Ш. А. Абжанова
Қазақстан
Шолпан Аманкелдыкызы Абжанова – техника ғылымдарының кандидаты, профессор, Қолданбалы биотехнология кафедрасы
050012, Қазақстан Республикасы, Алматы, Төле би к-сі, 100
Ә. У. Байбекова
Қазақстан
Әйгерім Уакитқызы Байбекова – магистр, Қолданбалы
биотехнология кафедрасы
050012, Қазақстан Республикасы, Алматы, Төле би к-сі, 100
Н. С. Төкен
Қазақстан
Нұргүл Сәкенқызы Төкен – 1 курс докторанты,
«Қолданбалы биотехнология» кафедрасы
050012, Қазақстан Республикасы, Алматы, Төле би к-сі, 100
А. Н. Құрманәлі
Қазақстан
Ақтоты Нұрданқызы Құрманәлі – 2 курс докторанты, ассистент, Қолданбалы биотехнология кафедрасы
050012, Қазақстан Республикасы, Алматы, Төле би к-сі, 100
Әдебиет тізімі
1. Облепиха крушиновидная (Hippophae Rhamnoides L.) – Источник биоактивных веществ / А.Б. Хасенова и др. // Вестник Алматинского технологического университета. – 2020. – № 1. – Р. 82-88.
2. Ершова И.В. Содержание биологически активных фенольных соединений в плодах облепихи (Hippophaë rhamnoides L.) в условиях юга Западной Сибири / И.В. Ершова // Современное садоводство – Contemporary horticulture. 2025. – № 3. – С. 98-109.
3. Comparative assessment of phytochemical profiles, antioxidant and antiproliferative activities of sea buckthorn (Hippophaë rhamnoides L.) berries / R. Guo et al // Food Chemistry. – 2017. – Vol. 221. – P. 997-1003. https://doi.org/10.1016/j.foodchem.2016.11.063.
4. Optimization of ultrasound-assisted enzymatic extraction of flavonoids from sea buckthorn pomace (Hippophae rhamnoides L.): chemical composition and biological activity / W. Suo et al // Foods. – 2025. – Vol. 14(10). – P. 1656. https://doi.org/10.3390/foods14101656.
5. ГОСТ Р 51437-99. Соки фруктовые и овощные. Гравиметрический метод определения массовой доли общих сухих веществ по убыли массы при высушивании. – М.: Стандартинформ, 2018.
6. Нилова Л.П. Антиоксидантные комплексы облепихи крушиновидной (Hippophaë rhamnoides L.) северо-запада России / Л.П. Нилова, С.М. Малютенкова // Вестник ВГУИТ (Proceedings of VSUET). – 2021. – Т. 83, № 1. – С. 108-114. https://doi.org/10.20914/2310-1202-2021-1-108-114.
7. Применение ультразвуковой экстракции для выделения флавоноидов из листьев облепихи крушиновидной / Н. Каловава и др. // Биофармацевтический журнал. – 2024. – Т. 16, № 1. – С. 13-19. https://doi.org/10.30906/2073-8099-2024-16-1-13-19.
8. Phenolic compounds, antioxidant activity, antiproliferative activity and bioaccessibility of sea buckthorn (Hippophaë rhamnoides L.) berries as affected by in vitro digestion / R. Guo et al // Food & Function. – 2017. – Vol. 8, № 11. – P. 4229-4240. https://doi.org/10.1039/c7fo00917h.
9. Еремеева Н.Б. Изучение содержания антиоксидантов и их активности в концентрированных экстрактах из ягод клюквы (Vaccinium oxycoccos), облепихи (Hippophae rhamnoides L.), ежевики (Rubus fruticosus), калины (Viburnum opulus L.) и рябины (Sorbus aucuparia L.) / Н.Б. Еремеева, Н.В. Макарова // Химия растительного сырья. – 2021. – № 4. – С. 157-164. https://doi.org/10.14258/jcprm.2021049365.
10. Ultrasound assisted extraction of food and natural products: Mechanisms, techniques, combinations, protocols and applications / F. Chemat et al // Ultrasonics Sonochemistry. – 2017. – Vol. 34. – P. 540-560. https://doi.org/10.1016/j.ultsonch.2016.06.035.
11. Optimizing the Solvent Selection of the Ultrasound-Assisted Extraction of Sea Buckthorn (Hippophae rhamnoides L.) Pomace: Phenolic Profiles and Antioxidant Activity / D. Wu et al // Foods. – 2024. – Vol. 13, № 3. – Art. 482. https://doi.org/10.3390/foods13030482.
12. Health promoting properties and sensory characteristics of phytochemicals in berries and leaves of sea buckthorn (Hippophaë rhamnoides) / X. Ma et al // Critical Reviews in Food Science and Nutrition. – 2022. – Vol. 62, № 14. – P. 3798-3816. https://doi.org/10.1080/10408398.2020.1869921.
Рецензия
Дәйектеу үшін:
Асқар Ж.Д., Абжанова Ш.А., Байбекова Ә.У., Төкен Н.С., Құрманәлі А.Н. ШЫРҒАНАҚ ЖЕМІСТЕРІНЕН БИОЛОГИЯЛЫҚ БЕЛСЕНДІ ЗАТТАРДЫ УЛЬТРАДЫБЫСТЫҚ ЭКСТРАКЦИЯ АРҚЫЛЫ БӨЛІП АЛУ ӘДІСІН ОҢТАЙЛАНДЫРУ. Шәкәрім Университетінің Хабаршысы. Техникалық ғылымдар сериясы. 2026;(3(23)):483-489. https://doi.org/10.53360/2788-7995-2026-3(23)-47
For citation:
Askar Zh.D., Abzhanova Sh.A., Baybekova A.U., Token N.S., Kurmanali A.N. OPTIMIZATION OF THE METHOD OF ISOLATION OF BIOLOGICALLY ACTIVE SUBSTANCES FROM SEA BUCKTHORN FRUITS BY ULTRASONIC EXTRACTION. Bulletin of Shakarim University. Technical Sciences. 2026;(3(23)):483-489. (In Kazakh) https://doi.org/10.53360/2788-7995-2026-3(23)-47
JATS XML















