CIRSIUM VULGARE ЖӘНЕ CIRSIUM ARVENSE ӨСІМДІКТЕРІНДЕГІ БИОЛОГИЯЛЫҚ БЕЛСЕНДІ ҚОСЫЛЫСТАРДЫҢ ФИТОХИМИЯЛЫҚ СИПАТТАМАСЫ ЖӘНЕ САЛЫСТЫРМАЛЫ ТАЛДАУЫ
https://doi.org/10.53360/2788-7995-2026-3(23)-78
Аңдатпа
Cirsium туысына жататын өсімдіктер биологиялық белсенді қосылыстардың перспективті көздері ретінде қарастырылып, фитохимиялық және фармакогностикалық зерттеулерде үлкен қызығушылық тудырады. Олардың ішінде Cirsium vulgare және Cirsium arvense Қазақстан аумағында кең таралған және халық медицинасында дәстүрлі түрде қолданылып келеді. Бұрын жүргізілген зерттеулерде бұл туыс өкілдерінің құрамында фенолды қосылыстар, май қышқылдары, дәрумендер және басқа да екіншілік метаболиттер бар екендігі көрсетілген, алайда аталған түрлер бойынша салыстырмалы фитохимиялық мәліметтер әлі де шектеулі.
Зерттеудің мақсаты Cirsium vulgare және Cirsium arvense өсімдіктерінің су-этанолды экстракттарындағы физика-химиялық көрсеткіштер мен биологиялық белсенді қосылыстарға салыстырмалы талдау жүргізу болды. Май қышқылдарының құрамы жалынды-ионизациялық детекторы бар газды хроматография әдісімен анықталды, фенолды қосылыстардың жалпы мөлшері Фолин-Чокальтеу спектрофотометриялық әдісі арқылы бағаланды, ал С дәруменінің мөлшері жоғары тиімді сұйықтық хроматографиясы әдісімен зерттелді. Стандартты аналитикалық әдістерге сәйкес өсімдік шикізатының ылғалдылығы мен жалпы күл мөлшері анықталды.
Зерттелген түрлердің фитохимиялық құрамында айқын айырмашылықтар бар екенін көрсетті. Экстракттар құрамынан жалпы жиырма бір май қышқылы анықталды. Cirsium arvense құрамында линолен қышқылы мен С дәруменінің мөлшері жоғары болса, Cirsium vulgare құрамында жалпы фенолды қосылыстардың, сондай-ақ линол, эйкозен және пальмитин қышқылдарының мөлшері басым болды. Биологиялық белсенді қосылыстардың жиналуындағы анықталған айырмашылықтар метаболизмнің түрлік ерекшеліктерімен және қоршаған орта жағдайларымен байланысты болуы мүмкін.Зерттеу Cirsium туысының жергілікті өкілдерінің фитохимиялық құрамы туралы мәліметтерді толықтырады. Нәтижелер дәрілік өсімдік шикізаты мен биологиялық белсенді қосылыстарға байланысты болашақ фармакогностикалық, фитохимиялық және қолданбалы зерттеулер үшін алдын ала салыстырмалы деректер ретінде қарастырылуы мүмкін.
Тірек сөздер
Авторлар туралы
К. Т. БотабековаҚазақстан
Каракат Ботабекова ‒ магистрант, химия және химиялық технология факультеті
050040, Қазақстан Республикасы, Алматы, Әл-Фараби даңғылы, 71
А. К. Кипчакбаева
Қазақстан
Алия Кипчакбаева ‒ PhD, қауымдастырылған профессор, химия және химиялық технология факультеті
050040, Қазақстан Республикасы, Алматы, Әл-Фараби даңғылы, 71
М. Т. Каимова
Қазақстан
Мукадас Каймова ‒ магистрант, химия және химиялық технология факультеті
050040, Қазақстан Республикасы, Алматы, Әл-Фараби даңғылы, 71
М. Б. Мухитдин
Қазақстан
Меруерт Мухитдин ‒ медицина ғылымдарының магистрі, медицина және денсаулық сақтау факультеті
050040, Қазақстан Республикасы, Алматы, Әл-Фараби даңғылы, 71
Э. Б. Картбаева
Қазақстан
Эльмира Бекболовна Картбаева ‒ PhD, қауымдастырылған профессор, медицина және денсаулық сақтау факультеті
050040, Қазақстан Республикасы, Алматы, Әл-Фараби даңғылы, 71
Әдебиет тізімі
1. Phytopharmaceuticals and herbal drugs: prospects and safety issues in the delivery of natural products / G.G. Naik et al // In: Phytopharmaceuticals and Herbal Drugs. Academic Press, 2023. – Р. 215-248. https://doi.org/10.1016/B978-0-323-99125-4.00006-8.
2. Dushenkov V. New strategy for the search of natural biologically active substances / V. Dushenkov, I. Raskin // Russian J. Plant Physiol. – 2008. – № 55(4). – Р. 564-567.
3. Traditional uses, phytochemical composition, pharmacological properties, and the biodiscovery potential of the genus Cirsium / G. Aggarwal et al // Chemistry. – 2022. – № 4(4). – Р. 1161-1192. https://doi.org/10.3390/chemistry4040079.
4. State Pharmacopoeia of the Republic of Kazakhstan. Methods for analysis of medicinal plant raw materials. – Almaty, 2020. – Vol. 1. – Р. 245-258.
5. Methodology MVI MN 1364-2000. Determination of fatty acid composition by gas chromatography. Minsk, 2000.
6. R 4.1.1672-03. Determination of water-soluble vitamins by high-performance liquid chromatography. Moscow, 2003.
7. Singleton V.L. Analysis of total phenols and other oxidation substrates and antioxidants by means of Folin-Ciocalteu reagent / V.L. Singleton, R. Orthofer, R.M. Lamuela-Raventós // Methods Enzymol. – 1999. – № 299. – Р. 152-178. https://doi.org/10.1016/S0076-6879(99)99017-1.
8. The biological action of saponins in animal systems: a review / G. Francis et al // J. Nutr. – 2002. – № 88(6). – Р. 587-605. https://doi.org/10.1079/BJN2002725.
9. Mechanism of action of flavonoids as anti-inflammatory agents: a review / P. Rathee et al // Inflamm. Allergy Drug Targets. – 2009. – № 8(3). – Р. 229-235. https://doi.org/10.2174/187152809788681049.
10. Calder P.C. Functional roles of fatty acids and their effects on human health / P.C. Calder // J. Parenter. Enteral Nutr. – 2015. – № 39. – Р. 18S-32S. https://doi.org/10.1177/0148607115595980.
11. May J.M. Role of vitamin C in the function of the vascular endothelium / J.M. May, F.E. Harrison // Antioxid. Redox Signal. – 2013. – № 19(17). – Р. 2068-2083. https://doi.org/10.1089/ars.2012.4992.
12. Ali S.S. Implication of dietary phenolic acids on inflammation in cardiovascular disease / S.S. Ali, P.J. Houghton, A. Soumyanath // Rev. Cardiovasc. Med. – 2020. – № 21(2). – Р. 225-240. https://doi.org/10.31083/j.rcm210205.
Рецензия
Дәйектеу үшін:
Ботабекова К.Т., Кипчакбаева А.К., Каимова М.Т., Мухитдин М.Б., Картбаева Э.Б. CIRSIUM VULGARE ЖӘНЕ CIRSIUM ARVENSE ӨСІМДІКТЕРІНДЕГІ БИОЛОГИЯЛЫҚ БЕЛСЕНДІ ҚОСЫЛЫСТАРДЫҢ ФИТОХИМИЯЛЫҚ СИПАТТАМАСЫ ЖӘНЕ САЛЫСТЫРМАЛЫ ТАЛДАУЫ. Шәкәрім Университетінің Хабаршысы. Техникалық ғылымдар сериясы. 2026;(3(23)):776-784. https://doi.org/10.53360/2788-7995-2026-3(23)-78
For citation:
Botabekova K.T., Kipchakbayeva A.K., Kaimova M.T., Mukhitdin M.B., Kartbayeva E.B. PHYTOCHEMICAL CHARACTERIZATION AND COMPARATIVE ANALYSIS OF BIOLOGICALLY ACTIVE COMPOUNDS IN CIRSIUM VULGARE AND CIRSIUM ARVENSE. Bulletin of Shakarim University. Technical Sciences. 2026;(3(23)):776-784. https://doi.org/10.53360/2788-7995-2026-3(23)-78
JATS XML















