МАҚСАРЫ ДАҚЫЛДАРЫН ҚАУЫЗДАУ МАЙДЫҢ САПАЛЫҚ КӨРСЕТКІШТЕРІНЕ ӘСЕРІ

Ұсынылған жұмыста мақсары дақылдарын қауыздау сатысының майдың сапасына, физика-химиялық көрсеткіштеріне, органолептикалық қасиеттері мен биохимиялық құрамына әсері зерттелді. Қауызсыздандырылмаған дақылдар мен қауыздалған ядродан алынған майдың қышқылдық және асқын тотығу сандары, ылғалдың массалық үлесі, тотығу тұрақтылығының динамикасы, май қышқылдарының құрамы мен минорлы компоненттердің (токоферолдар, фитомелан, хлорофиллдер) мөлшері салыстырмалы түрде талданды.

Зерттеу нәтижелері қабықты алып тастау майдың органолептикалық қасиеттерін (дәмі, иісі, түсі, мөлдірлігі) айтарлықтай жақсартатынын, қышқылдық және асқын тотығу сандарын төмендететінін, ылғал мөлшерін азайтатынын және тотығуға төзімділігін арттыратынын көрсетті. Биохимиялық талдау линол және олеин қышқылдарының үлесінің артқанын, токоферол концентрациясының өскенін және фитомелан сияқты антинутриенттердің болмауын растады.

Осылайша, дақылдарды қабықтан тазалау технологиясы майдың сапасы мен тағамдық құндылығын кешенді түрде жақсартып, оны қосымша қарқынды рафинацияны қажет етпейтін, тұтынуға дайын жоғары класс өнімге айналдырады. Зерттеу нәтижелері жоғары сапалы өсімдік майларын өндірудің технологиялық процестерін оңтайландыру үшін пайдаланылуы мүмкін. Зерттеу барысында алынған деректер қауыздау процесін оңтайландыру арқылы шикізатты кешенді өңдеудің тиімділігін арттыруға болатынын көрсетті. Ұсынылған технологиялық тәсілдер экологиялық тұрғыдан қауіпсіз, экономикалық жағынан тиімді және өндірістік жағдайда қолдануға бейімделген. Осы нәтижелер өсімдік майларын өндіру саласында инновациялық шешімдерді енгізуге және отандық өнімнің бәсекеге қабілеттілігін арттыруға негіз бола алады.

1. Nieto G. Plant source: Vegetable oils. In Food Lipids; Elsevier: Amsterdam / G. Nieto, J.M. Lorenzo // The Netherlands. – 2022. – Р. 69-85. https://doi.org/10.1016/B978-0-12-823371-9.00011-3.

2. Edible Plant Oil: Global Status, Health Issues, and Perspectives / Y. Zhou et al // Front. Plant Sci. – 2020. – № 11. – Р. 1315. https://doi.org/10.3389/fpls.2020.01315.

3. Ergönül, P.G. Cold pressed safflower (Carthamus tinctorius L.) seed oil. In Cold Pressed Oils / P.G. Ergönül, Z.A. Özbek // Academic Press: Cambridge, MA, USA. – 2020. – Р. 323-333. https://doi.org/10.1016/B978-0-12-818188-1.00027-4.

4. Safflower (Carthamus tinctorius) seed. In Oilseeds: Health Attributes and Food Applications / M. Nazir et al // Springer: Cham, Switzerland. – 2021. – Р. 427-453. https://doi.org/10.1007/978-3-030-74085-4_17.

5. Shahidi F. Lipid oxidation and improving the oxidative stability / F. Shahidi, Y. Zhong // Chem. Soc. Rev. – 2018. – № 47. – Р. 257-278. https://doi.org/10.1039/C7CS00566E.

6. Ramadan M.F. Functional properties, nutritional value, and industrial applications of safflower oil / M.F. Ramadan // Crit. Rev. Food Sci. Nutr. – 2019. – № 59. – Р. 227-241. https://doi.org/10.1080/10408398.2017.1363713.

7. The formation, determination and health implications of polar compounds in edible oils: Current status, challenges and perspectives / J. Chen et al // Food Chem. – 2021. – № 364. – Р. 130451. https://doi.org/10.1016/j.foodchem.2021.130451.

8. Gunstone F.D. Vegetable Oils in Food Technology: Composition, Properties and Uses. 2nd ed. / F.D. Gunstone // Wiley-Blackwell. – 2018. https://doi.org/10.1002/9781119015949.

9. Abd El-Baset, W.S.; Almoselhy, R.I.M.Physicochemical characteristics and nutritional value of safflower oil. Nor. Afr. J. Food Nutr. Res., 2024.

10. Shagyn ondіrіstіk tsekhtar zhagdaiynda maksary maiyn ondіruge arnalgan press zhabdygyn zhetіldіru / M.T. Mursalykova zhane t.b. // Almaty tekhnologiyalyk universitetіnіn khabarshysy. – 2022. – № 1. – B. 58-65. (In Kazakh).

11. GOST 18848-2019. Vegetable oils. Determination of organoleptic and physical and chemical indicators. – Introduced. 2020-06-01. – Moscow: Mezhgosstandart Russia: Publishing House of Standards, 2019. – IV, 18C: ill. (In Russian).

12. GOST 5477-93. vegetable oils. The technique of determining the color. – Introduction. 1993-10- 21.Moscow:Mezhgosstandart Russia: Publishing House of Standards, 1993. – IV, 8C: ill. (In Russian).

13. GOST 5481-2014.opredelenie massovoi doli osadka i bezmaslyanykh smesei. – Vved. 2016-01- 01. – M.: Mezhgosstandart Rossiya: Izd-vo standartov, 2015. – IV, 12S: il. (In Russian).

14. Improving the Technology of Primary Purification of the Safflower Oil Using Secondary Products of Processing on a Biological Basis / B. Iskakov et al // Foods. – 2023. – Т. 12, № 17. – Р. 3275. https://doi.org/10.3390/foods12173275.

15. Matthäus B. Safflower (Carthamus tinctorius L.) oil: Composition, quality and applications / B. Matthäus, M.M. Özcan, // European Journal of Lipid Science and Technology. – 2019. – № 121(2), 1800322. https://doi.org/10.1002/ejlt.201800322.

16. Ramadan M.F. Functional properties, nutritional value and industrial applications of safflower oil / M.F. Ramadan // Critical Reviews in Food Science and Nutrition. – 2019. – № 59(14). – Р. 227- 241. https://doi.org/10.1080/10408398.2017.1363713.