ӨСІМДІК ЭКСТРАКТТАРЫНДАҒЫ БИОАКТИВТІ ҚОСЫЛЫСТАРДЫ ГХ-МС ДЕРЕКТЕРІ БОЙЫНША ТАЛДАУ

Мақалада шие (Prunus cerasus), стевия (Stevia rebaudiana) және соя бұршақтарының (Glycine max) экстракттарындағы органикалық қосылыстардың салыстырмалы талдауы қарастырылған. Қосылыстардың құрамын анықтау газды хроматография-масс-спектрометрия (ГХ-МС) әдісі арқылы жүргізілді. Зерттеу барысында зерттелген экстракттардың негізгі компоненттері анықталып, олардың салыстырмалы мөлшері белгіленді. Шие экстрактында фуран туындыларының басым екендігі анықталып, олардың ішінде 5-hydroxymethylfurfural қосылысы идентификацияланды. Соя бұршақтарының экстрактында антиоксиданттық белсенділікке ие қант туындылары мен фенолдық қосылыстар анықталды. Стевия экстрактында полиолдық және фенолдық қосылыстар, соның ішінде hydroquinone табылды. Фуран туындыларының, фенолдық қосылыстардың және полиолдардың болуы антиоксиданттық және қабынуға қарсы қасиеттердің байқалуына ықпал етуі мүмкін екендігі анықталды. Алынған нәтижелер зерттелген өсімдіктердің табиғи биологиялық белсенді заттардың перспективалы көзі екенін көрсетеді.

1. Felson D.T. Treatment and Prevention Methods, Symptoms / D.T. Felson, B. Zhang, Joint Pain // А Series of Known Vice Books – 2005. – № 7(1). – Р. 352-355.

2. Thymus spp. plants / B. Salehi et al // Food applications and phytopharmacy properties. Trends Food Sci. Technol. – 2019. – № 85. – Р. 286-306.

3. Health relevance of the modification of low grade inflammation in ageing (inflammaging) and the role of nutrition / P.C. Calder et al // Nutrients. – 2018. – Vol. 10, № 11. – Р. 1618. https://doi.org/10.3390/nu10111618.

4. The role of polyphenols in human health and food systems: A mini-review. – In: Polyphenols: Mechanisms of Action in Human Health and Disease / H. Cory et al // Academic Press. – 2022. – P. 1-13. https://doi.org/10.1016/B978-0-12-823482-2.00018-2.

5. Панфилова О.В. Биологически активные вещества растений / О.В. Панфилова, Л.В. Петрова. – Москва: Юрайт, 2019. – 232 с.

6. Antioxidant compounds and their antioxidant mechanism / N.F. Santos-Sánchez et al // R. SalasCoronado et al // Antioxidants. – 2022. – Vol. 11, № 6. – 1192. https://doi.org/10.3390/antiox11061192.

7. Скальный А.В. Биологически активные вещества в питании человека / А.В. Скальный, И.А. Рудаков. – Москва: ГЭОТАР-Медиа, 2018. – 304 с.

8. Sparkman O.D. Gas Chromatography and Mass Spectrometry: A Practical Guide / O.D. Sparkman, Z. Penton, F.G. Kitson // Amsterdam: Elsevier. – 2019. – 632 p. https://doi.org/10.1016/B978-0-443-29983-4.00008-9.

9. Нечаев А.П. Пищевая химия / А.П. Нечаев, С.Е. Траубенберг, А.А. Кочеткова. – СанктПетербург: ГИОРД, 2017. – 640 с.

10. Bioactive compounds from plant sources and their potential health benefits / Y. Zhang et al // Biomolecules. – 2025. – Vol. 15, № 5. – Р. 629. https://doi.org/10.3390/biom15050629.

11. 5-Hydroxymethylfurfural mitigates inflammatory response through suppression of MAPK signaling pathway / F. Kong et al // Molecules. – 2019. – Vol. 24, № 2. – Р. 275. https://doi.org/10.3390/molecules24020275.

12. 5-Hydroxymethylfurfural: Biological effects and anti-inflammatory mechanisms / J. Greilberger et al // Molecules. – 2025. – Vol. 30, № 19. – Р. 3897. https://doi.org/10.3390/molecules30193897.

13. Biological activities of 5-hydroxymethylfurfural / A. Liu et al // International Immunopharmacology. – 2015. – Vol. 29, № 2. – P. 654-661. https://doi.org/10.1016/j.intimp.2014.10.028.

14. In vitro antioxidant and free radical scavenging activity of different parts of Stevia rebaudiana / M.M. Rahman et al // Molecules. – 2022. – Vol. 27, № 1. – Р. 233. https://doi.org/10.3390/molecules27010233.

15. Phenolic compounds: Natural alternative in inflammation treatment / D. Ambriz-Pérez et al // Cogent Food & Agriculture. – 2016. – Vol. 2, № 1. – Р. 1131412. https://doi.org/10.1080/23311932.2015.1131412.

16. Anti-inflammatory phenolic compounds and their mechanisms of action / H. Zou et al // Food Science and Human Wellness. – 2023. – Vol. 12, № 5. – P. 1648-1658. https://doi.org/10.1016/j.fshw.2023.03.031.

17. Giner R.M. Natural hydroquinones and their antioxidant activity / R.M. Giner, M.C. Recio, J.L. Ríos // Antioxidants. – 2022. – Vol. 11, № 2. – Р. 343. https://doi.org/10.3390/antiox11020343.

18. Silva E. Phenolic compounds and anti-inflammatory effects / E. Silva, J. Costa, M. Pereira // GSC Biological and Pharmaceutical Sciences. – 2023. – Vol. 24, № 3. – P. 372-380. https://doi.org/10.30574/gscbps.2023.24.3.0372.

19. Role of phenolic compounds in human disease / M.M. Rahman et al // Molecules. – 2022. – Vol. 27, № 1. – Р. 233. https://doi.org/10.3390/molecules27010233.