БАҚША ӨСІМДІКТЕРІ ТҰҚЫМДАРЫНАН ӨСІМДІК МАЙЫН АЛУ МҮМКІНДІГІН ЗЕРТТЕУ

Өсімдік майлары мен оларға негізделген өнімдер соңғы бірнеше жылда Қазақстан халқының тамақтану рационының негізгі бөлігіне айналды. Күнбағыс майымен қатар, Қазақстанда өндірілетін өсімдік майларының қатарына рапс, мақсары, жүгері және мақта майлары кіреді. Елімізде өсімдік майларының ассортименттерін кеңейту үшін сирек кездесетін және дәстүрлі емес майлы дақылдарды, соның ішінде қауын мен асқабақтың майлы дақылдарын өңдеудің жоғары тиімді технологияларын әзірлеу және енгізу маңызды. Мақалада өсімдік майын алу үшін бақша өнімдерін пайдалану мүмкіндігі қарастырылған. Нәтижесінде бақша тұқымдарынан өсімдік майларын өндіру технологиялары жасалынды. Өсімдік майларын алу бойынша жұмыста май және май өнеркәсібіне арналған дәстүрлі емес шикізат: қауын және асқабақ тұқымдары пайдаланылды. Асқабақ тұқымдарының химиялық құрамы мен физика-химиялық көрсеткіштері зерттелінген. Қауын мен асқабақ тұқымдарынан суық сығымдау арқылы алынған майдың физика-химиялық қасиеттері анықталды. Қауын мен асқабақ тұқымдарынан алынған майларды зерттеу нәтижесінде олардың сапа көрсеткіштері стандарт бойынша тазартылмаған күнбағыс майының ең жоғары сұрыпына сәйкес келетіні анықталды. Сондықтан қауын және асқабақ тұқымдарын өңдеу өсімдік майларының ассортиментін кеңейтуге мүмкіндік береді.
Сонымен қатар, бақша дақылдарының тұқымдарын қайта өңдеу ауыл шаруашылығы шикізатын кешенді пайдалануға жағдай жасайды. Бұл бағыттағы зерттеулер отандық май өнеркәсібінің шикізаттық базасын кеңейтіп, импортқа тәуелділікті төмендетуге ықпал етеді. Қауын және асқабақ тұқымдарынан алынған майлар тағамдық мақсатта ғана емес, функционалдық және профилактикалық өнімдер өндірісінде де қолданылуы мүмкін. Осылайша, дәстүрлі емес майлы шикізатты пайдалану ғылыми және өндірістік тұрғыдан өзекті болып табылады.

1. Гусев Е.А. Анализ производства и потребления разных типов растительного масла в Республике Казахстан. / Е.А. Гусев, С.Ф. Колосова // Сборник материалов конференции «Единство, образования, науки и инноваций». – 2011. – С. 162-168.

2. Семена тыквы – функциональный ингредиент для создания новых продуктов питания / К.С. Ежова и др. // Современные проблемы науки и образования. 2015. – № 2, Часть 3. – С. 20-26.

3. Химический состав масел семян некоторых бахчевых культур Астраханской области, выделенных методом сверхкритической флюидной экстракции / В.Б. Ковалев и др. // Фундаментальные исследования. – 2015. – № 12-1. – С. 54-57.

4. Таранова Е.С. Основы интенсификации производства бахчевых культур в условиях Нижнего Поволжья / Е.С. Таранова, Н.В. Тютюма // Теоретические и прикладные проблемы агропромышленного комплекса. – 2012. – № 1. – С. 28-32.

5. Николайчук Л.В. Целебные растительные масла (лекарства домашней аптеки). / Л.В. Николайчук, Э.В. Николайчук, О.Н. Головейко. – Ростов н/Д: Феникс, 2007. – 320 с.

6. Касьянов Г.И. Технология переработки плодов и семян бахчевых культур / Г.И. Касьянов, В.В. Деревенко, Е.П. Франко. – Краснодр: Экоинвест, 2010. – 148 с.

7. Мирзоев Г.Х. Совершенствование технологии получения растительного масла и высокопротеинового жмыха из семян дыни / Г.Х. Мирзоев, В.В. Деревенко, А.В. Тагаков // Известия вузов. Пищевая технология. – 2014. – № 4. – С. 93-95.

8. Джингилбаев С.С. Совершенствование процесса переработки семян на растительное масло методом холодного отжима / С.С. Джингилбаев, А.Е. Кайрбаева // Материалы республ.научно-практ.конф. «Наука. Образование. Молодежь». – 2016. – С. 214-216.

9. Инновационная технология получения деликатесных растительных масел и высокопротеиновых продуктов из масличных семян бахчевых культур Текст] / В.В. Деревенко др. // VIII-я Международная конференция масложировой комплекс России «Новые аспекты развития», Москва МПА, 2014. – С. 30-31.

10. Титков В.И. Совершенствование агротехники бахчевых культур в степной зоне Южного Урала / В.И. Титков, В.В. Безуглов // Земледелие. – 2006. – № 6. – С. 35-36.

11. Курьянова Н.Х. Товароведение и экспертиза пищевых жиров: методические указания к выполнению лабораторных работ для студентов / Н.Х. Курьянова. – Димитровград: Технологический институт (филиал) ФГОУ ВПО «УГСХА», 2018. – 84 с.

12. Amulu N.F., Amulu P.E., Mbah G.O., Ude C.N. Comparative Study of the Effects of Process Parameters on the Yield of Oil from Melon Seed (Cococynthis citrullus) and Coconut Fruit (Cocos nucifera). http://waet.org/author/patrick-eamulu.

13. Горлов И.Ф. Технология получения масла тыквенного и его биологическая ценность. / И.Ф. Горлов, Т.В. Каренгина, Л.Н. Чабан // Хранение и перераб. сельхоз. сырья. – 1997. – № 4. – С. 25-26.

14. Дорофеева В.Ф. Руководство по апробации бахчевых культур / В.Ф. Дорофеева. – М.: Агропромиздат, 1985. – 385 с.

15. Determination of selected physical properties of Egusi melon (Citrullus colocynthis lanatus) seeds / Y.M. Bande et al // Journal of basic & applied sciences. – 2016. – Vol.8. – Р. 257-265/

16. Деревенко В.В. Физико-механические характеристики семян дыни сорта «Амири» / В.В. Деревенко, Г.Х. Мирзоев, Е.А. Калиенко // Известия вузов. Пищевая технология. – 2013. – № 5-6. – С. 112-113/

17. Лабораторный практикум по технологии производства растительных масел / В.М. Копейковский и др. – М.: Агропромиздат, 1990. – 192 с.