"Тамақ инженериясы және биотехнология" және "Автоматтандыру және ақпараттық технологиялар" бағыттары бойынша үшінші нөмірге жарияланымдарды қабылдау жабық!

Прием публикаций на третий номер по направлениям «Пищевая инженерия и биотехнология» и «Автоматизация и информационные технологии» закрыт!

The reception of publications for the third issue in the areas of "Food Engineering and Biotechnology" and "Automation and Information Technology" is closed!

Preview

Шәкәрім Университетінің Хабаршысы. Техникалық ғылымдар сериясы

Кеңейтілген іздеу

ЖЫЛҚЫ ЕТІ ФУНКЦИОНАЛДЫҚ ТАМАҚТАНУДЫҢ КЕЛЕШЕГІ ЗОР КОМПОНЕНТІ РЕТІНДЕ: ҒЫЛЫМИ ШОЛУ

https://doi.org/10.53360/2788-7995-2026-1(21)-42

Толық мәтін:

Аңдатпа

Бұл мақала жылқы етін Орталық Азия халықтарының мәдениетінде құнды және дәстүрлі тағам көзі ретінде қарастырып, оның ерекше тағамдық артықшылықтарын көрсетеді. Мақаланың негізгі мақсаты - жылқы етіне қатысты негізгі зерттеулерді ғылыми тұрғыда шолу жасап, оның перспективалық зерттеу бағыттарын анықтау. Сиыр, шошқа және құс етімен салыстырғанда жылқы етінде май мен холестерин мөлшері 20%-ға төмен, ал қанықпаған май қышқылдары мен темірдің деңгейі жоғары, бұл оны пайдалы балама өнім ретінде қарастыруға мүмкіндік береді. Дегенмен, жылқы еті тағамдық өнім ретінде салыстырмалы түрде шектеулі зерттелген. Өзгермелі климат жағдайында азық-түлік қауіпсіздігін қамтамасыз ету үшін жылқы етін одан әрі зерттеу қажеттілігі негізделген. Мақалада жылқы етін өңдеудің әртүрлі әдістері, соның ішінде ферментация мен термиялық өңдеу, жаңа өнімдерді әзірлеу, сондай-ақ малдың жасы мен сақтау шарттары сияқты факторлардың ет сапасына әсері талқыланады. Сонымен қатар, әртүрлі дәм мен диеталық қажеттіліктерді қанағаттандыра алатын жаңа өнімдерді (шұжықтар, консервілер, жартылай дүмбілдер) әзірлеудің инновациялық тәсілдері қарастырылады. Жылқы етінің технологиялық сипаттамалары зерттеліп, оның тамақ өнеркәсібінде тиімді пайдалану жолдары талқыланады.

Авторлар туралы

Ж. Б. Жуман
М. Әуезов атындағы Оңтүстік Қазақстан университеті
Қазақстан

Жансерік Бауыржанұлы Жуман – «Технология және тамақ өнімдерінің қауіпсіздігі» кафедрасының докторанты 

60012, Шымкент қ., Тауке хан даңғылы, 5



Н. С. Ханжаров
М. Әуезов атындағы Оңтүстік Қазақстан университеті
Қазақстан

Нурлан Серикбаевич Ханжаров – техника ғылымдарының кандидаты, «Технология және тамақ өнімдерінің қауіпсіздігі» кафедрасының доценті 

60012, Шымкент қ., Тауке хан даңғылы, 5



Д. А. Бараненко
ИТМО Университеті
Ресей

Денис Александрович Бараненко – техника ғылымдарының кандидаты, доцент, «Үшінші мыңжылдық биотехнологиялары» халықаралық ғылыми орталығының жетекшісі 

197101, Санкт-Петербург қ., Кронверк даңғылы, 49 үй, литер А



Б. Т. Абдижаппарова
М. Әуезов атындағы Оңтүстік Қазақстан университеті
Қазақстан

Бахыткуль Тельхожаевна Абдижаппарова – техника ғылымдарының кандидаты, «Тамақ инженериясы» кафедрасының доценті 

160012, Шымкент қ., Тауке хан даңғылы, 5



Әдебиет тізімі

1. Martuzzi F. Characteristics of horse meat consumption and production in Italy / F. Martuzzi, A.L. Catalano, C. Sussi // Annali della Facoltà di Medicina Veterinaria, Università di Parma. – 2001. – Vol. 21. – P. 213-223.

2. Meat Production Potential of Local Horse Breeds: Sustainable Conservation Through Valorization / A. Ivanković et al // Animals. – 2025. – vol. 15(13). – P. 1911. https://doi.org/10.3390/ani15131911.

3. Lušnic Polak M. Nutritional value of horse meat and products on the Slovenian market / M. Lušnic Polak, U. Mervič, L. Demšar // MESO: Prvi hrvatski časopis o mesu. – 2017. – vol. 19(1). – P. 73-81. https://doi.org/10.31727/m.19.1.1.

4. Amir R. Some factors affecting the demand for horse meat / R. Amir, V.S. Lestari, S.N. Sirajuddin // IOP Conf. Ser.: Earth Environ. Sci. – 2020 – Vol. 492. – P. 012140. https://doi.org/10.1088/1755-1315/492/1/012140.

5. Effect of Gender on Meat Quality from Adult Obsolescent Horses / V. Razmaitė et al // Animals. – 2021. – vol. 11(10). – P. 2880. https://doi.org/10.3390/ani11102880.

6. Trombetta M.F. Meat quality and intramuscular fatty acid composition of Catria Horse / M.F. Trombetta, F. Nocelli, M. Pasquin // Animal Science Journal. – 2017. – vol. 88. – P. 1107-1112. https://doi.org/10.1111/asj.12737.

7. Muscle and Subcutaneous Fatty Acid Composition and the Evaluation of Ageing Time on Meat Quality Parameters of Hispano-Bretón Horse Breed / L.R. Beldarrain et al // Animals. – 2021. – vol. 11(5). – P. 1421. https://doi.org/10.3390/ani11051421.

8. Effect of horse meat content on the quality and sensory characteristics of press ham / P.N. Seong et al // Food Science of Animal Resources. – 2008. – vol. 28(1). – P. 9-13.

9. Horse carcass and meat quality – current knowledge and research gaps / N. Čobanović et al // Meat Technology. – 2023. – vol. 64(2). – P. 160-165. https://doi.org/10.18485/meattech.2023.64.2.29.

10. Horse meat consumption affects iron status, lipid profile and fatty acid composition of red blood cells in healthy volunteers / C.D. Bò et al // International Journal of Food Sciences and Nutrition. – 2012. – vol. 64(2). – P. 147-154. https://doi.org/10.3109/09637486.2012.728198.

11. Physicochemical, sensory, functional and microbial characterization of horse meat / G. Arcos-Garcia et al // Rev. Bras. Agrociência. – 2002. – vol. 8. – P. 43-46. file:///C:/Users/Hello/Downloads/420-Article%20Text-714-1-10-20120821-1.pdf (дата обращения: 02.06.2025).

12. Meat quality of “Galician Mountain” foals breed. Effect of sex, slaughter age and livestock production system / D. Franco et al // Meat Sci. – 2011. – vol. 88. – P. 292-298.

13. Breed effect on carcass and meat quality of foals slaughtered at 24 months of age / M. Juárez et al // Meat Sci. – 2009. – vol. 83. – P. 224-228.

14. Lorenzo J.M. Changes in physico-chemical properties and volatile compounds throughout the manufacturing process of dry-cured foal loin / J.M. Lorenzo, J. Carballo // Meat Sci. – 2015. – vol. 99. – Р. 44-51.

15. Lorenzo J.M. Influence of type of muscles on nutritional value of foal meat / J.M. Lorenzo, M. Pateiro // Meat Sci. – 2013. – vol. 93. – P. 630-638.

16. Lorenzo J.M. Influence of muscle type on physicochemical and sensory properties of foal meat / J.M. Lorenzo, M. Pateiro, D. Franco // Meat Sci. – 2013. – vol. 94. – P. 77-83.

17. Chemical composition of horse meat / V. Dobranić et al // Meso. – 2009. – vol.9. – P. 62-67.

18. Vanegas Azuero A.M. Carne equina: producción, consumo y valor Nutricional / A.M. Vanegas Azuero, L.F. Gutiérrez // Rev. CES Med. Zootec. – 2016. – Vol. 11(3). – P. 86-103.

19. Carcass characteristics, meat quality and nutritional value of horsemeat: A review / J.M. Lorenzo et al // Meat Sci. – 2014. – vol. 96. – P. 1478-1488.

20. Meat Production Potential of Local Horse Breeds: Sustainable Conservation Through Valorization / A.Ivanković et al // Animals. – 2025. – vol. 15(13). – P. 1911. https://doi.org/10.3390/ani15131911.

21. Horse-meat for human consumption — Current research and future opportunities / X. Belaunzaran et al // Meat Science. – Vol. 108. – 2015. – P. 74-81. https://doi.org/10.1016/j.meatsci.2015.05.006.

22. Balji Y. Perspectives and safety of horsemeat consumption / Y. Balji, M. Knicky, G. Zamaratskaia // International Journal of Food Science and Technology. – 2020. – vol. 55(3). – P. 942-952. https://doi.org/10.1111/ijfs.14390.

23. Čobanović N. Horse carcass and meat quality – current knowledge and research gaps / N. Čobanović et al // Meat Technology. – 2023. – vol. 64(2). – P. 160-165. https://doi.org/10.18485/meattech.2023.64.2.29.

24. Comparison of chemical composition, physico-chemical properties and fatty acid composition of horse meat by different grade and cuts / Jin-Hyung Cheong et al // Journal of Animal Science and Technology. – 2013. – vol. 55(3). – P. 211-217. http://dx.doi.org/10.5187/JAST.2013.55.3.211.

25. Chemical composition and physicochemical properties of horse meat from the longissimus lumborum and semitendinosus muscle / A. Litwińczuk et al // Journal of Muscle Foods. – 2008. – vol. 19(3). – P. 223-236. http://dx.doi.org/10.1111/j.1745-4573.2008.00117.x.

26. Effect of cut type and post-mortem ageing on the technological quality, textural profile and sensory characteristics of horse meat / Seong Pil Nam et al // Animal Production Science. – 2016. – vol. 56. – P. 1551-1559. https://doi.org/10.1071/AN14545.

27. The differences in chemical composition, physical quality traits and nutritional values of horse meat as affected by various retail cut types / P.N. Seong et al // Asian-Australas J Anim Sci. – 2016. – vol. 29(1). – P. 89-99. https://doi.org/10.5713/ajas.15.0049.

28. Influence of cold and frozen storage on the chemical content, hydration properties and texture parameters of horse meat / R. Stanisławczyk et al // Medycyna Weterynaryjna. – 2019. – vol. 75(4). – P. 242-246.

29. Influence of Horse Age, Marinating Substances, and Frozen Storage on Horse Meat Quality / R. Stanisławczyk et al // Animals. – 2021. – vol.11. – P. 2666. https://doi.org/10.3390/ani11092666.

30. Stanisławczyk R. Changes of sensory properties of horse meat during cold and frozen storage / R. Stanisławczyk // Wiadomości Zootechniczne. – 2018. – vol. 56. – P. 34-41.

31. Stanisławczyk R. Quality characteristics of horse meat as influence by the age of horse / R. Stanisławczyk, M. Rudy, M. Gil, // International Journal of Food Properties. – 2020. – vol. 23(1). – P. 864-877. https://doi.org/10.1080/10942912.2020.1764579).

32. An unfrozen raw horse meat product [Text]: pat. 2636443 Canada: IPC A22C 18/00 (2006.01), A22B 3/00 (2006.01), A22C 17/00 (2006.01), A 22C 17/04 (2006.01), A23B 4/06 (2006.01), A23L 1/31 (2006.01) Tadao Tanaka; zayavitel' i patentoobladatel' Tadao Tanaka, JP. – № CA002636443A; zayavl. 27.06.08; opubl. 27.12.2009. – 37 s.: il. – URL: https://patentimages.storage.googleapis.com/84/74/0e/1ed4b477f2e219/CA2636443A1.pdf (data obrashcheniya: 02.06.2025).

33. Stanisławczyk R. The Quality of Horsemeat and Selected Methods of Improving the Properties of This Raw Material / R. Stanisławczyk, M. Rudy, S. Rudy // Processes. – 2021. – vol. 9(9). – P. 1672. https://doi.org/10.3390/pr9091672.

34. Study on the Combined Effects of Bromelain (Ananas comosus) Enzyme Treatment and Bacteria Cultures on the Physicochemical Properties and Oxidative Stability of Horse Meat / D. Orynbekov et al // Processes. – 2024. – vol. 12(8). – P. 1766. https://doi.org/10.3390/pr12081766.

35. The Effect of Citric Acid, NaCl, and CaCl2 on Qualitative Changes of Horse Meat in Cold Storage / R. Stanisławczyk et al // Processes. – 2020. – vol. 8. – P. 1099. https://doi.org/10.3390/pr8091099.

36. Uzakov YA.M. Issledovanie strukturno-mekhanicheskih svojstv nacional'nyh restrukturirovannyh myasnyh produktov / YA.M. Uzakov, M.A. Kaldarbekova, I.M. CHernuha // Vestnik Almatinskogo tekhnologicheskogo universiteta. – 2019. – № 4. – S. 54-61. (In Russian).

37. Vliyanie ul'trazvuka na kachestvennye pokazateli pishchevogo syr'ya i gotovoj produkcii / D.R. Orynbekov et al // Vestnik Universiteta SHakarima. – 2023. – № 4(12). – S. 101-108. https://doi.org/10.53360/2788-7995-2023-4(12)-14. (In Russian).

38. Influence of the new multicomponent brine on the quality characteristics of the boiled horse meat product / N.I. Gombozhapova et al // Foods and Raw Materials. – 2017. – vol. 5(1). – P.11-19. https://doi.org/10.21179/2308-4057-2017-1-11-19.

39. The effect of technological parameters on functional, technological and physicochemical indicators of horse meat minces with added chicken combs / G. Zhumanova et al // Potravinarstvo Slovak Journal of Food Sciences. – 2022. – vol. 16. – P. 545-555. https://doi.org/10.5219/1786.

40. Dah-Sol Kim. Texture Characteristics of Horse Meat for the Elderly Based on the Enzyme Treatment / Dah-Sol Kim, Nami Joo // Food Science of Animal Resources. – 2020. – Vol. 40(1). – P. 74-86. https://doi.org/https://doi.org/10.5851/kosfa.2019.e86.

41. Vyyavlenie ehffektivnosti vozdeistviya rastitel'nykh ehkstraktov v myasnykh produktakh / A.M. Taeva i dr. // Vestnik Almatinskogo tekhnologicheskogo universiteta. – 2022. – № 3. – S. 114-121. https://doi.org/10.48184/2304-568X-2022-3-114-121. (In Russian).

42. Razrabotka tekhnologii myasnykh polufabrikatov s ispol'zovaniem rastitel'nogo syr'ya / N.K. Abil'mazhinova i dr. // Vestnik Universiteta Shakarima. Seriya tekhnicheskie nauki. – 2020. – № 4(92). – S. 112-116. (In Russian).

43. Optimization of the oxidative stability of horse minced meat enriched with dihydroquercetin and vitamin C as a new functional food / N. Abilmazhinova et al // Comptes rendus de l’Académie bulgare des Sciences. – 2020. – vol. 73(7). – P. 1033-1040. https://doi.org/10.7546/CRABS.2020.07.18.

44. Vliyanie tekhnologii sous-vide na mikrobiologicheskie pokazateli myasa / C. Berdigaliuly i dr. // Vestnik Universiteta Shakarima. Seriya tekhnicheskie nauki. – 2020. – № 4(92). – S. 133-136. (In Russian).

45. Meat Subjected to Sous-Vide Cooking: Texture Changes and Sensory Acceptability / R. Stanisławczyk et al // Processes. – 2024. – vol. 12. – P. 1577. https://doi.org/10.3390/pr12081577.

46. Vybor sostava iskhodnogo syr'ya dlya proizvodstva kombinirovannykh myasnykh chipsov / A.A. Kaisarova i dr. // Vestnik Almatinskogo tekhnologicheskogo universiteta. – 2023. – № 2. – S. 20-28.

47. Razrabotka retseptury i tekhnologii myasnykh kombinirovannykh polufabrikatov / L.A. Kaimbaeva i dr. // Vestnik Almatinskogo tekhnologicheskogo universiteta. – 2019. – № 1. – S. 30- 35. (In Russian).

48. Enhancing Nutritional Value and Safety in Horse Meat Cutlets with Pumpkin Additives / Y. Abilmazhinov et al // IOP Conf. Ser.: Earth Environ. Sci., 2023. – P. 1242.

49. Results of semi-finished horse meat products research using protein fortifiers after heat treatment / G.T. Zhumanova et al // IOP Conference Series: Earth and Environmental Science. – 2021. – P. 677.

50. Pat. 2430628 Rossiiskaya Federatsiya, MNPK A23J 3/00 (2006.01), A23L 1/317 (2006.01), A23L 1/212 (2006.01). Belkovaya kompozitsiya i ee primenenie v restrukturirovannykh myasnykh, ovoshchnykh i fruktovykh produktakh / Mehtt'yu K. MAKMAINDZ, Ehduardo GODINES, Izumi MYULLER, Mehk ORKATT, Patrika A. ALTEMYULLER; zayavitel' i patentoobladatel' SOLAE, EhLEhLSi (US). № 2008150300/13; zayavl. 17.05.07; opubl. 10.10.11, Byul. № 28. – 38 s. – URL: https://patentimages.storage.googleapis.com/cb/ed/80/4dbad94714417f/RU2430628C2.pdf (data obrashcheniya: 02.06.2025). (In Russian).

51. Pat. 2464790 Rossiiskaya Federatsiya, MPK A22C 11/00 (2006.01), A23L 1/317 (2006.01). Sposob proizvodstva varenykh kolbas iz koniny / Bazhenova B.A., Balykina O.A., Aslaliev A.D., Mikheeva N.M., Danilov M.B.; zayavitel' i patentoobladatel' FGBOU VPO «Vostochno-Sibirskii universitet tekhnologii i upravleniYA». № 2011118436/13; zayavl. 06.05.11; opubl. 27.10.12, Byul. № 30. – 14 s.: il. – URL: https://patentimages.storage.googleapis.com/fc/eb/59/d2013e2d3473fd/RU2464790C1.pdf (data obrashcheniya: 02.06.2025). (In Russian).


Рецензия

Дәйектеу үшін:


Жуман Ж.Б., Ханжаров Н.С., Бараненко Д.А., Абдижаппарова Б.Т. ЖЫЛҚЫ ЕТІ ФУНКЦИОНАЛДЫҚ ТАМАҚТАНУДЫҢ КЕЛЕШЕГІ ЗОР КОМПОНЕНТІ РЕТІНДЕ: ҒЫЛЫМИ ШОЛУ. Шәкәрім Университетінің Хабаршысы. Техникалық ғылымдар сериясы. 2026;1(1(21)):380-389. https://doi.org/10.53360/2788-7995-2026-1(21)-42

For citation:


Zhuman Zh.B., Khanzharov N.S., Baranenko D.A., Abdizhapparova B.T. HORSEMEAT AS A PROMISING COMPONENT OF FUNCTIONAL NUTRITION: A SCIENTIFIC REVIEW. Bulletin of Shakarim University. Technical Sciences. 2026;1(1(21)):380-389. (In Kazakh) https://doi.org/10.53360/2788-7995-2026-1(21)-42

Қараулар: 129

JATS XML


ISSN 2788-7995 (Print)
ISSN 3006-0524 (Online)
X