ЭЛЕКТРОЛИТТІК-ПЛАЗМАЛЫҚ ШЫНЫҚТЫРУДЫҢ 45 ЖӘНЕ 65Г МАРКАЛЫ БОЛАТТАРДЫҢ АБРАЗИВТІ ТӨЗІМДІЛІГІНЕ ӘСЕРІ

Бұл жұмыста кеңінен қолданылатын 45 және 65Г маркалы конструкциялық болаттардың микроструктурасына, микрокаттылығына және абразивті тозуға төзімділігіне электролиттіплазмалық қатайтудың (ЭПҚ) әсерін зерттеуге арналған эксперименттік нәтижелер келтірілген. Өңдеу натрий карбонатының су ерітіндісі негізіндегі электролитте, 300-320 В кернеуінде және 2-3 секундтық әсер ету уақытында жүргізілді. ЭПҚ әдісі электролитпен тікелей байланыс арқылы өте жоғары қыздыру және салқындату жылдамдығын қамтамасыз етті, бұл мартенситтік құрылымы мен карбидті қосындылары бар жұқа нығайтылған қабаттың түзілуіне ықпал етті .
Микроструктуралық талдау нәтижелері үш айқын аймақтың болуын көрсетті: қатайтылған қабат, жылулық әсер ету аймағы және өзгермеген матрица. ЭПҚ өңдеуден кейін беткі микрокаттылық бастапқы күймен салыстырғанда 1,6-1,8 есеге артты, ал абразивті тозуға төзімділік 1,3-1,6 есеге жоғарылады . Өңдеу ұзақтығын арттыру беткі қабаттың пластикалығын сәл қаттылықты төмендете отырып жақсартатыны байқалды.
Алынған деректер ЭПҚ әдісінің ресурсты және энергияны үнемдейтін, үйкеліс және абразивтік тозу жағдайларында жұмыс істейтін бөлшектердің қызмет ету мерзімін едәуір арттыра алатын жергілікті беткі қатайту тәсілі ретінде жоғары тиімділігін дәлелдейді. Бұл әдісті машина жасау, көлік және ауыл шаруашылығы кәсіпорындарының технологиялық процестеріне енгізу ұсынылады.

1. ГОСТ 23.208-79. Метод испытания материалов на износостойкость при трении о нежестко закреплённые абразивные частицы. – Введ. 01.03.1981. – М. Межгосударственный стандарт. – 4 с.

2. Электролитно-плазменная закалка низколегированных сталей 65Г и 20ГЛ / Б.К. Рахадилов и др. // Вестн. Карагандин. ун-та. – 2016. – № 4. – С. 8-13.

3. Устиновщиков Ю.И. Выделение второй фазы в твёрдых растворах / Ю.И. Устиновщиков. – М.: Наука, 1988. – 172 с.

4. Инновационный патент 29978 Республика Казахстан, МПК C25F 7/00. Конструктивные элементы электролизеров или их сборка для удаления примесей из изделий электролитическим способом / А.В. Гулькин и др.; заявитель и патентообладатель НЯЦ РК. – заявл. 03.02.2014; опубл. 15.06.2015, Бюл. № 6.

5. Heat-treating. Tempering, Hardening & Annealing / M.K. Skakov et al // Encyclopaedia Britannica. URL: https://www.britannica.com/technology/heat-treating.

6. Grossman M.A. Heat Treatment and Properties of Iron and Steel / M.A. Grossman, E.C. Bain, G. Grossmann // National Bureau of Standards Monograph 88. Washington: U.S. Dept. of Commerce, 1967. – 265 p. URL: https://nvlpubs.nist.gov/nistpubs/legacy/mono/nbsmonograph88.pdf.

7. Heat Treatment Process // ScienceDirect Topics. Elsevier. URL: https://www.sciencedirect.com/topics/engineering/heat-treatment-process.

8. Effectof Heat Treatment Processeson Metalsand Alloys – A Review / S. Bharti et al // Research Gate. – 2021. URL: https://www.researchgate.net/publication/351593950.

9. Тюфтяев А.С. Ресурсосберегающие технологии плазменной обработки / А.С. Тюфтяев. – М.: МИСиС, 2013. – 42 с.

10. Effect of Heat Treatment on Properties and Microstructure of Steels / S. Muthukumaran et al // Materials Today: Proceedings. – 2020. – Vol. 45. – Р. 2873-2877. URL: https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S2214785320364385.