АБАЙ ОБЛЫСЫНДАҒЫ ТӨТЕНШЕ ЖӘНЕ ЕҢ ЖОҒАРЫ РАДИАЦИЯЛЫҚ ҚАУІП АЙМАҒЫНДАҒЫ АУЫЛДАРДА АУЫЗ СУ САПАСЫН БАҒАЛАУ

Абай облысының бұрынғы Семей сынақ полигонына іргелес аумағында төтенше (Долонь, Мостик, Черемушка, Саржал) және максималды (Қарауыл, Қайнар) радиациялық қауіп аймақтарында орналасқан ауылдарда ауыз судың сапасына зерттеу жүргізілді. Жұмыстың мақсаты суды жалпы минералдану көрсеткіштері (TDS) және негізгі катиондардың (натрий, калий, кальций, магний) құрамы бойынша бағалау болды. Орталық сумен жабдықтау жүйелерінен алынған сынамаларды талдау көрсеткендей, үш елді мекенде (Саржал, Қайнар, Долонь) жалпы минералдану шекті рұқсат етілген концентрация ұсынған 1000 мг/л шегінен асып, Долонь ауылында 1500 мг/л-ге дейін жетеді. Қайнар және Долон оның концентрациясы белгіленген ШРК-дан 200 мг/л-ден асады, көптеген сынамалардағы судың жалпы қаттылығы су қатты деп жіктелген Долонь ауылынан алынған су үлгісін қоспағанда, стандарттарға сәйкес келеді. Орталық сумен жабдықталмаған Черемушка ауылындағы су физиологиялық тұрғыдан жеткіліксіз кальциймен сипатталады. Нәтижелер радиациялық қауіп аймағының зерттелген елді мекендерінің көпшілігінде ауыз судың қанағаттанарлықсыз сапасын көрсетеді.

1. Резолюция Генеральной Ассамблеи ООН 64/292 (2010 г.) «Право человека на воду и санитарию». – URL: https://docs.un.org/en/A/RES/64/292 (дата обращения 22.09.2025).

2. Кодекс Республики Казахстан от 9 апреля 2025 года № 178-VIII ЗРК. – URL: https://adilet.zan.kz/rus/docs/K2500000178 (дата обращения 22.09.2025).

3. Study of the Trace Element Composition of Drinking Water in Almaty City and Human Health Risk Assessment / М. Krasnopyorova et al // International Journal of Environmental Research and Public Health. – 2025. – № 22(4). – Р. 560. https://doi.org/10.3390/ijerph22040560.

4. Preliminary Study and Assessment of Drinking Water from Almaty, Kazakhstan / Y. Sailaukhanuly et al // Eurasian Chemico-Technological Journal. – 2022. – № 24(4). – Р. 341-350. https://doi.org/10.18321/ectj1478.

5. Absametov M. Water quality of the Syrdarya River and groundwater of the Kyzylzharma field in the Kyzylorda region (Kazakhstan) / M. Absametov, K. Ospanov, B. Кenesbayeva // Engineering Journal of Satbayev University. – 2024. – № 146(1). – Р. 30-38. https://doi.org/10.51301/ejsu.2024.i1.05.

6. Perceived and Physical Quality of Drinking Water in Pavlodar and Akmola Rural Regions of Kazakhstan / R. Beisenova et al // Sustainability. – 2024. – № 16(17). – Р. 7625. https://doi.org/10.3390/su16177625.

7. Water Quality Problems Analysis and Assessment of the Ecological Security Level of the Transboundary Ural-Caspian Basin of the Republic of Kazakhstan / N.A. Amirgaliev et al // Applied Sciences. – 2022. – № 12(4). – Р. 2059. https://doi.org/10.3390/app12042059.

8. Quality of Drinking Water in the Balkhash District of Kazakhstan’s Almaty Region / S. Nurtazin et al // Water. – 2020. – № 12(2). – Р. 392. https://doi.org/10.3390/w12020392.

9. Качественные показатели питьевой воды Майского района Павлодарской области Республики Казахстан / С. Азат и др. // Вестник НЯЦ РК. – 2023. – № 2. – Р. 25. https://doi.org/10.52676/1729-7885-2023-2-25-32.

10. Закон Республики Казахстан от 18 декабря 1992 года N 1787-XII О социальной защите гpаждан, пострадавших вследствие ядерных испытаний на Семипалатинском испытательном ядеpном полигоне. – URL https://adilet.zan.kz/rus/docs/Z920003600_

11. Приказ Министра здравоохранения Республики Казахстан от 24 ноября 2022 года № ҚР ДСМ-138 Об утверждении Гигиенических нормативов показателей безопасности хозяйственно-питьевого и культурно-бытового водопользования. – URL https://adilet.zan.kz/rus/docs/V2200030713

12. Руководство по обеспечению качества питьевой воды, 4-е изд. ВОЗ. – 2011. – 564 с.

13. Приказ Министра здравоохранения Республики Казахстан от 20 февраля 2023 года № 26 об утверждении санитарных правил «Санитарно-эпидемиологические требования к водоисточникам, местам водозабора для хозяйственно-питьевых целей, хозяйственно-питьевому водоснабжению и местам культурно-бытового водопользования и безопасности водных объектов». – URL: https://adilet.zan.kz/rus/docs/V2300031934 (дата обращения 22.09.2025).

14. Технический регламент Евразийского экономического союза 044/2017 «О безопасности упакованной питьевой воды, включая природную минеральную воду». – URL: https://adilet.zan.kz/rus/docs/H17EV000045 (дата обращения 22.09.2025).