БАҚША ШПИНАТЫНЫҢ БИОЛОГИЯЛЫҚ БЕЛСЕНДІ КОМПОНЕНТТЕРІН БИОТЕХНОЛОГИЯДА ҚОЛДАНУ: ТАБИҒИ ӨСІМДІК ТЕКТЕС ӨНІМДЕР ЖАСАУДАҒЫ ЗАМАНАУИ ҮРДІСТЕР

Мақалада бақша шпинатын (Spinacia oleracea) өсірудің негізі мен өсімдіктің вакуумды ұнтағын (диеталық қоспалар) экосабынды алу үрдістеріне пайдаланудың мүмкіндігі зерттелген. Зерттеудің негізгі нысаны-бақша шпинаты қазіргі кездегі адамның рационындағы ең жиі пайдаланылатын жасыл көкөніс дақылдарының бірі болып табылады. Бұл өсімдіктегі биологиялық маңызды химиялық компоненттердің кең спектрінің болуымен байланысты. Осыдан, экономикалық тұрғыдан қол жетімді, күнделікті қолдануға оңтайлы, ұзақ сақтауға жарамды, тұрақты биохимиялық құрамы толық сақталған, сапалы өнімді құруды мақсат еткен бұл зерттеу бірнеше кезеңдерден тұрды. Ең алдымен, шпинатты химиялық тыңайтқыштарсыз өсіру мақсат етілді. Өйткені шпинат бұл химиялық заттарды бойына жинақтау қасиетіне ие. Шпинаттың жасыл биомассасын культивирлеудің тиімді параметрлері: температура, суару жиілігінің көрсеткіштері, ылғалдылық, жарықтандыру уақыт бойынша өлшеніп отырды. Бұл өсудің динамикалық өзгерісіне салыстырмалы талдау жүргізуге мүмкіндік берді.
Келесі кезең, биологиялық белсенді құрамға бай кептірілген шпинат жапырақтарынан ұзақ мерзімде (бір жыл ішінде) вакуумдалған ұнтақты алу. Биологиялық белсенді құрамы толыққанды сақталған, маусымға тәуелсіз, вакуумдық өнім балғын шпинатқа толыққанды балама бола алатын биотехнологиялық өнім ретінде тағамдық өнімдер алуда жиі қолданылады. Коктейльдер мен смузилерге, кондитерлік өнімдерге табиғи бояғыш ретінде қолдануға толық жарамды. Осы мақсатта, екі өнімнің: вакуумды ұнтақ пен балғын жиналған шпинат жапырақтарының құрамындағы биологиялық белсенді заттары хроматографиялық әдіспен салыстырмалы талданды. Мұнда, биологиялық белсенділіктің индикаторы ретінде шпинаттың жаңа және кептірілген жапырақтарында кездесетін a және b хлорофиллдері негізге алынды.
Тәжірибе соңында, «Baby spinach» жаңа сығылған жас шпинаттың шырынын экосабын жасауға қолдану ерекшелігі зерттелді. Шпинатты тәжірибелік жағдайда өсірудің шамамен екінші аптасында жас балғын өскіндерінен сұйық экстракция арқылы шырыны бөліп алынды. Сабын қайнатудың дәстүрлі технологиялық процесіне сай сабын массасына алынған сұйық өсімдік биомассасы (шпинат экстракты) енгізілді.

1. Вековцев А. Инновационная технология БАД: характеристика потребительских свойств / А. Вековцев, Е. Ермолаева, Г. Подзорова // Пищевая промышленность. – 2010. – № 4. – С. 52.

2. Biotechnological Applications of Microalgal Oleaginous Compounds: Current Trends on Microalgal Bioprocessing of Products / Т. Mutanda et al // Frontiers in Energy Research. – 2020. – Vol. 8. – Article 598803. https://doi.org/10.3389/fenrg.2020.598803.

3. Durazzo A. Editorial: Dietary Supplements, Botanicals and Herbs at the Interface of Food and Medicine / A. Durazzo, M. Lucarini, M. Heinrich // Frontiers in Pharmacology. – 2022. – Vol. 13. – Article 899499. https://doi.org/10.3389/fphar.2022.899499.

4. Quality of Dietary Supplements Containing Plant-Derived Ingredients Reconsidered by Microbiological Approach / М. Ratajczak et al // International Journal of Environmental Research and Public Health. – 2020. – Vol. 17. – P. 6837. https://doi.org/10.3390/ijerph17186837. Режим доступа: www.mdpi.com/journal/ijerph.

5. Petroczi A.G. Mission impossible? Regulatory and enforcement issues to ensure safety of dietary supplements / A.G. Petroczi, G. Taylor, D.P. Naughton // Food and Chemical Toxicology. – 2011. – Vol. 49. – P. 393-402.

6. Microbial contamination in herbal medicines: A serious health hazard to elderly consumers / C.M de Sousa Lima et al // BMC Complementary Medicine and Therapies. – 2020. – Vol. 17. https://doi.org/10.1186/s12906-019-2723-1.

7. A Review of Current Methods for Analysis of Mycotoxins in Herbal Medicines / L. Zhang et al // Toxins. – 2018. – Vol. 10. – P. 65.

8. Kosalec I. Contaminants of medicinal herbs and herbal products / I. Kosalec, J. Cvek, S. Tomić // Archives of Industrial Hygiene and Toxicology. – 2009. – Vol. 60. – P. 485-501.

9. Plants and parts of plants used in food supplements: An approach to their safety assessments / В. Carratù et al // Annali dell’Istituto Superiore di Sanità. – 2010. – Vol. 46. – P. 370-388.

10. Che C.-T. Plant Natural Products for Human Health / C.-T. Che, H. Zhang // International Journal of Molecular Sciences. – 2019. – Vol. 20. – P. 830. https://doi.org/10.3390/ijms20040830. Режим доступа: www.mdpi.com/journal/ijms.

11. Natural Products from Bryophytes: From Basic Biology to Biotechnological Applications / А. Horn et al // Critical Reviews in Plant Sciences. – 2021. – Vol. 40, № 3. – P. 191-217. https://doi.org/10.1080/07352689.2021.1911034.

12. Efficacy of plant-derived dietary supplements in improving overall menopausal symptoms in women: An updated systematic review and meta-analysis / M.R. Oh et al // Phytotherapy Research. – 2024. – Vol. 38. – P. 1294-1309. https://doi.org/10.1002/ptr.8112.

13. Мухаметов А.Е. Өсімдік майларының қоспасынан дайындалатын майлы өнімдердің сапалық көрсеткіштерін зерттеу / А.Е. Мухаметов, Э.Б. Аскарбеков, М.Т. Ербулекова // Алматы технологиялық университетінің хабаршысы. – 2022. – № 4. – Б. 61-68. https://doi.org/10.48184/2304-568X-2022-4-61-68.

14. Биологическая активность синтезированных соединений производных N,N-полиметилен бис (но-ароматило-циклоалканолоило) карбаматов / С.Ж. Самадов и др. // Universum: технические науки: электрон. научн. журн. – 2021. – № 3(84). Режим доступа: https://7universum.com/ru/tech/archive/item/11355 (дата обращения: 25.03.2021).

15. Джакупова И. Қазақстанның оңтүстік өңіріндегі сорго қантының өнімділігіне биологиялық белсенді заттар мен тыңайтқыштардың әсері / И. Джакупова // Доклады НАН РК. – 2022. – № 3. – Б. 15-33. https://doi.org/10.32014/2022.2518-1483.157.

16. Абдрешов С.Н. Новая кормовая добавка на основе природного монтмориллонитового сырья, обогащенного витаминами и микроэлементами / С.Н. Абдрешов, У.Н. Капышева, Г.А. Демченко // Доклады НАН РК. – 2022. – (30.04). https://doi.org/10.32014/2022.2519-1629.107.

17. Әбдімүтәліп Н.Ә. Изучение влияния биорегуляторов на продуктивность и развитие растений, выращиваемых методом гидропоники / Н.Ә. Әбдімүтәліп, Ж. Тулпан, К. Гул // Доклады НАН РК. – 2021. – (15.04). https://doi.org/10.32014/2021.2519-1629.64.

18. Biotechnological Utilization of Agro-Industrial Residues and By-Products-Sustainable Production of Biosurfactants / D. Vucurovic et al // Foods.- 2024. – Vol. 13. – P. 711. https://doi.org/10.3390/foods13050711.