ТҰРАҚТЫ ДАМУ МАҚСАТТАРЫ: ТАБИҒИ ПОЛИМЕРЛЕР НЕГІЗІНДЕГІ БИОЫДЫРАЙТЫН ҚАПТАМАЛАРДЫ ӘЗІРЛЕУ ЖӘНЕ ОЛАРДЫҢ АЗЫҚ-ТҮЛІК ӨНІМДЕРІН САҚТАУ ТИІМДІЛІГІНЕ ӘСЕРІН ЗЕРТТЕУ

Бұл мақалада биоыдырайтын қаптамалардың тағам өнімдерін сақтау мерзімі мен жарамдылығына әсері зерттеледі. Зерттеу нысаны ретінде тоқаш өнімі таңдалып, оның әртүрлі биоыдырайтын қаптама түрлерінде сақтау тиімділігі бағаланды. Қаптама ретінде экологиялық қауіпсіз, табиғи және жартылай синтетикалық полимерлерге негізделген материалдар: желатин, агар, крахмал, хитозан, натрий карбоксиметилцеллюлозасы (NaКМЦ), поливинил спирті (ПВС) пайдаланылды. Бұл материалдардың физика-химиялық тұрақтылығы, тағаммен өзара әрекеттесу қабілеті, температура мен ылғалдылыққа төзімділігі зерттеу барысында сарапталды.
Зерттеу Біріккен Ұлттар Ұйымының Тұрақты даму мақсаттары (ТДМ) 12 – «Жауапты тұтыну мен өндіру» бағытына сәйкес келеді. Аталған мақсат экологиялық қауіпсіз шешімдер арқылы қалдықтар көлемін азайтып, ресурстарды тиімді қолдануға бағытталған. Бұл зерттеу биоыдырайтын қаптамаларды тағам өндірісіне енгізудің ғылыми және қолданбалы тұрғыдан маңыздылығын негіздейді.
Зерттеу нәтижесінде биоыдырайтын материалдардың сақтау тиімділігі біркелкі еместігі анықталды. Кейбір үлгілер ұзақ мерзімді сақтау барысында өнім сапасын жақсы деңгейде ұстап тұрса, басқа үлгілерде құрылымдық тұрақтылықтың жеткіліксіздігі байқалды. Сонымен қатар, қаптама сапасына әсер ететін факторлар – полимердің түрі, қалыңдығы мен ылғал өткізгіштік қасиеттері шешуші рөл атқаратыны дәлелденді.

1. Biodegradable polymers for food packaging: a review / V. Siracusa et al // Trends in Food Science & Technology. – 2008. – Vol. 19, № 12. – Р. 634-643.

2. Кодекс Республики Казахстан «О зеленой экономике» [Электрон. ресурс]. – 2016. – URL: https://adilet.zan.kz/rus/docs/H16EV000096 (дата обращения: 24.08.2025).

3. Thompson G. Biodegradable packaging: A review of materials and applications / G. Thompson, L. Clark // Trends in Food Science & Technology. – 2021. – Vol. 118, Part A. – Р. 285-296.

4. Производство эко-пакетов [Электрон. ресурс]. – 2020. – URL: https://greenpole.su/proizvodstvo-jeko-paketov/ (дата обращения: 24.08.2025).

5. Оборудование для производства биоразлагаемых эко-пакетов [Электрон. ресурс]. – 2020. – URL: https://paketodel.ru/info/articles/oborudovanie-dlya-proizvodstva-biorazlagaemykh-ekopaketov/ (дата обращения: 24.08.2025).

6. Recent advances on chitosan-based films for sustainable food packaging applications / Н. Haghighi et al // Food Packaging and Shelf Life. – 2020. – Vol. 26. – Article 100551.

7. Сергазиева О.Д. Применение пленок на основе желатина для сохранения качества пищевых продуктов / О.Д. Сергазиева, Н. Долганова // Техника и технология пищевых производств. – 2018. – Т. 48, № 1. – С. 156-163

8. Сборник рецептур мучных кондитерских и булочных изделий для предприятий общественного питания: справочник. – Санкт-Петербург: МТК Троицкий мост, 2017. – 194 с.

9. EN 13432:2000. Requirements for packaging recoverable through composting and biodegradation – Test scheme and evaluation criteria for the final acceptance of packaging. – Brussels: European Committee for Standardization (CEN), 2015. – 20 p.

10. ГОСТ Р 54533-2011. Упаковка. Требования к биоразлагаемости [Электрон. ресурс]. – URL: https://meganorm.ru/Data2/1/4293738/4293738651.pdf (дата обращения: 24.08.2025).

11. ГОСТ 27844-88. Пластмассы. Методы испытаний на биоразлагаемость [Электрон. ресурс]. – URL: https://allgosts.ru/67/060/gost_27844-88 (дата обращения: 24.08.2025).

12. Технический регламент Таможенного союза «О безопасности упаковки» (ТР ТС 005/2011) [Электрон. ресурс]. – URL: https://online.zakon.kz/Document/?doc_id=30517012 (дата обращения: 24.08.2025).

13. ГОСТ ISO 14855-1-2014. Определение степени биоразложения [Электрон. ресурс]. – URL: https://files.stroyinf.ru/Data2/1/4293734/4293734203.pdf (дата обращения: 24.08.2025).

14. ГОСТ Р 54257-2010. Экологические требования к упаковке [Электрон. ресурс]. – URL: https://internet-law.ru/gosts/gost/69820/ (дата обращения: 24.08.2025).

15. Zinc oxide enhanced the antibacterial efficacy of biodegradable PBAT/PBS nanocomposite films: Morphology and food packaging properties / K. Promhuad et al // Food Bioscience. – 2023. – Vol. 51. – Article 103077.