БАЛАЛАРҒА АРНАЛҒАН ЭЛЕКТРОНДЫ ОҚЫТУ ҚОСЫМШАЛАРЫНЫҢ МАЗМҰНЫНА, UX/UI ДИЗАЙНЫНА ЖӘНЕ ҚАУІПСІЗДІГІНЕ ҚОЙЫЛАТЫН ТАЛАПТАРҒА ШОЛУ

Мақалада мазмұн, UX/UI дизайны және цифрлық қауіпсіздік аспектілерін қамтитын балаларға рналған электрондық оқыту қолданбаларын әзірлеуге қойылатын заманауи талаптарға жүйелі шолу берілген. EdTech секторының қарқынды өсуі және мектепке дейінгі және бастауыш мектеп жасындағы пайдаланушылар санының артуы жағдайында сапалы, инклюзивті және қауіпсіз цифрлық мазмұнға қажеттілік артады. Зерттеу ғылыми және нормативтік әдебиеттерді, халықаралық стандарттарды (ISO, COPPA, GDPR-K), сондай-ақ білім беруді цифрландыру деңгейі жоғары елдердің (АҚШ, Финляндия, Оңтүстік Корея, Австралия) тәжірибелерін талдауға негізделген.
Балалардың білім беру қосымшаларына сәйкес келетін негізгі техникалық және дизайн критерийлері: балалардың жас және когнитивті ерекшеліктеріне бейімделу, интерфейстің қол жетімділігі мен қарапайымдылығы, визуалды және когнитивті шуды азайту, цифрлық этика мен құпиялылық принциптерін сақтау. Мақсатты аудитория-балалардың қатысуымен UX тестілеу мәселелеріне, сондай – ақ қосымшалардың лицензиялық сараптамасына қойылатын талаптарға ерекше назар аударылады.
Графомоторлық дағдыларды дамытуға бағытталған қосымшалардың мысалдары олардың функцияларын, платформаларын және тілдік бейімделуін көрсете отырып талданды. Мақалада педагогикалық міндеттерді де, техникалық шектеулерді де ескере отырып, балаларға арналған цифрлық өнімдерді әзірлеу кезінде пәнаралық тәсілдің қажеттілігі көрсетілген.
Ұлттық және халықаралық стандарттарды одан әрі дамыту қажеттілігі туралы қорытынды жасалды, әсіресе жасанды интеллект технологияларын балалар қосымшаларына біріктіру аясында. Ұсынылған жұмыс цифрлық білім беру саласында жұмыс істейтін зерттеушілер, тәрбиешілер мен әзірлеушілер үшін әдіснамалық негіз бола алады.

1. Peng H. Personalized adaptive learning: an emerging pedagogical approach enabled by a smart learning environment / H. Peng, S. Ma, J.M. Spector // Smart Learn. Environ. – 2019. – № 6. – Р. 9. https://doi.org/10.1186/s40561-019-0089-y.

2. HolonIQ: $904M of EdTech VC in Q3 2023. [Электронный ресурс]. https://www.edtechdigest.com/2023/10/10/holoniq-904m-of-edtech-vc-in-q3-2023/.

3. Тенденции 2024-2025 в сфере онлайн-образования и EdTech: анализ и прогнозы [Электронный ресурс]. https://antitreningi.ru/info/e-learning/tendencii-2024-2025-v-edtech/.

4. Koran N. Mobile technology usage in early childhood: Pre-COVID-19 and the national lockdown period in North Cyprus / N. Koran, B. Berkmen, A. Adalıer // Educ Inf Technol (Dordr). – 2022. – № 27(1). – Р. 321-346. https://doi.org/10.1007/s10639-021-10658-1. Epub 2021 Aug 6. PMID:

5. ; PMCID: PMC8344393. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/34393611/.

6. Smirnova E.O. The specifics of modern preschool childhood / E.O. Smirnova // National Psychological Journal. – 2019. – № 2(34). – P. 25-32. https://doi.org/10.11621/npj.2019.0205. https://msupsyj.ru/articles/detail.php?article=8045&ysclid=m9f63yb7mx700561774.

7. Exploration of latent early literacy profiles in German kindergarten children using a newly developed app. / С. Stuhr et al // Front. Educ. – 2024. – № 9. – Р. 1350266. https://doi.org/10.3389/feduc.2024.1350266. https://www.frontiersin.org/journals/education/articles/10.3389/feduc.2024.1350266/full.

8. Couse L.J. A Tablet Computer for Young Children? Exploring its Viability for Early Childhood Education / L.J. Couse, D.W. Chen // Journal of Research on Technology in Education. – 2010. – № 43(1). – Р. 75-96. https://doi.org/10.1080/15391523.2010.10782562.

9. Rashi Desai, UX Design for Different User Generations [Electronic resource]. Mode of access: https://uxplanet.org/ux-design-for-different-user-generations-a1eac5b8e403

10. Abaevna A. Effective Use of Digital Technologies in Primary School / A. Abaevna // Eurasian Science Review An International Peer-Reviewed Multidisciplinary Journal. – 2025. – № 1(3). – Р. 2286-2298. https://doi.org/10.63034/esr-377.

11. Yusupov I.M. Pedagogical psychology. Textbook / I.M. Yusupov // Samara: SamaIKP-SNC RAS. – 2003. – Р.45-46.

12. Belousova L.I. Didactic potential of digital educational resources for younger schoolchildren [Text] / L.I. Belousova, N.V. Olefirenko // Educational technologies and society. – 2013. –T. 16, № 1. – P. 586-598.

13. Molchanova E.V. On the pros and cons of digitalization of modern education / E.V. Molchanova // Problems of modern pedagogical education. – 2019. – № 64-4. – Р. 133-135.

14. Абакумова Н.Н. Разработка дизайна интерфейса приложения для развития эмоционального интеллекта детей с расстройствами аутического спектра / Н.Н. Абакумова, А.Н. Милованова // Гуманитарная информатика. – 2019. – № 16. https://cyberleninka.ru/article/n/razrabotka-dizayna-interfeysa-prilozheniya-dlya-razvitiyaemotsionalnogo-intellekta-detey-s-rasstroystvami-auticheskogo-spektra.

15. Villamin G.R. Co-Designing Digital Assistive Technologies for Autism Spectrum Disorder (ASD) Using Qualitative Approaches / G.R. Villamin, R. Luppicini // International Journal of Disability, Development and Education. – 2024. – Р. 1–19. https://doi.org/10.1080/1034912X.2024.2427606.

16. Schell J. The Art of Game Design: A Book of Lenses // [Электронный ресурс]. https://iums.ac.ir/uploads/%5BJesse_Schell%5D_The_Art_of_Game_Design_A_book_of_l(BookFi).pdf.

17. Arndt P. Literacy Training of Kindergarten Children With Pencil, Keyboard or Tablet Stylus: The Influence of the Writing Tool on Reading and Writing Performance at the Letter and Word Level. Frontiers in Psychology. – 2020. https://www.academia.edu/127773806/Literacy_Training_of_Kindergarten_Children_With_Pencil_Keyboard_or_Tablet_Stylus_The_Influence_of_the_Writing_Tool_on_Reading_and_Writing_Performance_at_the_Letter_and_Word_Level.

18. Криштопова Е.А. Особенности UI/UX-проектирования образовательных приложений для детей / Е.А. Криштопова, Е.С. Коваленко, Т.Г. Коваленко // BIG DATA and Advanced Analytics = BIG DATA и анализ высокого уровня: VII Международная научно-практическая конференция [Электронный ресурс]: сборник материалов VII Международной научно-практической конференции, Минск, 19-20 мая 2021 года / Белорусский государственный университет информатики и радиоэлектроники ; редкол.: В.А. Богуш [и др.]. – Минск, 2021. – С. 31-34. Режим доступа: http://bigdataminsk.bsuir.by/files/2021_materialy.pdf.

19. Razali R. User Interface Design Guidelines for Children Mobile Learning Applications / R. Razali // International Journal of Recent Technology and Engineering (IJRTE). – 2019. https://doi.org/10.35940/IJRTE.C5434.098319.

20. Interaction of children with an augmented reality smartphone app / S. Yadav et al // Int. j. inf. tecnol. – 2020. – № 12. – Р. 711-716. https://doi.org/10.1007/s41870-020-00460-6.

21. Elvy, Stacy-Ann, Age Appropriate Design Code Mandates (October 20, 2023). University of Pennsylvania Journal of International Law, Available at SSRN: https://ssrn.com/abstract=4872157 or http://dx.doi.org/10.2139/ssrn.4872157.

22. Y Lay et al. IOP Conf. Ser.: Earth Environ. Sci. – 2025. – 1510 012006 https://iopscience.iop.org/article/10.1088/1755-1315/1510/1/012006.

23. Colvert A. Playful by Design: Embedding Children's Rights into the Digital World / A. Colvert, K. Pothong, S. Livingstone // ACM Games: Research and Practice. – 2024. https://dl.acm.org/doi/10.1145/3678469.

24. Leon Y Xiao. Failing to protect the online consumer: poor compliance with Dutch loot box and video game consumer protection guidelines / Leon Y Xiao // International Journal of Law and Information Technology. – 2025. – Vol. 33. – eaaf011. https://doi.org/10.1093/ijlit/eaaf011.

25. Outcomes of Best-Practice Guided Digital Mental Health Interventions for Youth and Young Adults with Emerging Symptoms: Part II / J.E. Opie et al // A Systematic Review of User Experience Outcomes. Clin Child Fam Psychol Rev. – 2024. – № 27. – Р. 476-508. https://doi.org/10.1007/s10567-024-00468-5.

26. Requirements of Enjoyable Mobile Learning Applications for Deaf Children / N.L. Hashim et al // Journal of Information and Communication Technology. – 2024. – № 23(1). – Р. 49-75. https://doi.org/10.32890/jict2024.23.1.3.

27. Age Appropriate Design Code of Practice: Children's Code [Электронный ресурс]. https://www.commodious.co.uk/knowledge-bank/business/data-protection/age-appropriate-designcode-of-practice-childrens-code.

28. Livingstone, Sonia & Blum-Ross, Alicia. 2020. Parenting for a Digital Future: How Hopes and Fears about Technology Shape Children's Lives. https://colab.ws/articles/10.1093%2Foso%2F9780190874698.001.0001.

29. Connected play in virtual worlds: Communication and control mechanisms in virtual worlds for children and adolescents / Y. Du et al // Multimodal Technologies and Interaction. – 2021. – № 5(5). – Р. 27. https://doi.org/10.3390/mti5050027.

30. The distant horizon: Investigating the relationship between social sciences academic research and game development / М. Passarelli et al // Entertainment Computing. – 2020. – № 34. – Р. 100339. https://doi.org/10.1016/j.entcom.2020.100339.

31. Васильев В.И. Разработка интуитивно понятного интерфейса для обучения школьников программированию / В.И. Васильев // Форум молодых ученых. – 2020. – № 8(48). https://cyberleninka.ru/article/n/razrabotka-intuitivno-ponyatnogo-interfeysa-dlya-obucheniyashkolnikov-programmirovaniyu.

32. Интерфейсы для тех, кто еще не читает. Принципы проектирования детского UX-UI [Электронный ресурс]. – https://habr.com/ru/companies/uchi_ru/articles/516356/?ysclid=mfo038bnvi879234480

33. ISO 9241-210:2019 Ergonomics of human-system interactionPart 210: Human-centred design for interactive systems. Edition 2, 2019. [Электронный ресурс]. – URL: https://www.iso.org/standard/77520.html

34. Cardiel J.S.R. Implementation of ISO/IEC 29110 and ISO 9241-210:2019 Standards in Software Development for the UTZAC University Clinic / J.S.R. Cardiel, L.M.Z. Alvarado, J.F.H. Serrano //13th International Conference On Software Process Improvement (CIMPS), Mérida, Yucatán, Mexico. – 2024. – Р. 15-19, https://doi.org/10.1109/CIMPS65195.2024.11095911 https://ieeexplore.ieee.org/document/11095911.

35. Usability Testing of a Digital Assessment Routing Tool: Protocol for an Iterative Convergent Mixed Methods Study / C. Lowe et al // JMIR Res Protoc. – 2021. – №10(5). – Р. e27205. https://doi.org/10.2196/27205. https://www.researchprotocols.org/2021/5/e27205.

36. ISO/IEC TR 29138-1:2009. Информационные технологии. Анализ доступности для людей с ограниченными возможностями. Часть 1. Обзор потребностей пользователя. [Электронный ресурс]. https://www.gostinfo.ru/catalog/Details/?id=4440102.

37. Children's Online Privacy Protection Rule («COPPA») [Электронный ресурс]. – URL: https://www.ftc.gov/legal-library/browse/rules/childrens-online-privacy-protection-rule-coppa.

38. Rego T. Application of data protection laws with a proposal for a flexible regime for humanitarian organisations / T. Rego, M. Beatriz // In the Journal of Data Protection & Privacy. – 2025. – Vol. 7, Issue 2. https://doi.org/10.69554/KDZO1158.

39. GDPR [Электронный ресурс]. – URL: https://gdpr-info.eu/

40. Age appropriate design: a code of practice for online services [Электронный ресурс]. – URL: https://ico.org.uk/for-organisations/uk-gdpr-guidance-and-resources/childrensinformation/childrens-code-guidance-and-resources/age-appropriate-design-a-code-of-practice-foronline-services/

41. UNICEF Responsible Innovation in Technology for Children https://www.unicefirc.org/publications/pdf/RITEC_Responsible-Innovation-in-Technology-for-Children-Digitaltechnology-play-and-child-well-being.pdf

42. Assis J.V. Is My Child Safe Online? – On Requirements for Parental Control Tools in Apps used by Children / J.V. Assis, G. Valença // Journal on Interactive Systems. – 2024. – № 15(1). – Р. 823-838. https://doi.org/10.5753/jis.2024.4240.

43. A call to action: Designing a more transparent online world for children and young people / V. Portillo et al // Journal of Responsible Technology. – 2024. – Vol. 19. – Р. 100093. https://doi.org/10.1016/j.jrt.2024.100093. https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S2666659624000192.

44. Apple’s Human Interface Guidelines: Designing for iOS https://pageflows.com/resources/appleshuman-interface-guidelines/

45. Robles-Anderson, E., Schwartz, N., & Borland, J. (2003). Designing for Kids in the Digital Age: Summary of research and recommendations for designers. https://www.academia.edu/75102965/Designing_for_Kids_in_the_Digital_Age_Summary_of_research_and_recommendations_for_designers

46. Google Material Design Guidelines [Электронный ресурс].– https://m2.material.io/design/guidelines-overview

47. Стандарт СТ РК 34.017-2005. Информационные технологии. Электронное издание. Электронное учебное издание» [Электронный ресурс] https://standard.lpp.kz/wpcontent/uploads/2020/10/%D0%A1%D0%A2-%D0%A0%D0%9A-34.017-2005.pdf.

48. Jordan G. Effectiveness of an intensive handwriting program for first grade students using the application LetterSchool: A pilot study / G. Jordan, F. Michaud, M.L. Kaiser // Journal of Occupational Therapy, Schools, & Early Intervention. – 2016. – № 9(2). – Р. 176-184. https://doi.org/10.1080/19411243.2016.1178034.

49. L2 learning outcomes of a research-based digital app for Japanese children / HJ. Bang et al // Studies in Second Language Acquisition. – 2024. – № 46(2). – Р. 504-534. https://doi.org/10.1017/S0272263124000147. https://www.cambridge.org/core/journals/studies-insecond-language-acquisition/article/l2-learning-outcomes-of-a-researchbased-digital-app-forjapanese-children/584348D430CB3F5D148A3379CD795F04.

50. Hee Jin Bang, Kirsten Olander, and Erin Lenihan CALICO Journal. – 2020. – № 37(3). – Р. 277-308. https://utppublishing.com/doi/10.1558/cj.40544.

51. Hadley E.B. Learning letters, not language: The nature and quality of language and literacy apps used during remote learning with preschool children in the United States / E.B. Hadley, M. McKenna, К. Hull // Journal of Children and Media. – 2024. – № 18(2). – Р. 216-234. https://doi.org/10.1080/17482798.2024.2307593.

52. Learning Experience Platforms in German and Lithuanian K12 Schools: Case Study Analysis / E.B. Hadley et al // International Interdisciplinary PhD Workshop (IIPhDW), Wismar, Germany. – 2023. – Р. 1-6. https://doi.org/10.1109/IIPhDW54739.2023.10124407 https://ieeexplore.ieee.org/document/10124407.