4-санға «Автоматтандыру және ақпараттық технологиялар», «Азық-түлік инженериясы және биотехнология», сондай-ақ «Химиялық технология» бағыттары бойынша мақалалар қабылдау жабылды.

Приём статей в четвёртый номер по направлениям «Автоматизация и информационные технологии», «Пищевая инженерия и биотехнология», а также «Химическая технология» закрыт.

Submissions for the fourth issue in the fields of Automation and Information Technology, Food Engineering and Biotechnology, as well as Chemical Technology, are now closed.

Preview

Шәкәрім Университетінің Хабаршысы. Техникалық ғылымдар сериясы

Шәкәрім Университетінің Хабаршысы. Техникалық ғылымдар сериясы

Кеңейтілген іздеу

ЭРОЗИЯҒА ҚАРСЫ ТОПЫРАҚТЫ ӨҢДЕУГЕ АРНАЛҒАН ЧИЗЕЛЬДІ СОҚАЛАР МЕН ТЕРЕҢ ҚОПСЫТҚЫШТАРДЫҢ ТЕХНИКАЛЫҚ-ПАЙДАЛАНУ КӨРСЕТКІШТЕРІНІҢ САЛЫСТЫРМАЛЫ ТАЛДАУЫ

https://doi.org/10.53360/2788-7995-2026-3(23)-32

Толық мәтін:

Аңдатпа

Мақалада топырақты аударусыз эрозияға қарсы өңдеуге арналған заманауи чизельді соқалар мен терең қопсытқыштардың техникалық-пайдалану көрсеткіштерін салыстырмалы талдау нәтижелері ұсынылады. Зерттеудің өзектілігі Солтүстік Қазақстандағы жел эрозиясының жоғары деңгейімен айқындалады: 52 млн га-дан астам алқап эрозияға ұшыраған. Жұмыстың мақсаты – топырақты эрозияға қарсы өңдеуге арналған заманауи чизель соқалары мен жалпақ тілгіш терең қопсытқыштардың техникалық-пайдалану көрсеткіштеріне салыстырмалы талдау жүргізу. Салыстырмалы талдау үшін екі топқа бөлінген тоғыз құрал таңдалды: чизель соқалары (ПЧМ-4, ПЧ-4-5, ПЧ-4,5ПМ, KAMA TIGER 3, Dondi 813) және жалпақ тілгіш терең қопсытқыштар (РСП-5,4, Cultiplow Platinum SR Agrisem, STAVR PG-5, STAVR PG-7). Ақпараттық база ретінде аккредиттелген МИС-дың 2014-2025 жылдардағы ресми сынақ хаттамалары алынды. Салыстыру әдістемесі ГОСТ 20915-2011, ГОСТ 33736-2016, ГОСТ 52777-2007 және ГОСТ 24088-88 талаптарына негізделген. Талдау сапалық және техникалық-пайдалану көрсеткіштері бойынша жүргізілді. Чизельді соқалар топырақтың ұсақталуын 90,6–98,6% қамтамасыз етеді, ал жалпақ тілгіш терең қопсытқыштарда бұл көрсеткіш 49,9–94,9% құрайды (РСП-5,4 – 62,3-68,4%). Сабан сақтаудың ең жақсы көрсеткіші STAVR ПГ-5 үшін (89,0%) қол жеткізілді; чизельді соқалар нормативке ≥60% сәйкес келеді, бірақ жалпақ тілгіштерден кем түседі. ПЧ-4,5ПМ чизельді соқалар арасында ең жоғары өнімділікті көрсетті (5,14-5,22 га/сағ.), терең қопсытқыштар арасында – Dondi 813 (5,43 га/сағ). Ең төменгі меншікті отын шығыны ПЧМ-4 үшін тіркелді (14,62 кг/га), ең жоғарғы – РСП-5,4 (21,36 кг/га). Көрсеткіштер жиынтығы бойынша Солтүстік Қазақстан жағдайында ПЧ-4,5ПМ және ПЧМ-4 ұсынылады, жел эрозиясы қаупі кезінде – STAVR PG-5, тығыздалған топырақтар үшін – РСП-5,4.

Авторлар туралы

А. Б. Шаяхметов
С.Сейфуллин атындағы Қазақ агротехникалық зерттеу университеті
Қазақстан

Амангелді Булатұлы Шаяхметов – техника ғылымдарының кандидаты, агроинженерия, механика және металл өңдеу кафедрасының қауымдастырылған профессоры

010011, Қазақстан Республикасы, Астана қ., Жеңіс даңғылы, 62



Т. В. Бедыч
С.Сейфуллин атындағы Қазақ агротехникалық зерттеу университеті
Қазақстан

Татьяна Витальевна Бедыч – техника ғылымдарының кандидаты, энергетика және машина жасау кафедрасының қауымдастырылған профессоры

010011, Қазақстан Республикасы, Астана қ., Жеңіс даңғылы, 62



М. А. Амантаев
Ахмет Байтұрсынұлы атындағы Қостанай өңірлік университеті
Қазақстан

Максат Амантайулы Амантаев – PhD, аграрлық техника және көлік кафедрасының қауымдастырылған профессоры

110000, Қазақстан Республикасы, Қостанай қ., Байтұрсынов көшесі, 47 



Р. Ғабдысалық
Дәулет Серікбаев атындағы Шығыс Қазақстан техникалық университеті
Қазақстан

Риза Ғабдысалық – PhD, «Postgraduate» секторының қауымдастырылған профессоры

070004, Қазақстан Республикасы, Өскемен қ., Серікбаев көшесі, 19



Ә. М. Сүгірбай
Шәкәрім Университеті
Қазақстан

Әділет Мұхитұлы Сүгірбай – PhD, конструкторлық бюро жетекшісі, Ветеринария және ауыл шаруашылығы зерттеу мектебі

071400, Қазақстан Республикасы, Семей, Шоғаев көшесі, 163



Әдебиет тізімі

1. Kashtanov A.N. Pochvozashchitnoe zemledelie / A.N. Kashtanov, M.N. Zaslavskii. – Moskva: Kolos, 2004. – 447 s. (in Russian).

2. Baraev A.I. Pochvozashchitnaya sistema zemledeliya / A.I. Baraev. – Alma-Ata: Kainar, 1975. – 304 s. (in Russian).

3. No-till in northern, western and south-western Europe: A review of problems and opportunities for crop production and the environment / B.D. Soane et al // Soil and Tillage Research, 2012. – Vol. 118. – P. 66-87. (in English).

4. Munkholm L.J. Soil pore characteristics assessed from X-ray micro-CT derived images and correlations to soil friability / L.J. Munkholm, R.J. Heck, B. Deen // Geoderma, 2012. – Vol. 181-182. – P. 22-29. (in English).

5. Innovations in agronomy for food legumes. A review / K.H.M. Siddique et al // Agronomy for Sustainable Development, 2012. – Vol. 32. – P. 45-64. (in English).

6. Kertész Á. Conservation agriculture in Europe / Á. Kertész, B. Madarász // International Soil and Water Conservation Research. – 2014. – Vol. 2(1). – P. 91-96. (in English).

7. Ogbeche O.S. Development and performance evaluation of instrumented subsoilers in breaking soil hard-pan / O.S. Ogbeche, M.S. Idowu, E. Theophilus // AgricEngInt. CIGR Journal. – 2018. – Vol. 20, № 3 – P. 85-96. (in English).

8. Blednykh V.V. Teoriya pochvoobrabatyvayushchego klina i ee prilozheniya: monografiya / V.V. Blednykh. – Chelyabinsk: CHGAA, 2013. – 90 s. (in Russian).

9. Kuvaev A.N. Obosnovanie parametrov orudiya dlya osnovnoi obrabotki uplotnennykh pochv k traktoru tyagovogo klassa 6 / A.N. Kuvaev. – Kostanai: NAO «Kostanaiskii regional'nyi universitet imeni A.Baitursynova», 2022. – 179 c. (in Russian).

10. Analiz konstruktsii i tekhnologicheskikh parametrov chizel'nykh plugov i glubokorykhlitelei / S.V. Malyukov i dr. // Izvestiya NV AUK, 2024. – № 3(75). – S. 412-422. (in Russian).

11. Protokol ispytanii № 11-41-14 (4010082). Plug chizel'nyi PCHM-4 // FGBU «SeveroKavkazskaya MIS». – Zernograd, 2014. – 16 s. (in Russian).

12. Protokol ispytanii № 12-20-2019 (5010182). Plug chizel'nyi PCh-4-5 // FGBU «Sibirskaya MIS». – Sosnovskoe, 2019. – 4 s. (in Russian).

13. Protokol ispytanii № 07-18-2025. Plug chizel'nyi PCh-4,5PM // FGBU «Kubanskaya MIS». – Novokubansk, 2025. – 9 s. (in Russian).

14. Protokol ispytanii № 07-21-2023. Glubokorykhlitel' KAMA TIGER 3 // FGBU «Kubanskaya MIS». – Novokubansk, 2023. – 11 s. (in Russian).

15. Protokol ispytanii № 07-110-2016 (6240472). Glubokorykhlitel' Dondi 813 // FGBU «Kubanskaya MIS». – Novokubansk, 2016. – 30 s. (in Russian).

16. Protokol ispytanii № 07-95-2020 (6240722). Glubokorykhlitel' Cultiplow Platinum SR Agrisem // FGBU «Kubanskaya MIS». – Novokubansk, 2020. – 5 s. (in Russian).

17. Reshenie Komissii po protokolu 01-42-22. Ploskorez-glubokorykhlitel' STAVR PG-5 // AO «Rubtsovskii zavod zapasnykh chastei». – Altaiskaya MIS, 2022. (in Russian).

18. Reshenie Komissii po protokolu 01-42-22. Ploskorez-glubokorykhlitel' STAVR PG-7 // AO «Rubtsovskii zavod zapasnykh chastei». – Altaiskaya MIS, 2022. (in Russian).

19. Naznachenie i oblast' primeneniya kombinirovannogo orudiya-glubokorykhlitelya / S.K. Toigambaev i dr. // Agroprodovol'stvennaya ehkonomika, 2023. – № 4. – S. 23-29. (in Russian).

20. Snizhenie tyagovogo soprotivleniya chizel'nykh orudii / D.S. Gapich i dr. // Izvestiya NV AUK, 2023. – № 4(72). – S. 398-409. (in Russian).


Рецензия

Дәйектеу үшін:


Шаяхметов А.Б., Бедыч Т.В., Амантаев М.А., Ғабдысалық Р., Сүгірбай Ә.М. ЭРОЗИЯҒА ҚАРСЫ ТОПЫРАҚТЫ ӨҢДЕУГЕ АРНАЛҒАН ЧИЗЕЛЬДІ СОҚАЛАР МЕН ТЕРЕҢ ҚОПСЫТҚЫШТАРДЫҢ ТЕХНИКАЛЫҚ-ПАЙДАЛАНУ КӨРСЕТКІШТЕРІНІҢ САЛЫСТЫРМАЛЫ ТАЛДАУЫ. Шәкәрім Университетінің Хабаршысы. Техникалық ғылымдар сериясы. 2026;(3(23)):343-351. https://doi.org/10.53360/2788-7995-2026-3(23)-32

For citation:


Shayakhmetov A.B., Bedych T.V., Amantayev M.A., Gabdyssalyk R., Sugirbay A. COMPARATIVE ANALYSIS OF TECHNICAL AND OPERATIONAL CHARACTERISTICS OF CHISEL PLOWS AND SUBSOILERS FOR ANTI-EROSION SOIL TILLAGE. Bulletin of Shakarim University. Technical Sciences. 2026;(3(23)):343-351. https://doi.org/10.53360/2788-7995-2026-3(23)-32

Қараулар: 12

JATS XML


ISSN 2788-7995 (Print)
ISSN 3006-0524 (Online)
X