ТАУ-КЕН ӨНЕРКӘСІБІНДЕГІ ШАХТА СУЛАРЫН ТАЗАРТУДА ҚОЛДАНЫЛАТЫН БЕНТОНИТ БАЛШЫҒЫ ГИДРОСУСПЕНЗИЯСЫНЫҢ ПОЛИАКРИЛАМИДТІ ПОЛИЭЛЕКТРОЛИТТЕРМЕН ФЛОКУЛЯЦИЯСЫ
https://doi.org/10.53360/2788-7995-2026-3(23)-90
Аңдатпа
Шығыс Қазақстан облысы Таган кен орнындағы бентонит балшықтары жоғары сорбциялық сыйымдылыққа ие болғандықтан тау-кен өнеркәсібі шахта суларынан ауыр металл иондарын, балық шаруашылығы үшін белгіленген шекті рұқсат етілген концентрация (ШРК) деңгейіне дейін тазарта алады. Дегенмен, бентонитті қолдану тазартылған судың лайлылығын арттырып, практикалық қолданылуына кедергі келтіреді.
Бұл мәселені шешу үшін суда еритін полиэлектролиттер (СЕП) – катиондық (Zetag-89) және аниондық (Magnoflok-156) полиакриамид туындыларын қолдану ұсынылады. Нәтижесінде, катиондық және аниондық СЕП-ді кезекпен енгізу арқылы жоғары компактизацияланған бірінші және екінші реттік флокулалар түзіледі. Бұл судың лайлылығын төмендетіп, ауыр металл иондарын сорбциялау тиімділігін сақтай отырып, тұндыру үрдісін жылдамдатады. Зерттеудің ғылыми жаңалығы табиғи минералдар мен синтетикалық полимерлерді біріктіретін жаңа буын - органоминералды композициялық материалды өндірістік суларды ШРК дейін терең тазартуға мүмкіндік береді. Практикалық маңызы – ұсынылған технология тау-кен өнеркәсібі шахта суларын кешенді тазарту үшін қолдану мүмкіндігі, әрі қоршаған ортаны қорғаудың Халықаралық тұрақты даму концепциясына сәйкес келеді.
Авторлар туралы
Ш. А. МұздыбаеваҚазақстан
Шарбану Акказиновна Мұздыбаева - химия ғылымдарының кандидаты, «Биохимиялық инженерия» кафедрасының қауым. профессоры
050060, Қазахстан Республикасы, Алматы қ, әль-Фараби даңғылы, 93г/5
Мүдделер қақтығысы:
Представленная статья "Флокуляция гидросупензии бентонитовой глины, используемой в очистке шахтной воды горнорудной промышленности, полиакриламидными полиэлектролитами" не задевает интересы авторов, где конфликтов интересов может считаться любая ситуация (финансовые отношения, служба или работа в учреждениях, имеющих финансовый или политический интерес к публикуемым материалам, должностные обязанности и др.), способная повлиять на автора рукописи и привести к сокрытию, искажению данных, или изменить их трактовку.
К. Б. Мұсабеков
Қазақстан
Куанышбек Битуович Мұсабеков −химия ғылымдарының докторы, «Аналитикалық, коллоидтық химия және сирек элементтер технологиясы» кафедрасының профессоры
050040, Қазахстан Республикасы, Алматы қ,әль-Фараби даңғылы, 71
Н. К. Нөкербекова
Қазақстан
Назым Кыдырхановна Нөкербекова − PhD, «Биохимиялық инженерия» кафедрасының қауым. проф.
050060, Қазахстан Республикасы, Алматы қ, әль-Фараби даңғылы, 93г/5
А. Ж. Жеңісова
Қазақстан
Ақбота Жеңісқызы Жеңісова − химия ғылымдарының кандидаты, Академиялық мәселелер жөніндегі департаменттың директоры
050060, Қазахстан Республикасы, Алматы қ,әль-Фараби даңғылы, 93г/5
Д. М-К. Ибраимова
Қазақстан
Дана Мыкты-Кереевна Ибраимова − химия ғылымдарының кандидаты, аға оқытушы
050040, Қазахстан Республикасы, Алматы қ,әль-Фараби даңғылы, 71
Әдебиет тізімі
1. Effectiveness of use of nanostructure minerals – bentonite of taganskiy deposit for waste water clearing in metallurgy industry / Sh. Muzdybaevа et al // Eurоpean Journal of Sustainable Development. – 2014. – № 3(3). – P.19-200.
2. Муздыбаева Ш.А. Исследование наноструктурных минералов – бентонитов, используемых в очистке шахтной воды от ионов Cu2+, Pb2+, Cd2+, Zn2+ / Ш.А. Муздыбаева, Г.Ж. Турсбекова, М.К. Жаманбаева // Вестник Нац. инженерной академии РК. – 2020. – № 4(78). – С. 114-122.
3. Application of bentonite clay as a protective barrier in the disposal of radioactive waste of nuclear industry of Kazakhstan / K.B. Musabekov et al // Известия НАН РК. Серия Химии и технологии. – 2023. – № 1(54). – Р. 66-77.
4. Приказ Минсельхоза РФ от 13.06.2024. № 320 О внесении изменений в приказ Минсельхоза РФ от 13.12.2016. № 552 Об утверждении нормативов качества воды водных объектов рыбохозяйственного значения (зарег Минюсте РФ 07.08.2024. № 79044).
5. Flocculation and dewatering of the Kaolin slurry treated by single- and dual-polymer flocculants / S. Xu et al // Chemosphere. – 2023. – Vol. 328. – Art. 138445.
6. Седиментационный анализ / Е.С. Аманжолова и др. – Алматы, 2002. – 28 с.
7. Савицкая Т.А. Коллоидная химия: Лабораторный практикум. В 2 ч. Дисперсные системы / Т.А. Савицкая, М.Б. Черепенников, М.П. Шевелева. – Минск, БГУ, 2012. – 200 с.
8. Effect of formation of hydrophilic and hydrophobic-hydrophilic associates on the nature of phase transitions in solutions of copolymers of N-vinylpyrrolidone with methylacrylate and the formation of their complexes with polyacrylic acid / R. Shaikhutdinov et al // Polymers. – 2024. – № 16(584). – Р. 1-19.
9. Flocculation of Clay Suspensions by Anionic and Cationic Polyelectrolytes: A Systematic Analysis / A. Shakeel et al // Minerals. – 2020. – Vol. 10, № 11. – Art. 999.
10. Musabekov K.B. Flocculation of kaolin hydrosuspenzion water-soluble polymers and their associates / K.B. Musabekov, Sh.A. Muzdybaeva, Sh. Barany // Abstracts The 4th Asian Symposium on Advanced Materials-Chemistry, Physics & Biomedicine of Functional and Novel Materials, (ASAM-4). Taiwan, October 22-23. – 2013. – P.114.
11. Nonionic polyacrylamide-clay interaction: Insight from sedimentation experiments and viscosity / Y. Choe et al // Journal of Environmental Chemical Engineering. – 2025. – Vol. 13, Issue 5. – Article 118597. https://doi.org/10.1016/j.jece.2025.118597.
12. Anionic Polyacrylamide Combined with Slag for Enhancing Flocculation–Preloading–Electro-Osmosis Consolidation of High-Water-Content Bentonite Slurry / K. Wang et al // Applied Sciences. – 2026. – Vol. 16, № 13. – Article 6748. https://doi.org/10.3390/app16136748.
13. Adsorption and aggregation of cationic amphiphilic polyelectrolytes on silica / Y. Samoshina et al // Langmuir. – 2005. – Vol. 21, № 7. – P. 2855-2864.
14. Тусупбаев Н.К. Новые композиционные флокулянты / Н.К. Тусупбаев, К.Б. Мусабеков // Химия и химическая технология. – 2001. – № 1. – С. 113-137.
15. El-Mossalamy. Adsorption of Polyvinylpyrrolidone over the Silica Surface: As Affected by Pretreatment of Adsorbent and Molar Mass of Polymer Adsorbate / L.M. Al-Harbi et al // International Journal of Polymer Science. – 2016. – Vol. 2016. – Article ID 2417292.
16. Flocculation of Clay Colloids Induced by Model Polyelectrolytes: Effects of Relative Charge Density and Size / Y. Sakhawoth et al // ChemPhysChem. – 2017. – Vol. 18. – P. 2756-2765.
17. Stabilization of melon cloudy juice with biopolymer agar / S. Таzhibayeva et al // Eastern European Journal of Enterprise Technologies. – 2020. – № 4 (11). – Р. 31-38.
18. Modified graft copolymers based on ethylene vinyl acetate as depressants for waxy crude oil and their effect on the rheological properties of oil / G. Mun et al // Journal of Petroleum Science and Engineering. – 2022. – Vol. 213. – Art. 110298.
19. Surface modification of montmorillonite clay with organic molecules / K.B. Musabekov et al // Rasayan Journal of Chemistry. – 2021. – № 14(1). – Р. 635-640.
20. Влияние концентрации дисперсной фазы на закономерности флокуляции латекса катионным полиэлектролитом / В.Н. Вережников и др. // Коллоидн. журн. – 2000. – Т. 62, № 1. – С. 26-30.
21. Feng L. Dynamics of Polyelectrolyte Adsorption and Colloidal Flocculation upon Mixing Studied Using Monodispersed Polystyrene Latex Particles / L. Feng, M.A. Cohen Stuart, Y. Adachi // Langmuir. – 2015. – Vol. 31. – P. 850-857.
22. Surface interaction between phyllosilicate particles and sustainable polymers in flotation and flocculation / N. Molaei et al // RSC Advances. – 2022. – Vol. 12. – P. 3708-3715.
Рецензия
Дәйектеу үшін:
Мұздыбаева Ш.А., Мұсабеков К.Б., Нөкербекова Н.К., Жеңісова А.Ж., Ибраимова Д.М. ТАУ-КЕН ӨНЕРКӘСІБІНДЕГІ ШАХТА СУЛАРЫН ТАЗАРТУДА ҚОЛДАНЫЛАТЫН БЕНТОНИТ БАЛШЫҒЫ ГИДРОСУСПЕНЗИЯСЫНЫҢ ПОЛИАКРИЛАМИДТІ ПОЛИЭЛЕКТРОЛИТТЕРМЕН ФЛОКУЛЯЦИЯСЫ. Шәкәрім Университетінің Хабаршысы. Техникалық ғылымдар сериясы. 2026;(3(23)):904-914. https://doi.org/10.53360/2788-7995-2026-3(23)-90
For citation:
Muzdybaeva Sh., Musabekov K., Nokerbekova N., Zhenisova A., Ibraimova D. FLOCCULATION OF BENTONITE CLAY SUSPENSION USED IN MINE WATER TREATMENT OF THE MINING INDUSTRY BY POLYACRYLAMIDE POLYELECTROLYTES. Bulletin of Shakarim University. Technical Sciences. 2026;(3(23)):904-914. (In Russ.) https://doi.org/10.53360/2788-7995-2026-3(23)-90
JATS XML















