TIO2/КҮНБАҒЫС МАЙЫ НАНОМАЙЛАРЫНЫҢ ТЫҒЫЗДЫҒЫНЫҢ ТЕМПЕРАТУРАҒА ТӘУЕЛДІЛІГІ ЖӘНЕ PAK-CHO МОДЕЛІНІҢ ҚОЛДАНЫЛУ МҮМКІНДІГІН БАҒАЛАУ
https://doi.org/10.53360/2788-7995-2026-3(23)-72
Аңдатпа
Бұл жұмыста TiO₂ /күнбағыс майы негізіндегі наномайлардың тығыздығы нанобөлшектердің 2, 4, 6 және 8 масс.% концентрацияларында, 20-60°C температура аралығында зерттелді. Үлгілер еріткіш-дисперсиялық әдіспен дайындалды: TiO₂ нанобөлшектері күнбағыс майы–гексан жүйесіне енгізіліп, қоспа магниттік араластырғышта араластырылды, содан кейін 30% қуатта 30 минут бойы ультрадыбыспен диспергирленді, ал гексан ротациялық буландырғышта жойылды. Тығыздық DIGIPOL-D50 цифрлық тығыздық өлшегішімен анықталды. Әрбір температуралық нүктеде бес қайталама өлшеу жүргізілді, бұл алынған нәтижелердің сенімділігін арттырып, эксперименттің қайталанғыштығын бағалауға мүмкіндік берді. TiO₂ массалық концентрациясының артуы наномай тығыздығын жоғарылататыны, ал температураның жоғарылауы оның біртіндеп төмендеуіне әкелетіні анықталды. 20 °C температурада тығыздық 2 масс.% үшін 917 кг/м3 мәнінен 8 масс.% үшін 974 кг/м3 мәніне дейін өсті. Бұл заңдылық TiO₂ нанобөлшектерінің меншікті тығыздығы базалық өсімдік майымен салыстырғанда жоғары болуымен түсіндіріледі. Температуралық тәуелділіктер ρ = a + bT сызықтық регрессиялық моделімен сипатталды; 6 және 8 масс.% үлгілері үшін детерминация коэффициенті R2 = 0,98462 болды. Pak-Cho моделімен салыстыру TiO₂ мөлшері артқан сайын ауытқудың өсетінін көрсетті: MAPE 6%-дан 22%-ға дейін артты. Алынған деректер жұмыс сұйықтықтарының тығыздығы туралы нақты мәліметтер қажет болатын жылуалмастырғыш жүйелерді жобалауда қолданылуы мүмкін. Бұл наномай құрамын таңдауда және оның нақты пайдалану жағдайларындағы мінез-құлқын болжауда ерекше маңызды.
Авторлар туралы
О. А. СтепановаҚазақстан
Ольга Александровна Степанова – техника ғылымдарының кандидаты, профессор, «Техникалық физика және жылу энергетикасы» кафедрасының меңгерушісі
071412, Қазақстан Республикасы, Семей қаласы, Глинка көшесі, 20А
М. В. Ермоленко
Қазақстан
Михаил Вячеславович Ермоленко – техника ғылымдарының кандидаты, қауымдастырылған профессор, «Техникалық физика және жылу энергетикасы» кафедрасының аға оқытушысы
071412, Қазақстан Республикасы, Семей қаласы, Глинка көшесі, 20А
А. А. Бектемисов
Қазақстан
Ануар Алмасбекович Бектемисов – «Техникалық физика және жылуэнергетика» кафедрасының ғылыми қызметкері
071412, Қазақстан Республикасы, Семей қаласы, Глинка көшесі, 20А
А. Б. Касымов
Қазақстан
Аскар Багдатович Касымов – PhD, Басқарма мүшесі-стратегия және әлеуметтік даму жөніндегі проректор
071412, Қазақстан Республикасы, Семей қаласы, Глинка көшесі, 20А
Т. Н. Умыржан
Қазақстан
Темірлан Нұрланұлы Умыржан – «Техникалық физика және жылу энергетикасы» кафедрасының 8D05302-«Техникалық физика» білім беру бағдарламасының докторанты
071412, Қазақстан Республикасы, Семей қаласы, Глинка көшесі, 20А
Әдебиет тізімі
1. The Performance of SiO2 and TiO2 Nanoparticles as Lubricant Additives in Sunflower Oil / V. Cortes et al // Lubricants. – 2020. – № 8(1). – Р. 10. https://doi.org/10.3390/lubricants8010010.
2. Wanatasanappan V.V. Thermophysical Properties of Vegetable Oil-Based Hybrid Nanofluids Containing Al2O3-TiO2 Nanoparticles as Insulation Oil for Power Transformers / V.V. Wanatasanappan, M. Rezman, M.Z. Abdullah // Nanomaterials. – 2022. – № 12(20). – Р. 3621. https://doi.org/10.3390/nano12203621.
3. Experimental Investigation on Thermophysical and Stability Properties of TiO2/Virgin Coconut Oil Nanofluid / B. Oemar et al // Science and Technology Indonesia. – 2023. – № 8(2). – Р. 178-183. https://doi.org/10.26554/sti.2023.8.2.178-183.
4. Thermophysical properties of SAE 5W-30 lubricant with Al2O3, TiO2, and hybrid Al2O3/TiO2 nanomaterial using oleic acid surfactant on motorcycle performance / P. Puspitasari et al // PROCEEDINGS OF THE INTERNATIONAL CONFERENCE ON GREEN ENGINEERING & TECHNOLOGY 2022 (ICONGETECH 2022). https://doi.org/10.1063/5.0198587.
5. Experimental Investigations of a Bio-oil-Based Binary Nanofluid as a Heat Transfer Fluid in Solar Thermal Systems / I.K. Magaji et al // Jurnal Kejuruteraan. – 2025. – Vol. 37, № 8. – P. 3655-3672. https://doi.org/10.17576/jkukm-2025-37(8)-01.
6. DigiPol-D50/D70 Density Meter: technical specification and user manual for automatic U-tube density meters.
7. NIST/SEMATECH. e-Handbook of Statistical Methods. National Institute of Standards and Technology. https://doi.org/10.18434/M32189
8. Comparative evaluation of the lubricating properties of vegetable-oil-based nanofluids between frictional test and grinding experiment / Y. Wang et al // J. Manuf. Process. – 2017. – № 26. – Р. 94-104. https://doi.org/10.1016/j.jmapro.2017.02.001.
9. Pak B.C. HYDRODYNAMIC AND HEAT TRANSFER STUDY OF DISPERSED FLUIDS WITH SUBMICRON METALLIC OXIDE PARTICLES / B.C. Pak, Y.I. Cho // Experimental Heat Transfer. – 1998. – № 11(2). – Р. 151-170. https://doi.org/10.1080/08916159808946559.
10. Chai T. Root mean square error (RMSE) or mean absolute error (MAE)? – Arguments against avoiding RMSE in the literature / T. Chai, R.R. Draxler, // Geosci. Model Dev. – 2014. – № 7. – Р. 1247-1250. https://doi.org/10.5194/gmd-7-1247-2014.
11. Hyndman R.J. Another look at measures of forecast accuracy / R.J. Hyndman, A.B. Koehler // International Journal of Forecasting. – 2006. – Vol. 22, № 4. – P. 679-688. https://doi.org/10.1016/j.ijforecast.2006.03.001.
Рецензия
Дәйектеу үшін:
Степанова О.А., Ермоленко М.В., Бектемисов А.А., Касымов А.Б., Умыржан Т.Н. TIO2/КҮНБАҒЫС МАЙЫ НАНОМАЙЛАРЫНЫҢ ТЫҒЫЗДЫҒЫНЫҢ ТЕМПЕРАТУРАҒА ТӘУЕЛДІЛІГІ ЖӘНЕ PAK-CHO МОДЕЛІНІҢ ҚОЛДАНЫЛУ МҮМКІНДІГІН БАҒАЛАУ. Шәкәрім Университетінің Хабаршысы. Техникалық ғылымдар сериясы. 2026;(3(23)):723-731. https://doi.org/10.53360/2788-7995-2026-3(23)-72
For citation:
Stepanova O.A., Yermolenko M.V., Bektemissov A.A., Kassymov A.B., Umyrzhan T.N. TEMPERATURE DEPENDENCE OF THE DENSITY OF TIO2/SUNFLOWER OIL NANO-OILS AND ASSESSMENT OF THE APPLICABILITY OF THE PAK-CHO MODEL. Bulletin of Shakarim University. Technical Sciences. 2026;(3(23)):723-731. (In Russ.) https://doi.org/10.53360/2788-7995-2026-3(23)-72
JATS XML















