АВТОМАТТАНДЫРЫЛҒАН БАСҚАРУ ЖҮЙЕСІН ПАЙДАЛАНА ОТЫРЫП, ЖАБЫҚ ФОТОБИОРЕАКТОРЛАРДА CHLORELLA VULGARIS ӨСІРУДІҢ МАТЕМАТИКАЛЫҚ МОДЕЛЬДЕРІ
https://doi.org/10.53360/2788-7995-2026-3(23)-14
Аңдатпа
Бұл жұмыста микробалдырларды өсіру процестерін зерттеу, болжау және басқару үшін қолданылатын жабық фотобиореакторлардағы Chlorella vulgaris өсуінің заманауи математикалық модельдеріне талдау жүргізілді. Өсудің эмпирикалық және кинетикалық модельдері, жарықтың әлсіреуі мен таралу модельдері, фотоакклимация модельдері, сондай-ақ жарық қарқындылығының, көмірқышқыл газы концентрациясының, CO₂ массалық тасымалының, pH деңгейінің, температураның, ортаны араластырудың және басқа да технологиялық факторлардың бірлескен әсерін ескеретін кешенді динамикалық модельдер қарастырылды. Бұл модельдердің автоматтандырылған басқару, дақыл күйін мониторингтеу және технологиялық режимдерді оңтайландыру міндеттеріндегі дәлдігіне, есептеу күрделілігіне және практикалық қолданылуына ерекше назар аударылды. Математикалық модельдерді оңтайлы басқару әдістерімен, модельге негізделген болжамды басқарумен (MPC), сондай-ақ заманауи метаэвристикалық оңтайландыру алгоритмдерімен біріктіру мүмкіндіктері талданды. Қолданыстағы тәсілдердің артықшылықтары мен шектеулеріне, оның ішінде параметрлерді сәйкестендіру және модельдерді зертханалық деңгейден өнеркәсіптік фотобиореакторлар деңгейіне дейін масштабтау мәселелеріне сыни талдау жасалды. Кешенді динамикалық модельдерді интеллектуалды автоматтандырылған басқару жүйелерімен бірге қолдану биомасса өнімділігін арттыруға, технологиялық процестің тұрақтылығын қамтамасыз етуге, энергия шығындарын азайтуға және Chlorella vulgaris өсірудің жалпы тиімділігін жоғарылатуға мүмкіндік беретіні көрсетілді. Зерттеу нәтижелері фотобиореакторларды басқарудың заманауи автоматтандырылған жүйелерін әзірлеу және жетілдіру барысында пайдаланылуы мүмкін.
Авторлар туралы
Д. Т. БеккасимоваҚазақстан
Данар Талгатовна Беккасимова – жаратылыс ғылымдарының магистрі, «Автоматтандыру және ақпараттық технологиялар» кафедрасының докторанты
071412, Қазақстан Республикасы, Семей қ., Глинка к-сі 20 А
К. Ю. Дербышев
Қазақстан
Камиль Юрьевич Дербышев – ShakarimLab, «Агротехнопарк» аға ғылыми қызметкері
071412, Қазақстан Республикасы, Семей қ., Глинка к-сі 20 А
Ә. М. Сүгірбай
Қазақстан
Әділет Мұхитұлы Сүгірбай – PhD, ShakarimLab конструкторлық бюро жетекшісі
071412, Қазақстан Республикасы, Семей қ., Глинка к-сі 20 А
Д. О. Кожахметова
Қазақстан
Динара Ошановна Кожахметова – PhD, «Автоматтандыру және ақпараттық технологиялар» кафедрасының қауымдастырылған профессоры
071412, Қазақстан Республикасы, Семей қ., Глинка к-сі 20 А
А. Д. Золотов
Қазақстан
Александр Дмитриевич Золотов – т.ғ.к., «Автоматтандыру және ақпараттық технологиялар»
кафедрасының қауымдастырылған профессоры
071412, Қазақстан Республикасы, Семей қ., Глинка к-сі 20 А
Әдебиет тізімі
1. Knyazeva O.E. Chlorella vulgaris kak tsennyi resurs v razlichnykh otraslyakh / O.E. Knyazeva, E.A. Lyashenkova // Problemy regional'noi ehkologii, 2025. https://doi.org/10.24412/1728-323X-2025-1-30-33. (In Russian).
2. Abu-Reesh I.M. Mathematical Model-Based Optimization of Continuous Flow Photobioreactor Operating at Steady State Using MATLAB Optimization Function / I.M. Abu-Reesh // Arab J Sci Eng. – 2025. – Т. 50, № 6. – Р. 3779-3792. https://doi.org/10.1007/s13369-024-09155-7.
3. Comparative assessment of microalgal growth kinetic models based on light intensity and biomass concentration / A.F. Esteves et al // Bioresource Technology. – 2024. – Т. 394. – Р. 130167. https://doi.org/10.1016/j.biortech.2023.130167.
4. Kinetic characteristics and modeling of microalgae Chlorella vulgaris growth and CO2 biofixation considering the coupled effects of light intensity and dissolved inorganic carbon / H.X. Chang et al // Bioresource Technology. – 2016. – Т. 206. – Р. 231-238. https://doi.org/10.1016/j.biortech.2016.01.087.
5. Al Ketife A.M.D. A mathematical model for carbon fixation and nutrient removal by an algal photobioreactor / A.M.D. Al Ketife, S. Judd, H. Znad // Chemical Engineering Science. – 2016. – Т. 153. – Р. 354-362. https://doi.org/10.1016/j.ces.2016.07.042.
6. Bryankin K.V. Matematicheskoe modelirovanie protsessa kul'tivirovaniya mikrovodorosli Chlorella / K.V. Bryankin, A.K. Bryankina, M.A. Es'kova // TRNiO. – 2023. – T. 93, № 9. – S. 15-18. (In Russian).
7. Growth of Chlorella vulgaris Under Atmospheric CO2 in Lab-Scale Photobioreactors: Effects of Aeration Rate and Growth Model Comparison / V.A. Pavlov et al // Bioengineering. – 2025. – Т. 12, № 12. – Р. 1294. https://doi.org/10.3390/bioengineering12121294.
8. Experimental analysis and novel modeling of semi-batch photobioreactors operated with Chlorella vulgaris and fed with 100% (v/v) CO2 / A. Concas et al // Chemical Engineering Journal. – 2012. – Т. 213. – Р. 203-213. https://doi.org/10.1016/j.cej.2012.09.119.
9. Numerical Simulation of Radiation Transport to Improve Microalgae Cultivation in an Air-Lift Photobioreactor / X. Zhang et al // J. Therm. Sci. – 2025. – Т. 34, № 1. – Р. 62-76. https://doi.org/10.1007/s11630-024-2046-5.
10. Growth kinetic model of Chlorella vulgaris in a dark biogas slurry culture system based on a light attenuation model / X. Liu et al // Algal Research. – 2025. – Т. 85. – Р. 103821. https://doi.org/10.1016/j.algal.2024.103821.
11. Modelling and Simulation of the Effect of Irradiance Related Temperature on Microalgae Cell Growth in an Outdoor Culture for a Horizontal Loop Tubular Photobioreactor / Md.K.H. Chowdury et al // Contemp. Math. – 2025. – Р. 425-441. https://doi.org/10.37256/cm.6120253205.
12. Weise T. Experimental and Model-Based Analysis to Optimize Microalgal Biomass Productivity in a Pilot-Scale Tubular Photobioreactor / T. Weise, C. Grewe, M. Pfaff // Front. Bioeng. Biotechnol. – 2020. – Т. 8. – Р. 453. https://doi.org/10.3389/fbioe.2020.00453.
13. Towards Optimisation of Microalgae Cultivation through Monitoring and Control in Membrane Photobioreactor Systems / J.F. Mora-Sánchez et al // Water. – 2023. – Т. 16, № 1. – Р. 155. https://doi.org/10.3390/w16010155.
14. Pulido-Aponte Á. Monitoring and Control System for Closed Microalgae Cultures at Pilot Scale / Á. Pulido-Aponte, V. Sangregorio-Soto, C.L. Garzón-Castro // 2023 13th International Symposium on Advanced Topics in Electrical Engineering (ATEE). Bucharest, Romania: IEEE, 2023. – Р. 1-6. https://doi.org/10.1109/atee58038.2023.10108267.
15. Minzu V. Control of Microalgae Growth in Artificially Lighted Photobioreactors Using Metaheuristic-Based Predictions / V. Minzu, G. Ifrim, I. Arama // Sensors. – 2021. – Т. 21, № 23. – Р. 8065. https://doi.org/10.3390/s21238065.
16. Novel, automated, semi-industrial modular photobioreactor system for cultivation of demanding microalgae that produce fine chemicals – The next story of H. pluvialis and astaxanthin / D. Borowiak et al // Algal Research. – 2021. – Т. 53. – H. 102151. https://doi.org/10.1016/j.algal.2020.102151.
17. Dynamic Modeling of the Microalgae Cultivation Phase for Energy Production in Open Raceway Ponds and Flat Panel Photobioreactors / M. Marsullo et al // Front. Energy Res. – 2015. – Т. 3. https://doi.org/10.3389/fenrg.2015.00041.
18. Techno-economic modelling of high-value metabolites and secondary products from microalgae cultivated in closed photobioreactors with supplementary lighting / S. Rezvani et al // Algal Research. – 2022. – Т. 65. – H. 102733. https://doi.org/10.1016/j.algal.2022.102733.
19. Dynamical Simulation, Sensitivity, and Productivity Analysis of a Light-Photoacclimation Model for Microalgae-Based Carbohydrate Production in Continuous Photobioreactors / A. GuzmánPalomino et al // Processes. – 2023. – Т. 11, № 7. – H. 1866. https://doi.org/10.3390/pr11071866.
20. Model Based Optimal Control of the Photosynthetic Growth of Microalgae in a Batch Photobioreactor / G.A. Ifrim et al // Energies. – 2022. – Т. 15, № 18. – H. 6535. https://doi.org/10.3390/en15186535.
Рецензия
Дәйектеу үшін:
Беккасимова Д.Т., Дербышев К.Ю., Сүгірбай Ә.М., Кожахметова Д.О., Золотов А.Д. АВТОМАТТАНДЫРЫЛҒАН БАСҚАРУ ЖҮЙЕСІН ПАЙДАЛАНА ОТЫРЫП, ЖАБЫҚ ФОТОБИОРЕАКТОРЛАРДА CHLORELLA VULGARIS ӨСІРУДІҢ МАТЕМАТИКАЛЫҚ МОДЕЛЬДЕРІ. Шәкәрім Университетінің Хабаршысы. Техникалық ғылымдар сериясы. 2026;(3(23)):138-147. https://doi.org/10.53360/2788-7995-2026-3(23)-14
For citation:
Bekkassimova D., Derbyshev K., Sugirbay A., Kozhakhmetova D., Zolotov A. MATHEMATICAL MODELS OF CHLORELLA VULGARIS CULTIVATION IN CLOSED PHOTOBIOREACTORS USING AN AUTOMATED CONTROL SYSTEM. Bulletin of Shakarim University. Technical Sciences. 2026;(3(23)):138-147. (In Russ.) https://doi.org/10.53360/2788-7995-2026-3(23)-14
JATS XML















