ГЛИНОЗЕМДІ АЛУДЫ ҚАРҚЫНДАТУ ҮШІН АЛЮМОСИЛИКАТТЫ ШИКІЗАТТЫ КАРБОНАТТЫГИДРОТЕРМИЯЛЫҚ АКТИВАЦИЯЛАУ
https://doi.org/10.53360/2788-7995-2026-3(23)-84
Аңдатпа
Мақалада нефелин кенi мен қызыл шлам қоспасын карбонатты-гидротермиялық белсендірудің сілтілік шаймалау алдындағы алюмосиликатты шикізатты алдын ала минералогиялық дайындаудың тиімді әдісі ретіндегі зерттеу нәтижелері келтірілген. Зерттеудің өзектілігі алюминийдің алыну дәрежесін арттыру және сілтілік жүйелердегі калийдің мінез-құлқын реттеу мақсатында табиғи және техногендік шикізатты кешенді өңдеу тиімділігін жоғарылату қажеттілігімен негізделеді. Нефелин кені мен қызыл шламның массалық қатынасы 1:1 болатын қоспаны 260 °C температурада натрий гидрокарбонаты ерітіндісімен өңдеудің әсері зерттелді. Белсендіру барысында елеулі минералогиялық түрленулер жүретіні анықталды, олар шамамен 19 масс.% канкринит пен 2,8 масс.% бемиттен тұратын екіншілік фазалардың түзілуімен қатар жүреді, бұл бастапқы алюмосиликаттардың ішінара қайта кристалданғанын көрсетеді. Белсендірілген материалды одан әрі өңдеу үшін кальций қосылған екі сатылы сілтілік шаймалау сызбасы ұсынылды, ол бірінші сатыда калийді селективті түрде жоюды, ал екінші сатыда алюминийді қарқынды түрде бөліп алуды қамтамасыз етеді. Минералогиялық түрленулер материалдың реакциялық қабілетін арттырып, негізгі компоненттердің қатты және сұйық фазалар арасындағы таралуын өзгертетіні көрсетілді. Қол жеткізілген глиноземді алу дәрежесі 92–94%-ды, ал калийді жою деңгейі 82-87%-ды құрайды. Алынған нәтижелер фазалық түрленулер мен бағалы компоненттерді бөліп алу тиімділігі арасындағы тығыз байланысты растайды және күрделі алюмосиликатты материалдар мен өнеркәсіптік қалдықтардан глинозем өндірудің кешенді технологияларын жетілдірудің ғылыми негізін қалыптастырады.
Авторлар туралы
Н. К. АхмадиеваҚазақстан
Назым Канатовна Ахмадиева – қауымдастырылған профессор
050010, Қазақстан Республикасы, Алматы қ., Шевченко көш., 29
Е. Б. Абиқақ
Қазақстан
Еркежан Баймұратқызы Абиқақ – РhD
050010, Қазақстан Республикасы, Алматы қ., Шевченко көш., 29
Н. М. Бурабаева
Қазақстан
Нурила Муратовна Бурабаева – қауымдастырылған профессор
050010, Қазақстан Республикасы, Алматы қ., Шевченко көш., 29
Т. К. Сагынтаева
Қазақстан
Таншолпан Казыбеккызы Сагынтаева – младший научный сотрудник, магистр
050010, Қазақстан Республикасы, Алматы қ., Шевченко көш., 29
Н. Орақбай
Қазақстан
Нұржан Орақбай – инженер, докторанты
070004, Қазақстан Республикасы, Өскемен қ., Серікбаев көш., 19
Әдебиет тізімі
1. Valorisation of bauxite residue (red mud): A review / C.R. Borra et al // Journal of Sustainable Metallurgy. – 2016. – Т. 2. – Р. 255-278.
2. Bauxite residue treatment / L. Wang et al // Science of the Total Environment. – 2024. – Т. 912. – P. 168847.
3. Hydrothermal processing of nepheline syenite / J. Samantray et al // Separation Science and Technology. – 2023. – Т. 58. – P. 2505-2518.
4. Behavior of potassium in Bayer process / Y. Gao et al // Mineral Engineering. – 2026. – Т. 235. – P. 109870.
5. Pre-activation of nepheline before enrichment / N. Akhmadiyeva et al // Complex Use of Mineral Resources. – 2023. – № 327. – P. 82-89.
6. Activation of mineral composition via thermochemical disintegration / N. Akhmadiyeva et al // Minerals. – 2025. – Т. 15. – P. 1000.
7. Evans K. The history and challenges of bauxite residue management / K. Evans // Journal of Sustainable Metallurgy. – 2016. – Т. 2. – P. 316-331.
8. Karimi Z. Utilization of red mud via stepwise leaching / Z. Karimi, A. Rahbar-Kelishami // Scientific Reports. – 2023. – Т. 13. – P. 8527.
9. Zhao D. Thermal activation of red mud / D. Zhao, Y. Ma, P. Hou // Journal of Building Engineering. – 2025. – Т. 104. – P. 112376.
10. Phase transformation of aluminosilicates in red mud / X. Wang et al // Bulletin of Environmental Contamination and Toxicology. – 2022. – Т. 109. – P. 186-193.
11. Red mud-based synergistic fabrication / F. Li et al // Processes. – 2025. – Т. 13. – P. 2249.
12. Grundy H.D. Carbonate-rich cancrinite crystal structure / H.D. Grundy, I. Hassan // Canadian Mineralogist. – 1982. – Т. 20. – P. 239-251.
13. Boehmite solubility and aluminum speciation in hydrothermal solutions / S. Castet et al // Geochimica et Cosmochimica Acta. – 1993. – Т. 57. – P. 4869-4884.
14. Removal of potassium from sodium aluminate solution / J. Liu et al // Journal of Environmental Chemical Engineering. – 2024. – Т. 12. – P. 113330.
Рецензия
Дәйектеу үшін:
Ахмадиева Н.К., Абиқақ Е.Б., Бурабаева Н.М., Сагынтаева Т.К., Орақбай Н. ГЛИНОЗЕМДІ АЛУДЫ ҚАРҚЫНДАТУ ҮШІН АЛЮМОСИЛИКАТТЫ ШИКІЗАТТЫ КАРБОНАТТЫГИДРОТЕРМИЯЛЫҚ АКТИВАЦИЯЛАУ. Шәкәрім Университетінің Хабаршысы. Техникалық ғылымдар сериясы. 2026;(3(23)):832-839. https://doi.org/10.53360/2788-7995-2026-3(23)-84
For citation:
Akhmadiyeva N.K., Abikak Ye.B., Burabayeva N.M., Sagyntayeva T.K., Orakbay N. CARBONATE-HYDROTHERMAL ACTIVATION OF ALUMINOSILICATE RAW MATERIALS FOR INTENSIFIED ALUMINA RECOVERY. Bulletin of Shakarim University. Technical Sciences. 2026;(3(23)):832-839. (In Russ.) https://doi.org/10.53360/2788-7995-2026-3(23)-84
JATS XML















