БҮЙІРЛІК АМИОТРОФИЯЛЫҚ СКЛЕРОЗЫ БАР ПАЦИЕНТТЕРГЕ АРНАЛҒАН ТЕКСТУРАСЫ ӨЗГЕРТІЛГЕН ТАҒАМДЫҚ ЖҮЙЕЛЕР: ТЕХНОЛОГИЯЛЫҚ ТӘСІЛДЕР
https://doi.org/10.53360/2788-7995-2026-3(23)-46
Аңдатпа
Мақалада гиперметаболизм мен дисфагия қатар байқалатын бүйірлік амиотрофиялық склерозы (БАС) бар пациенттерді нутритивтік қолдаудың технологиялық аспектілері қарастырылған. Гиперметаболизм ағзаның энергия мен ақуызға деген қажеттілігін арттыратыны, ал дисфагия тағамның текстуралық сипаттамаларын бейімдеуді талап ететіні көрсетілген. Зерттеудің әдіснамалық негізін БАС бар пациенттерді нутритивтік қолдау ерекшеліктеріне, сондай-ақ мамандандырылған тағам өнімдерін әзірлеудің заманауи тәсілдеріне арналған ғылыми жарияланымдарды талдау, жүйелеу және жалпылау құрады. Текстурасы өзгертілген өнімдерді әзірлеу тәсілдері, оның ішінде гомогенизациялау, тұтқырлықты реттеу, құрылым қалыптастыру және дисперстік жүйелерді тұрақтандыру мәселелері талданды. Жұтыну бұзылыстары бар пациенттерге арналған тағамдық жүйелерге қойылатын талаптар, соның ішінде құрылымдық тұрақтылықты, бақыланатын тұтқырлықты және тұтыну қауіпсіздігін қамтамасыз ету шарттары қарастырылды. Жұтыну қауіпсіздігін қамтамасыз ететін біртекті консистенцияны, бөлшектердің бақыланатын өлшемін және псевдопластикалық реологиялық қасиеттерді қалыптастыру қажеттілігі негізделді. Нутритивтік және технологиялық параметрлерді біріктіретін мамандандырылған өнімнің моделі ұсынылды. Мамандандырылған өнімдерге қойылатын негізгі талаптар, оның ішінде энергия сыйымдылығы, ақуыз мөлшері, консистенциясы, реологиялық сипаттамалары және құрылымдық тұрақтылығы айқындалды. Жұмыстың практикалық маңыздылығы жұтыну бұзылыстары бар пациенттерге арналған алдын ала берілген реологиялық қасиеттері бар өнімдерді әзірлеу тәсілдерін негіздеумен сипатталады.
Автор туралы
З. К. КонарбаеваӨзбекстан
Зулфия Кемелхановна Конарбаева – PhD, қауымдастырылған профессор
160012, Қазақстан Республикасы, Шымкент қ., Тәуке хан даңғылы, 5
Өзбекстан Республикасы
Әдебиет тізімі
1. Amyotrophic lateral sclerosis / E.L. Feldman et al // The Lancet. – 2022. – Vol. 400, № 10360. – P. 1363-1380. https://doi.org/10.1016/S0140-6736(22)01272-7.
2. ESPEN guideline: clinical nutrition in neurology / R. Burgos et al // Clinical Nutrition. – 2018. – Vol. 37, № 1. – P. 354-396. https://doi.org/10.1016/j.clnu.2017.09.003.
3. Factors correlated with hypermetabolism in patients with amyotrophic lateral sclerosis / J.C. Desport et al // American Journal of Clinical Nutrition. – 2001. – Vol. 74, № 3. – P. 328-334.
4. Energy metabolism in amyotrophic lateral sclerosis / L. Dupuis et al // The Lancet Neurology. – 2011. – Vol. 10, № 1. – P. 75-82. https://doi.org/10.1016/S1474-4422(10)70224-6.
5. Nutritional and metabolic support in patients with amyotrophic lateral sclerosis / M. Muscaritoli et al // Nutrition. – 2012. – Vol. 28, № 10. – P. 959-966. https://doi.org/10.1016/j.nut.2012.01.011.
6. Texture-modified food for dysphagic patients: a review on the rheology and technological aspects / D. Raheem et al // International Journal of Environmental Research and Public Health. – 2021. – Vol. 18, № 10. – Art. 5125. https://doi.org/10.3390/ijerph18105125.
7. Hadde E.K. Texture and texture assessment of thickened fluids and texture-modified foods for dysphagia management / E.K. Hadde, J. Chen // Journal of Food Engineering. – 2021. – Vol. 292. – Art. 110248. https://doi.org/10.1016/j.jfoodeng.2020.110248.
8. Influence of thickening agents on rheological properties and sensory perception of texturemodified foods and beverages: a review / Schmidt H. de O.S. et al // Foods. – 2021. – Vol. 10, № 10. – Art. 2457. https://doi.org/10.3390/foods10102457.
9. Texture modification technologies and their opportunities for the production of dysphagia foods: a review / S. Sungsinchai et al // International Journal of Food Science & Technology. – 2019. – Vol. 54. – P. 2912-2921.
10. Complete IDDSI Framework: Detailed Definitions. Version 2.0 / International Dysphagia Diet Standardisation Initiative (IDDSI). – 2019. https://iddsi.org (date of access: 26.08.2026).
11. Food polysaccharides and roles of rheology and tribology in rational design of thickened liquids for oropharyngeal dysphagia / P. Methacanon et al // Journal of Texture Studies. – 2021. – Vol. 52. – P. 678-689. https://doi.org/10.1111/jtxs.12627.
12. Funami T. Next target for food hydrocolloid studies: texture design of foods using hydrocolloid technology / T. Funami // Food Hydrocolloids. – 2011. – Vol. 25, № 8. – P. 1904-1914. https://doi.org/10.1016/j.foodhyd.2011.03.010.
13. Milk proteins: chemistry, functionality and diverse industrial applications / G.A. Nayik et al // Food Science & Nutrition. – 2024. https://doi.org/10.1080/23311932.2024.2377686.
14. Oat β-glucan: physico-chemical characteristics in relation to its blood-glucose and cholesterollowering properties / Q. Wang et al // British Journal of Nutrition. – 2014. – Vol. 112, suppl. 2. – P. S4-S13. https://doi.org/10.1017/S0007114514002256.
15. Textural classification of commercial foodstuffs for dysphagia using back-extrusion test / M.T. Murillo-Arbizu et al // Foods. – 2025. – Vol. 14, № 21. – Art. 3741. https://doi.org/10.3390/foods14213741.
16. Robertson G.L. Food Packaging: Principles and Practice / G.L. Robertson. – 3rd ed. – Boca Raton: CRC Press, 2012. – 733 p. https://doi.org/10.1201/b21347.
17. Easy to open? Exploring the “openability” of hospital food and beverage packaging by older adults / A.F. Bell et al // Appetite. – 2016. – Vol. 98. – P. 125-132. https://doi.org/10.1016/j.appet.2015.12.004.
Рецензия
Дәйектеу үшін:
Конарбаева З.К. БҮЙІРЛІК АМИОТРОФИЯЛЫҚ СКЛЕРОЗЫ БАР ПАЦИЕНТТЕРГЕ АРНАЛҒАН ТЕКСТУРАСЫ ӨЗГЕРТІЛГЕН ТАҒАМДЫҚ ЖҮЙЕЛЕР: ТЕХНОЛОГИЯЛЫҚ ТӘСІЛДЕР. Шәкәрім Университетінің Хабаршысы. Техникалық ғылымдар сериясы. 2026;(3(23)):475-482. https://doi.org/10.53360/2788-7995-2026-3(23)-46
For citation:
Konarbayeva Z. TEXTURE-MODIFIED FOOD SYSTEMS FOR PATIENTS WITH AMYOTROPHIC LATERAL SCLEROSIS: TECHNOLOGICAL APPROACHES. Bulletin of Shakarim University. Technical Sciences. 2026;(3(23)):475-482. (In Russ.) https://doi.org/10.53360/2788-7995-2026-3(23)-46
JATS XML















