АМИЛАЗА ЖӘНЕ АМИЛОЛИТИКАЛЫҚ ФЕРМЕНТТЕРДІ ӨНДІРЕТІН МИКРООРГАНИЗМДЕР
https://doi.org/10.53360/2788-7995-2026-3(23)-43
Аңдатпа
Амилолитикалық ферменттер – өндірістік маңызды ферменттердің бірі, олардың өндірістік пайызы жоғары. Олардың әрекеті крахмал молекулаларының глюкозаға гидролизіне негізделген. Амилазалар күнделікті өмірде, тамақ, тоқыма, қағаз, крахмал өңдеу, фармацевтикалық өндірісте, диагностикалық және терапиялық салаларда қолданылады. Оларды өсімдіктер, жануарлар және микроорганизмдер өндіреді. Пайдаланылатын продуценттердің негізгі пайызы микроорганизмдер болып табылады, себебі микробтық амилазалар тұрақтырақ, тиімдірек және экономикалық тұрғыдан тиімдірек. Амилолитикалық ферменттердің негізгі өндірушілері - Bacillus, Lactobacillus, Klebsiella, Halobacillus және басқа туыстастарының бактериялары, Aspergillus, Penicillium, Rhizopus, Mucor, Trichoderma және басқа туыстастарының саңырауқұлақтары, әртүрлі актиномицеттер мен ашытқылар. Олардың белсенділігі ферменттерді бөліп алу, содан кейін ашыту үшін жағдайлар мен қоректік ортаны таңдау мүмкіндігіне негізделген. Бұл шолу бактериялық және саңырауқұлақ тектес гидролитикалық фермент амилазасының маңыздылығын атап көрсетеді, әртүрлі өнеркәсіптік қолданбаларда қолданылатын жаһандық дақыл штамдары мен коммерциялық препараттарды атап көрсетеді. Жоба барысында біз дәнді дақылдардан перспективалы ферментативті белсенді бактериялық және саңырауқұлақ дақылдарын бөліп алдық. Олардың ішінде Bacillus sp. туысының алты бактериялық дақылы белсенділік көрсетті. Олардын фенотиптік және генотиптік сипаттамалары анықталған.
Тірек сөздер
Авторлар туралы
С. С. АнуарбековаҚазақстан
Сандуғаш Сакеновна Ануарбекова – медицина ғылымдарының кандидаты (03.00.07 – микробиология), жетекші ғылыми қызметкері
Астана қ., ҚР
Д. А. Шаймерденова
Қазақстан
Дариғаш Арыновна Шаймерденова – техника ғылымдарының докторы, бас ғылыми қызметкері
Астана қ., ҚР
Ж. М. Чаканова
Қазақстан
Жанар Меирхановна Чаканова – жетекші ғылыми қызметкері
Астана қ., ҚР
М. Ж. Кизатова
Қазақстан
Майгуль Жалеловна Кизатова – техника ғылымдарының докторы, фармацевтикалық технология кафедрасының профессоры
Алматы қ., ҚР
Әдебиет тізімі
1. Ферментативная активность зерновых культур / С.Б. Гридина и др. // Вестн. КрасГАУ. – 2014. – № 8. – С. 57-60.
2. Скурихин И.М. Химический состав пищевых продуктов / И.М. Скурихин, М.Н. Волгарёв. – Издание 2-е, переработанное и дополненное. В 2-х книгах. – Москва: Агропромиздат, 1987. – 584 с.
3. Зайнобиддинов М.З. Анализ химического состава зерен пшеницы и ржи для ежедневного потребления / М.З. Зайнобиддинов // Экономика и социум. – 2023. – № 12(115)-1. – С. 1108-1116.
4. Типсина Н.Н. Биологическая ценность продуктов переработки ячменя / Н.Н. Типсина, О.С. Пуляева // Вестн. КрасГАУ. – 2013. – № 8. – С. 226-229.
5. Артыклыев Э. Изменение химического состава зерна при созревании / Э. Артыклыев, А. Байрамов, Ш. Гараджаев // Инновационная наука. – 2023. – № 12-2. – С. 77-79.
6. Анализ химического состава и пищевой ценности зернового сырья для производства продуктов детского питания / С.А. Урубков и др. // Пищевая промышленность. – 2018. – № 8. – С. 16-21.
7. de Souza PM. Application of microbial α-amylase in industry / PM de Souza, P. de Oliveira Magalhães // Braz J Microbiol. – 2010. – № 41(4). – Р. 850-861. https://doi.org/10.1590/S1517-83822010000400004.
8. Биохимия зерна и продуктов его переработки: учебное пособие / под ред. С.В. Борисовой. – М-во образ. и науки России; Казан. нац. исслед. технол. ун-т. – Казань: Изд-во КНИТУ, 2016. – 100 с.
9. Ферменты в пищевой промышленности / Р.Дж. Уайтхерст, М. ван Оорт (ред.). – Пер. с англ, д-ра хим. наук С.В. Макарова. – СПб.:Профессия, 2014. – 408 с., табл.. ил. – (Серия: Ингредиенты). – С. 135-138, 228-233.
10. Шилкова О. Влияние ферментов зерна на биохимические изменения в нем при хранении / О. Шилкова, С. Белецкий, К. Гурьева // Комбикорма. – 2018. – № 9. – С. 93-95.
11. Кузнецова Е.А. Ферменты: структура, свойства и применение: учебно-методическое пособие для высшего профессионального образования / Е.А. Кузнецова, Л.В. Черепнина. – Орел: ФГБОУ ВПО «Госуниверситет – УНПК», 2013. – 175 с.
12. Beula Isabel J. Harnessing amylase producing novel bacterial strains from industrial waste: A bioprocessing and optimization approach / J. Beula Isabel, M. Premalatha // International Journal of Biological Macromolecules. – 2025. – Vol. 322, Part 2, 146769. https://doi.org/10.1016/j.ijbiomac.2025.146769.
13. Никитина Е.В. Бактериальные источники амилолитических ферментов: характеристика и нетрадиционное применение / Е.В. Никитина // Вест. технолог. универ. – 2015. – Т. 18, № 19. – С. 245-248.
14. Изучение термостабильной амилазы штамма Bacillus paralicheniformis / В.С. Попова и др. // Eurasian Journal of Applied Biotechnology. – 2024. – № 3. – С. 133.
15. Никитина Е.В. Биотехнологические аспекты применения амилолитических ферментов в пищевой промышленности / Е.В. Никитина, О.А. Решетник, Р.А. Губайдуллин // Вестн. Казанского технолог. унив. – 2013. – № 13. https://cyberleninka.ru/article/n/biotehnologicheskieaspekty-primeneniya-amiloliticheskih-fermentov-v-pischevoy-promyshlennosti (дата обращения: 01.04.2026).
16. Recent trends in production and potential applications of microbial amylases: A comprehensive review / Zain Ali et al // Protein Expression and Purification. – 2025. – Vol. 227, 106640. https://doi.org/10.1016/j.pep.2024.106640.
17. A broader view: microbial enzymes and their relevance in industries, medicine, and beyond / N. Gurung et al // Biomed Res Int. – 2013. – 329121. https://doi.org/10.1155/2013/329121.
18. Fikadu Hailemichael, Seferu Tadesse. Process Optimization and Industrial Application of Microbial Amylases: A Review // GSJ. – 2022. – Vol. 10, Issue 4. – Р. 2643-2648. (дата обращения 31.03.2026).
19. https://ru.wikipedia.org/wiki/Амилаза (дата обращения: 31.03.2026).
20. https://ru.wikipedia.org/wiki/Крахмал (дата обращения: 31.03.2026).
21. https://ru.wikipedia.org/wiki/Пайен,_Ансельм (дата обращения: 31.03.2026).
22. A novel high maltose-forming α-amylase from Rhizomucor miehei and its application in the food industry / Yu-chuan Wang et al // Food Chemistry. – 2020. – Vol. 305, 1. https://doi.org/10.1016/j.foodchem.2019.125447.
23. https://propionix.ru/mikrobnaya-fermentatsiya (дата обращения: 31.03.2026).
24. An overview of the enzyme: Amylase and its industrial potentials / M. Ahmad et al // Bayero Journal of Pure and Applied Sciences. – 2020. – 12(1). – Р. 352-358. https://doi.org/10.4314/bajopas.v12i1.53S.
25. Putri AZ. Microbial α-Amylases in the Industrial Extremozymes / AZ Putri, T. Nakagawa // Reviews in Agricultural Sci. – 2020. – № 8. – Р. 158-169. https://dx.doi.org/10.7831/ras.8.0_158.
26. https://en.wikipedia.org/wiki/Alpha-amylase (дата обращения: 31.03.2026).
27. Characterization of a Thermostable α-Amylase from Bacillus licheniformis 104.K for Industrial Applications / A. Kholikov et al // Microorganisms. – 2025. – № 13. – Р. 1757. https://doi.org/10.3390/microorganisms13081757.
28. Получение рекомбинантной α-амилазы Amy1UA7 из subtilis в клетках E. coli / М. Калимкулова и др. // Биотехнология. Теория и практика. – 2015. – № 4. – С. 57-65.
29. Microbial Alpha-Amylase Production: Progress, Challenges and Perspectives / B. Elyasi Far et al // Adv Pharm Bull. – 2020. – № 10(3). – Р. 350-358. https://doi.org/10.34172/apb.2020.043.
30. α-Амилаза и её применение в разных отраслях промышленности / Ж.Б. Сулейменова и др. // Микробиология және вирусология. – 2023. – № 3(42). – С. 52-67. https://doi.org/10.53729/MVAS.2023.03.03.
31. Applications of Microbial Enzymes in Food Industry / S. Raveendran et al // Food Technology and Biotechnology. – 2018. – № 56(1). – P. 16-30. https://doi. org/10.17113/ftb.56.01.18.5491.
32. Fernandes P. Enzymatic Processing in the Food Industry / P. Fernandes // Reference Module in Food Science. – 2018. – Р. 1-11. https://doi.org/10.1016/b978-0-08-100596-5.22341-x.
33. Определение активности амилолитических ферментов по гидролизу субстрата, иммобилизованного в полиакриламидном геле / В.О. Максутова и др. // Доклады Башкирского унив. – 2017. – Т. 2, № 5. – С. 736-740.
34. Донкова Н.В. Ферментативная активность бактерий из рода Bacillus при гидролизе крахмалсодержащего растительного сырья / Н.В. Донкова, С.А. Донков // Вестн. КрасГАУ. – 2021. – № 5. – С. 174-179. https://doi.org/10.36718/1819-4036-2021-5-174-179.
35. Microbial Amylolytic Enzymes in Foods: Technological Importance of the Bacillus Genus / T.C. Farias et al // Biocatal. Agric. Biotechnol. – 2021. – № 35(4). – Р. 102054. https://doi.org/10.1016/j.bcab.2021.102054.
36. Obtaining and Characterizing Thermostable α-Amylases Secreted by Bacillus subtilis, Originating from Bacillus amyloliquefaciens and Bacillus subtilis / T. Soghomonyan et al // Fermentation. – 2024. – № 10(11). – Р. 547. https://doi.org/10.3390/fermentation10110547.
37. Optimization of reaction conditions for the production of DAG using immobilized 1,3-regiospecific lipase Lipozyme RM IM / T. Watanabe et al // J. of the American Oil Chemists’ Society. – 2003. – Vol. 80, № 12. – P. 1201-1207.
38. Давранов К.Д. Оценка ферментативной активности галотолерантных микроорганизмов из природных образцов приаралья / К.Д. Давранов, А.И. Кулонов, К.В. Кондрашева // Universum: химия и биология: электрон. научн. журн. – 2023. – № 7(109). [Электрон. ресурс]. https://7universum.com/ru/nature/archive/item/15738. https://doi.org/10.32743/UNICHEM.2023.109.7.15738 (дата обращения: 30.03.2026).
39. Иштуганова К.В. Гидролитическая активность микроорганизмов пшеничных отрубей и соевого жмыха / К.В. Иштуганова, А.В. Гаричева // Пищевые системы. – 2021. – № 4(3S). – С. 93-97. https://doi.org/10.21323/2618–9771-2021-4-3S-93-97.
40. Павлов А.Г. Амилолитическая активность изолятов бактерий Bacillus subtilis, выделенных из микробиоты диких животных / А.Г. Павлов // Сибирский вестник сельскохоз. науки. – 2022. – Т. 52, № 5. – С. 130-135. https://doi.org/10.26898/0370-8799-2022-5-16.
41. Биохимические параметры рекомбинантной α-амилазы Amy1UA7 / М.C. Калимкулова и др. // Наука, Биологические науки. – 2016. – № 4-1. – С. 116-119.
42. Ben L. Environmental Sources of Amylase-Producing Bacteria and Their Industrial Applications / L. Ben // J Bacteriol Parasitol. – 2024. – Vol.15, Iss.S28, № 1000111.
43. Пащенко Л.П. Технология хлебопекарного производства: Учебник / Л.П. Пащенко, И.М. Жаркова. – СПб.:«Лань», 2014. – 672 с.: ил. – С. 575-596.
44. Карпенко Д.В. Способ активации амилолитического ферментного препарата / Д.В. Карпенко, Т.А. Тихонова, К.К. Ходарев // Пиво и напитки. – 2015. – № 4. – С. 42-44.
45. The Role of Amylase in Bioethanol Production: Advances in Amylase-Producing Strains Using CRISPR/Cas9 Technology / E.L. Tesfaye et al // Fuel Commun. – 2025. – № 23. – Р. 100142. https://doi.org/10.1016/j.jfueco.2025.100142.
46. Unlocking the Potential of Pomelo Albedo: A Novel Substrate for Alpha-Amylase Production Using Bacillus licheniformis / T.N. Tran et al // Fermentation. – 2025. – № 11. – Р. 336. https://doi.org/10.3390/fermentation11060336.
47. Purification of α-Amylase from Thermophilic Bacillus licheniformis SO5 by Using a Novel Method, Alternating Current Magnetic-Field Assisted Three-Phase Partitioning: Molecular Docking and Bread Quality Improvement / S. Aras еt al // Food Chem. – 2025. – № 484. – Р. 144258. https://doi.org/10.1016/j.foodchem.2025.144258.
48. Biochemical characteristics and potential application of a thermostable starch branching enzyme from Bacillus licheniformis / T. Yang et al // AMB Express. – 2023. – Vol. 20, № 13(1):8. https://doi.org/10.1186/s13568-023-01511-4.
49. Optimization and purification of a novel calcium-independent thermostable, α-amylase produced by Bacillus licheniformis UDS-5 / S. Suthar et al // World J Microbiol Biotechnol. – 2024. – Vol. 9, № 40(12). – Р. 385. https://doi.org/10.1007/s11274-024-04188-4. PMID: 39557691.
50. Донкова Н.В. Свойства штаммов Bacillus subtilis как продуцентов амилаз при производстве сахаросодержащей кормовой добавки / Н.В. Донкова, С.А. Донков // Вестн. КрасГАУ. – 2020. – № 5. – С. 136-141. https://doi.org/10.36718/1819-4036-2020-5-136-141.
51. Мынбаева М.Ж. Оценка некоторых пробиотических свойств Bacillus subtilis / М.Ж. Мынбаева, С.С. Ануарбекова, К.Х. Алмагамбетов // Биотехнология. Теория и практика. – 2010. – № 1. – С. 53-57.
52. Мынбаева М.Ж. Изучение антагонистической активности и чувствительности к антибиотикам у бацилл, выделенных из различных экологических ниш / М.Ж. Мынбаева, С.С. Ануарбекова // Вестн. КазНПУ им. Абая, серия «Естеств.-географ. науки». – 2009. – № 4 (22). – С. 17-21.
53. Сидорова Т.М. Особенности антагонизма бактерий рода Bacillus по отношению к токсиногенным грибам Fusarium при защите растений от болезни и контаминации микотоксинами (обзор) / Т.М. Сидорова, А.М. Асатурова, В.В. Аллахвердян // Юг России: экология, развитие. – 2021. – № 16(4). – С. 86-103. https://doi.org/10.18470/1992-1098-2021-4-86-103.
54. Ленченко Е.М. Исследование антагонистических свойств и чувствительности микроорганизмов к антибактериальным препаратам / Е.М. Ленченко, Ху Бинхун, Ю.В. Ломова // Аграрная наука. – 2017. – № 6. – С. 17-22.
55. Антагонистическая активность штаммов Bacillus pumilus, перспективных для включения в состав пробиотического препарата для животных / И.А. Функ и др. // Вестн. Алтайского гос. аграрного унив. – 2019. – № 12(182). – С. 126-130.
56. Yim S.S. Exploiting interbacterial antagonism for microbiome engineering / S.S. Yim, H.H. Wang // Curr Opin Biomed Eng. – 2021. – № 19. – Р. 100307. https://doi.org/10.1016/j.cobme.2021.100307.
57. Bacterial-Fungal Interactions: Mutualism, Antagonism, and Competition / M. Zhang et al // Life. – 2025. – № 15. – Р. 1242. https://doi.org/10.3390/life15081242.
58. Khan M.F. Recent Advances in Microbial Enzyme Applications for Sustainable Textile Processing and Waste Management / M.F. Khan // Sci. – 2025. – № 7. – Р. 46. https://doi.org/10.3390/sci7020046.
59. Леонова И.Б. Основы микробиологии: учебник и практикум для ВУЗов / И.Б. Леонова. – М.: Издательство Юрайт, 2023. – 277 с. https://urait.ru/bcode/512297 (дата обращения: 18.03.2026).
60. Isolation and Characterization of a Thermaerobacillus caldiproteolyticus – like Strain Producing Extracellular Amylase from the Nelumwewa Geothermal Spring, Sri Lanka / S. Bandara et al // Fermentation. – 2025. – № 11. – Р. 397. https://doi.org/10.3390/fermentation11070397.
61. Lim S.J. Purification and Characterisation of Thermostable α-Amylases from Microbial Sources / S.J. Lim, S.N. Hazwani-Oslan, S.N. Oslan // BioResources. – 2020. – № 15(1). – P. 2005-2029. https://doi.org/10.15376/biores.15.1.2005-2029.
62. Jaiswal N. Thermostable α-Amylases and Laccases: Paving the Way for Sustainable Industrial Applications / N. Jaiswal, P. Jaiswal // Processes. – 2024. – № 12(7). – Р. 1341. https://doi.org/10.3390/pr12071341.
63. Microbial Alpha-Amylase Production: Progress, Challenges and Perspectives / B. Elyasi Far et al // Adv Pharm Bull. – 2020. – № 10(3). – P. 350-358. https://doi.org/10.34172/apb.2020.043.
64. Яковлева А.К. Перспективы использования галофильных и галотолерантных микроорганизмов в биотехнологии / А.К. Яковлева, З.А. Канарская, А.В. Канарский // Вестн. Казанского технолог. унив. – 2017. – № 8. – C. 147-151. https://cyberleninka.ru/article/n/perspektivy-ispolzovaniya-galofilnyh-i-galotolerantnyhmikroorganizmov-v-biotehnologii (дата обращения: 22.03.2026).
65. Extracellular hydrolytic enzymes produced by halophilic bacteria and archaea isolated from hypersaline lake / F. Karray et al // Mol Biol Rep. – 2018. – № 45. – P. 1297-1309. https://doi.org/10.1007/s11033-018-4286-5.
66. Isolation, Identification and Enzymatic Activity of Halotolerant and Halophilic Fungi from the Great Sebkha of Oran in Northwestern of Algeria / R. Chamekh et al // Mycobiology. – 2019. – V 47, Issue 2. – P. 230-241.
67. [https://vkpm.genetika.ru] (дата обращения: 22.03.2026).
68. [https://www.atcc.org/products/15841] (дата обращения: 22.03.2026).
69. [www.rcm.kz] (дата обращения: 22.03.2026).
Рецензия
Дәйектеу үшін:
Ануарбекова С.С., Шаймерденова Д.А., Чаканова Ж.М., Кизатова М.Ж. АМИЛАЗА ЖӘНЕ АМИЛОЛИТИКАЛЫҚ ФЕРМЕНТТЕРДІ ӨНДІРЕТІН МИКРООРГАНИЗМДЕР. Шәкәрім Университетінің Хабаршысы. Техникалық ғылымдар сериясы. 2026;(3(23)):441-456. https://doi.org/10.53360/2788-7995-2026-3(23)-43
For citation:
Anuarbekova S., Shaimerdenova D., Chakanova Zh., Kizatova M. AMYLASE AND MICROORGANISMS PRODUCING AMYLOLYTIC ENZYMES. Bulletin of Shakarim University. Technical Sciences. 2026;(3(23)):441-456. (In Russ.) https://doi.org/10.53360/2788-7995-2026-3(23)-43
JATS XML















