ЖАСАНДЫ ИНТЕЛЛЕКТ НЕГІЗІНДЕ GNSS СИГНАЛДАРДЫҢ САПАСЫН ЖАҚСАРТУ ӘДІСТЕРІН ЖЕТІЛДІРУ
https://doi.org/10.53360/2788-7995-2026-3(23)-4
Аңдатпа
Навигациялық спутниктік (GNSS) байланыс арнасында әлсіз сигнал жағдайында қабылдағыштың тасымалдаушы фазасы мен жиілігін дәл қадағалауы күрт нашарлап, навигациялық шешімнің тұрақтылығы мен сапасы төмендейді. Бұл жұмыстың мақсаты GNSS байланысындағы әлсіз сигналдың сапасын жақсарту, яғни төмен сападағы сигнал динамикалық әсерлер кезінде тасымалдаушыны автоматты реттеу жүйесінің сезімталдығын арттырып, фазалық/жиіліктік қателіктерді азайту. Зерттеу объектісі GNSS қабылдағышының коррелятор шығысындағы базалық жолақтағы I/Q сигнал және тасымалдаушыны қадағалау контур жұмысын зерттеу. Ұсынылған әдісте дәстүрлі ұзақ когерентті интеграцияның орнына блоктарға бөлінген когерентті интеграция (БКИ) қолданылады. жалпы интеграция уақыты T сақталып, сигнал B қысқа блокқа бөлінеді де, әр блок бойынша алынған Ib, Qb нәтижелерінен матрицасы құрастырылады. Бұл матрица амплитуда-фаза өзгерістерін сақтап, жиілік сәйкессіздігі мен динамиканың әсерін дәлірек сипаттайды. Одан әрі Z[k] деректерін өңдейтін нейрондық желі дискриминаторы (CNN+MLP) фазалық қателікті бағалап, ол PI-тәрізді loop-filter арқылы сүзгіден өтіп, сандық басқарылатын генератор параметрлерін жабық кері байланыста жаңартады. Әдістің жаңалығы – БКИ ақпаратын 2D-матрица түрінде ұсынып, классикалық фазалық синхрондау кері байланыс дискриминаторын нейрондық дискриминатормен алмастыратын BCI-NPLL жабық құрылымы және сезімталдықты CRLB-фазалық джиттер байланысы арқылы сандық негіздеу. Модельдеу нәтижелері ұсынылған тәсілдің әлсіз сигнал аймағында қадағалау тұрақтылығын сақтайтынын, фазалық қателіктің нөл маңында шоғырланатынын және жиілікті бағалау дәлдігі жоғары екенін көрсетті (RMSE≈0.084Гц). Нәтижесінде әдіс GNSS байланысындағы әлсіз сигнал сапасын жақсартып, қабылдағыштың трекинг тұрақтылығын арттыруға мүмкіндік береді.
Авторлар туралы
Н. П. СапарходжаевҚазақстан
Нурбек Пажарбекович Сапарходжаев – PhD, қауымдастырылған профессор, Басқарма Төрағасы-Ректор
Рудный қ., Қостанай облысы, 50 лет Октябрь көшесі, 38
А. Хабай
Қазақстан
Анар Хабай – PhD, қауымдастырылған профессор, «Электротехника және ғарыштық техника телекоммуникациясы» кафедрасы
050013, Қазақстан, г. Алматы, ул. Сатпаева, 22
М. Ж. Иген
Қазақстан
Мағжан Жақсылықұлы Иген – магистрант, «Электротехника және ғарыштық техника телекоммуникациясы» кафедрасы
050013, Қазақстан, г. Алматы, ул. Сатпаева, 22
Е. А. Тулешов
Қазақстан
Еркебулан Амандыкович Тулешов – т.ғ.к., қауымдастырылған профессор, Роботты техника
және автоматиканың техникалық құралдары кафедрасы, Автоматика және ақпараттық технологиялар институты
050013, Қазақстан, г. Алматы, ул. Сатпаева, 22
Қазақстан, Алматы, Шевченко көш., 28
Ж. Н. Исабеков
Қазақстан
Жанібек Назарбекұлы Исабеков – PhD, қауымдастырылған профессор, Роботты техника және автоматиканың техникалық құралдары кафедрасы, Автоматика және ақпараттық технологиялар институты
050013, Қазақстан, г. Алматы, ул. Сатпаева, 22
Әдебиет тізімі
1. Jing S. Weak and dynamic GNSS signal tracking strategies for flight missions in the space service volume / S. Jing et al // Sensors. – 2016. – Vol. 16, № 9. – Art. 1412. https://doi.org/10.3390/s16091412.
2. Scientific and methodological bases of GPS monitoring of intensive movements of the Earth’s crust in the earthquake-prone regions of Kazakhstan / Zh.Sh. Zhantayev et al // News of the National Academy of Sciences of the Republic of Kazakhstan. Series of Physics and Mathematics. – 2020. – Vol. 3, № 331. – P. 177-182. https://doi.org/10.32014/2020.2518-1726.51.
3. A two-stage Kalman filter-based carrier tracking loop for weak GNSS signals / Y. Cheng et al // Sensors. – 2019. – Vol. 19, № 6. – Art. 1369. https://doi.org/10.3390/s19061369.
4. Guo K. Effects of GNSS receiver tuning on the PLL tracking jitter estimation in the presence of ionospheric scintillation / K. Guo, M. Aquino, S. Vadakke Veettil // Space Weather. – 2020. – Vol. 18, № 7. – Article e2019SW002362. https://doi.org/10.1029/2019SW002362.
5. Examining the tolerance of GNSS receiver phase tracking loop under the effects of severe ionospheric scintillation conditions based on its bandwidth / I.P. Portella et al // Radio Science. – 2021. – Vol. 56, № 6. – P. 1-11. https://doi.org/10.1029/2020RS007160.
6. Bochkati M. Use of ultra-low-bandwidth tracking loops for improved GNSS receiver phase tracking under thermal stress / M. Bochkati, J. Dampf, T. Pany // NAVIGATION: Journal of the Institute of Navigation. – 2026. – Vol. 73. – Article navi.744. https://doi.org/10.33012/navi.744.
7. Evaluation of adaptive loop-bandwidth tracking techniques in GNSS receivers / I. Cortés et al // Sensors. – 2021. – Vol. 21, № 2. – Art. 502. https://doi.org/10.3390/s21020502.
8. A carrier estimation method based on MLE and KF for weak GNSS signals / H. Zhang et al // Sensors. – 2017. – Vol. 17, № 7. – Art. 1468. https://doi.org/10.3390/s17071468.
9. Stevanovic S. A GPS phase-locked loop performance metric based on the phase discriminator output / S. Stevanovic, B. Pervan // Sensors. – 2018. – Vol. 18, № 1. – Art. 296. https://doi.org/10.3390/s18010296.
10. O’Driscoll C. Choosing the coherent integration time for Kalman filter-based carrier-phase tracking of GNSS signals / C. O’Driscoll, M.G. Petovello, G. Lachapelle // GPS Solutions. – 2011. – Vol. 15. – P. 345-356. https://doi.org/10.1007/s10291-010-0194-4.
11. Improved GNSS vector tracking loop to enhance the navigation performance of USV / W. Liu et al // Ocean Engineering. – 2022. – Vol. 258. – Art. 111865. https://doi.org/10.1016/j.oceaneng.2022.111865.
12. Weak GPS signal tracking using block coherent integration based on NN discriminator / Z. Gong et al // Research Square. – 2025. – Preprint. https://doi.org/10.21203/rs.3.rs-6350123/v1.
13. Borio D. A non-coherent architecture for GNSS digital tracking loops / D. Borio, G. Lachapelle // Annals of Telecommunications. – 2009. – Vol. 64, № 9-10. – P. 601-614. https://doi.org/10.1007/s12243-009-0114-1.
14. Zhao W. Adaptive multiple-model Kalman filter for GNSS carrier phase and frequency estimation through wideband interference / W. Zhao, S. Khanafseh, B. Pervan // NAVIGATION: Journal of the Institute of Navigation. – 2024. – Vol. 71, № 2. – Article navi.646. https://doi.org/10.33012/navi.646.
15. Guillard A. Using convolutional neural networks to detect GNSS multipath / A. Guillard, P. Thevenon, C. Milner // Frontiers in Robotics and AI. – 2023. – Vol. 10. – Art. 1106439. – https://doi.org/10.3389/frobt.2023.1106439.
Рецензия
Дәйектеу үшін:
Сапарходжаев Н.П., Хабай А., Иген М.Ж., Тулешов Е.А., Исабеков Ж.Н. ЖАСАНДЫ ИНТЕЛЛЕКТ НЕГІЗІНДЕ GNSS СИГНАЛДАРДЫҢ САПАСЫН ЖАҚСАРТУ ӘДІСТЕРІН ЖЕТІЛДІРУ. Шәкәрім Университетінің Хабаршысы. Техникалық ғылымдар сериясы. 2026;(3(23)):31-42. https://doi.org/10.53360/2788-7995-2026-3(23)-4
For citation:
Saparhodzhaev N.P., Khabay A., Igen M.Zh., Tuleshov E.A., Issabekov Zh.N. IMPROVING ARTIFICIAL INTELLIGENCE–BASED METHODS FOR ENHANCING GNSS SIGNAL QUALITY. Bulletin of Shakarim University. Technical Sciences. 2026;(3(23)):31-42. (In Kazakh) https://doi.org/10.53360/2788-7995-2026-3(23)-4
JATS XML















