ЙОДПЕН БАЙЫТЫЛҒАН АШЫТЫЛҒАН СҮТ СУСЫНЫҢ САПАЛЫҚ СИПАТТАМАЛАРЫН БАҒАЛАУ
https://doi.org/10.53360/2788-7995-2026-3(23)-55
Аңдатпа
Бұл мақала Қазақстанда йод тапшылығынан болатын бұзылыстарды алдын алуға арналған перспективалы функционалдық өнім ретінде йодказеин түрінде йодпен байытылған ашытылған сүт сусынының (йогурттың) жан-жақты бағалауын ұсынады. Зерттеудің өзектілігі – тұзды міндетті йодтауға қарамастан, халықтың тағамында йод тапшылығының тұрақты мәселесі және елде дәстүрлі тұтынылатын осы микроэлементтің жаңа тағам көздерін анықтау қажеттілігі. Зерттеудің мақсаты – йодпен байытылған өнімнің қоректік құндылығы мен микробиологиялық көрсеткіштерін зерттеу. Зертханалық жағдайда пастеризацияланған сиыр сүтіне порциясына 25 мкг мөлшерінде йод қосылып, Streptococcus thermophilus және Lactobacillus delbrueckii subsp. Bulgaricus штаммдарымен егіліп, ферментация мен пісіру процесінен өткізілді. Өнімнің 100 г-ына 25 мкг йодокэзин қосу – ең тиімді доза екені анықталды. Талдау бекітілген ұлттық стандартта әдістеріне (физико-химиялық және микробиологиялық параметрлер, йод мөлшері) сәйкес жүргізілді. Алынған мәліметтер өнімнің барлық қауіпсіздік талаптарына толық сәйкес келетінін көрсетеді. Йод қосу өнімнің технологиялық сипаттамаларына әсер етпеді. Әзірленген йодталған йогурт – тұтынушыларға таныс қасиеттерін жоғалтпай, йод тапшылығын алдын алуда тиімді қолдануға болатын қауіпсіз, тұрақты және функционалдық тұрғыдан жетілдірілген өнім. Алынған нәтижелер технологияны Қазақстанның тамақ өнеркәсібінде өнеркәсіптік қолдану әлеуетін растайды.
Авторлар туралы
А. М. ТаеваҚазақстан
Айгуль Маратовна Таева – техникалық ғылымдар докторы, профессор, «Тамақ өнімдері технологиясы» кафедрасы
050061, Қазақстан Республикасы, Алматы қаласы, Фурката көшесі, 348/4
Ф. Т. Диханбаева
Қазақстан
Фатима Токтаровна Диханбаева – техникалық ғылымдар докторы, профессор, «Тамақ өнімдері технологиясы» кафедрасы
050061, Қазақстан Республикасы, Алматы қаласы, Фурката көшесі, 348/4
Ж. К. Имангалиева
Қазақстан
Жадыра Кенжегазыевна Имангалиева – PhD, қауымдастырылған профессор м.а., «Тамақ өнімдері технологиясы» кафедрасы
050061, Қазақстан Республикасы, Алматы қаласы, Фурката көшесі, 348/4
М. К. Изтилеуов
Қазақстан
Максат Карсыбекович Изтилеуов – PhD, «Тамақ өнімдерінің қауіпсіздігі және сапасы» кафедрасы
050061, Қазақстан Республикасы, Алматы қаласы, Фурката көшесі, 348/4
Р. Бақытжанұлы
Қазақстан
Рустем Бақытжанұлы – магистрант, «Тамақ өнімдерін технологиясы» кафедрасы
050061, Қазақстан Республикасы, Алматы қаласы, Фурката көшесі, 348/4
Әдебиет тізімі
1. Beisbekova A.K. Medico-social effectiveness of biological monitoring of iodine deficiency status (IDS) among women of reproductive age in Kazakhstan / A.K. Beisbekova, F.E. Ospanova, Z.T. Tolysbayeva // Ann. Agric. Environ. Med. – 2019. – Vol. 26, № 1. – P. 73-77. [Ehlektronnyi resurs]. https://www.aaem.pl/Medico-social-effectiveness-of-biological-monitoring-of-iodine-deficiencystatus,90718,0,2.html (data obrashcheniya: 11.04.2026).
2. World Health Organization. Iodine deficiency (Nutrition Landscape Information System (NLiS) data) [Ehlektronnyi resurs]. https://www.who.int/data/nutrition/nlis/info/iodine-deficiency (data obrashcheniya: 11.04.2026).
3. Global Alliance for Improved Nutrition (GAIN), Kazakh Academy of Nutrition. Fortification Assessment Coverage Toolkit survey in Kazakhstan, 2016-2018. – 53 p. [Ehlektronnyi resurs]. https://www.gainhealth.org/resources/reports-and-publications/fortification-assessment-coveragetoolkit-fact-survey-kazakhstan (data obrashcheniya: 11.04.2026).
4. Zakon Respubliki Kazakhstan «O profilaktike iododefitsitnykh zabolevanii» ot 14 oktyabrya 2003 g. № 489-II. – Astana, 2003 [Ehlektronnyi resurs]. https://faolex.fao.org/docs/pdf/kaz52541.pdf (data obrashcheniya: 11.04.2026). (in Russian).
5. Bolger O.I. Obogashchenie kislomolochnykh produktov iodom v tselyakh profilaktiki i lecheniya iododefitsita / O.I. Bolger, G.E. Sarieva, F.B. Sariev // Mekhanika i tekhnologii. – 2024. – № 2(84). – S. 38-43 [Ehlektronnyi resurs]. https://journals.dulaty.kz/en/zh-n-mer/44-mekh-ni-zhane-tekhn-lgiyal-r/mekh-ni-zhane-tekhn-l-giyal-r-2024-2/440-obogashchenie-kislomolochnykh-produktovjodom-v-tselyakh-profilaktiki-i-lecheniya-jododefitsita (data obrashcheniya: 11.04.2026). (in Russian).
6. Dalevska D. Changes in organoleptic, microbiological and biochemical properties of kefir with iodine addition during storage / D. Dalevska, O. Pokotylo, M.D. Kukhtyn // Potravinarstvo Slovak J. Food Sci. – 2021. – Vol. 15. – P. 732-740 [Ehlektronnyi resurs]. https://www.researchgate.net/publication/354179671_Changes_in_organoleptic_microbiological_and_biochemical_properties_of_kefir_with_iodine_addition_during_the_storage (data obrashcheniya: 11.04.2026).
7. Obogashchenie kislomolochnykh produktov iodorganicheskim probiotikom «Iodobfifivit» / E.Yu. Sergeeva i dr. // Biologiya v sel'skom khozyaistve. – 2025. – № 1(46) [Ehlektronnyi resurs]. https://cyberleninka.ru/article/n/obogaschenie-kislomolochnyh-produktov-yodorganicheskimprobiotikom-yodobifivit (data obrashcheniya: 11.04.2026). (in Russian).
8. Zhang T., Geng Sh., Cheng T. From the past to the future: Fermented milks and their health effects against human diseases. – 2023 [Ehlektronnyi resurs]. – URL: https://iadns.onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1002/fft2.304 (data obrashcheniya: 11.04.2026).
9. Ahmad I., Hao M., Li Y., Zhang J., Ding Y., Lyu F. Fortification of yogurt with bioactive functional foods and ingredients and associated challenges: A review / I. Ahmad et al // Trends in Food Science & Technology. – 2022. – P. 558-580 [Ehlektronnyi resurs]. https://www.researchgate.net/publication/365248839_Fortification_of_yogurt_with_bioactive_functional_foods_and_ingredients_and_associated_challenges_-_A_review (data obrashcheniya: 11.04.2026).
10. Wachowska M. Importance of iodine fortification in food production: human health and technology / M. Wachowska, M. Adamczak // Journal of Elementology. – 2023. – Vol. 28, № 1. – P. 199-222. [Ehlektronnyi resurs]. https://www.researchgate.net/publication/368881052_Importance_of_iodine_fortification_in_food_production_human_health_and_technology (data obrashcheniya: 11.04.2026).
11. Dairy as a source of iodine and protein in the UK / O.C. Witard et al // Nutrients. – 2022 [Ehlektronnyi resurs]. https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC8866650/ (data obrashcheniya: 11.04.2026).
12. Development and properties of functional yoghurt enriched with postbiotics derived from yoghurt starter cultures / S. Sadighbathi et al // Frontiers in Microbiology. – 2023 [Ehlektronnyi resurs]. – https://www.frontiersin.org/journals/microbiology/articles/10.3389/fmicb.2023.1276268/full (data obrashcheniya: 11.04.2026).
13. Iodine Fortification of a Fermented Dairy Product: Development and Quality Assessment / A. Tayeva et al // Foods. – 2026. – Vol. 15, № 12. – Art. 2096. https://doi.org/10.3390/foods15122096.
14. Keyvan E., Adesemoye E., Champomier-Vergès M.-C. Vitamins formed by microorganisms in fermented foods: effects on human vitamin status — a systematic narrative review // Front. Nutr. – 2025 [Ehlektronnyi resurs]. – URL: https://www.frontiersin.org/journals/nutrition/articles/10.3389/fnut.2025.1653666/full (data obrashcheniya: 11.04.2026).
15. Nicol K., Thomas E.L., Nugent A.P. Iodine fortification of plant-based dairy and fish alternatives: the effect of substitution on iodine intake based on a market survey in the UK // British Journal of Nutrition. – 2023 [Ehlektronnyi resurs]. – URL: https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC9975780/ (data obrashcheniya: 11.04.2026).
16. Niero G., Pozza M., Marchi M.D. Iodine concentration in milk, ricotta cheese and yogurt and their contribution to dietary iodine intake // Dairy. – 2025. – Vol. 6, № 1. – P. 55-66 [Ehlektronnyi resurs]. https://www.researchgate.net/publication/399262540_Iodine_Concentration_in_Milk_Ricotta_Cheese_and_Yogurt_and_Their_Contribution_to_Dietary_Iodine_Intake (data obrashcheniya: 11.04.2026).
17. van der Reijden O.L., Galetti V., Zeder C., Krzystek A. Iodine bioavailability from cow milk: a randomized, crossover balance study in adults // The American Journal of Clinical Nutrition. – 2019. – Vol. 110, № 3. – P. 652-661 [Ehlektronnyi resurs]. – URL: https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/31788697/ (data obrashcheniya: 11.04.2026).
18. Food and Agriculture Organization of the United Nations; World Health Organization. Human Vitamin and Mineral Requirements: Report of a Joint FAO/WHO Expert Consultation. – Rome: FAO, 2002. – Chapter 12: Iodine. – URL: https://www.fao.org/4/y2809e/y2809e0i.htm (data obrashcheniya: 11.04.2026).
Рецензия
Дәйектеу үшін:
Таева А.М., Диханбаева Ф.Т., Имангалиева Ж.К., Изтилеуов М.К., Бақытжанұлы Р. ЙОДПЕН БАЙЫТЫЛҒАН АШЫТЫЛҒАН СҮТ СУСЫНЫҢ САПАЛЫҚ СИПАТТАМАЛАРЫН БАҒАЛАУ. Шәкәрім Университетінің Хабаршысы. Техникалық ғылымдар сериясы. 2026;(3(23)):554-565. https://doi.org/10.53360/2788-7995-2026-3(23)-55
For citation:
Taeva A.M., Dikhanbayeva F.T., Imangaliyeva Zh.K., Iztileuov M.K., Bakytzhanuly R. EVALUATION OF QUALITATIVE INDICATORS OF AN IODINE-ENRICHED FERMENTED MILK DRINK. Bulletin of Shakarim University. Technical Sciences. 2026;(3(23)):554-565. (In Russ.) https://doi.org/10.53360/2788-7995-2026-3(23)-55
JATS XML















