ЦИЛИНДРЛІК АККУМУЛЯТОРЛЫҚ ЭЛЕМЕНТТЕРДІ ЗЕРТХАНАЛЫҚ ЖЕЛІДЕ СЫНАУ КЕЗІНДЕГІ PID-ТИПТІ ИТЕРАТИВТІ ОҚЫТУШЫ БАСҚАРУДЫ МОДЕЛЬДЕУ ЖӘНЕ ӨНІМДІЛІГІН ТАЛДАУ
https://doi.org/10.53360/2788-7995-2026-3(23)-29
Аңдатпа
Қайта зарядталатын сенімді энергия сақтау жүйелеріне сұраныстың артуы цилиндрлік аккумуляторлық элементтерді дәл зертханалық сынау әдістеріне деген қажеттілікті күшейтті. Зертханалық және пилоттық желідегі сынақ станциялары зарядтау, разрядтау, кернеуді тексеру, сыйымдылықты бағалау және ішкі кедергіні өлшеу операцияларын бірнеше рет қайталайды. Бұл операциялар ток пен кернеуді дәл реттеуді талап етеді, себебі аз ғана өтпелі ауытқулардың өзі элементтерді жіктеу, қартаюды талдау және қауіпсіздікті бағалау нәтижелеріне әсер етуі мүмкін. Бұл жұмыста цилиндрлік аккумуляторлық элементтерді қайталанатын зертханалық желіде сынау үшін PID-типті итеративті оқытушы басқаруды қолдануға арналған модельдеуге негізделген зерттеу ұсынылады. Ұсынылған тәсіл классикалық пропорционалды-интегралды-дифференциалды басқару құрылымын алдыңғы қадағалау қатесін пайдалана отырып, әрбір қайталанатын циклден кейін басқару кірісін жаңартатын итеративті оқыту механизмімен біріктіреді. Цилиндрлік аккумуляторды зарядтау процесінің жеңілдетілген MATLAB моделі заряд күйінің динамикасын, ішкі кедергіні, қысқыш кернеуді бағалауды, атқарушы құрылғының қанығуын және қайталанатын шекті уақыттық сынақ аралығын ескере отырып жасалды. Модельдеу контроллердің бірнеше цикл бойындағы жауабын бағалайды және токты қадағалау, кернеу әрекеті, басқару әсері, заряд күйі және қателіктің жинақталуы мен азаюын талдайды. Нәтижелер PID-типті ILC қайталанатын циклдер барысында қадағалау қатесін азайтып, зертханалық аккумуляторлық сынақтардың қайталанғыштығын жақсарта алатынын көрсетеді. Бұл әдіс көптеген элементтер ұқсас хаттамалар бойынша тексерілетін автоматтандырылған сапаны бақылау желілері үшін ерекше маңызды. Ұсынылған модельдеу нақты аккумуляторлық сынақ стендінде эксперименттік іске асыруға дейінгі алдын ала цифрлық модель ретінде қызмет ете алады.
Тірек сөздер
Авторлар туралы
Ш. Н. УәлиҚазақстан
Шыныбек Нахыпбекұлы Уали – студент, Математикалық және компьютерлік модельдеу
кафедрасы, Компьютерлік технологиялар және киберқауіпсіздік факультеті
050059, Қазақстан Республикасы, Алматы, Аль-Фараби 7к, блок 5A
050040, Қазақстан, Алматы қ., Бостандық ауданы, Манас көшесі, 34/1
А. Б. Сейсенова
Қазақстан
Акнур Бердибаевна Сейсенова – PhD
050059, Қазақстан Республикасы, Алматы, Аль-Фараби 7к, блок 5A
050059, Қазақстан Республикасы, Алматы, Аль-Фараби 7к, блок 5A
Ө. С. Капизов
Қазақстан
Өмірзақ Сембіұлы Қапизов
050059, Қазақстан Республикасы, Алматы, Аль-Фараби 7к, блок 5A
050059, Қазақстан Республикасы, Алматы, Аль-Фараби 7к, блок 5A
Д. К. Муханов
Қазақстан
Даурен Кабдракимович Муханов – химия және химиялық технология факультетінің; докторанты, Center for Advanced Science and Technology
050059, Қазақстан Республикасы, Алматы, Аль-Фараби 7к, блок 5A
050040, Қазақстан Республикасы, Алматы қ., әл-Фараби даңғылы, 71
К. Р. Манап
Қазақстан
Калима Рахымбекқызы Манап – ғылыми қызметкер
050059, Қазақстан Республикасы, Алматы, Аль-Фараби 7к, блок 5A
050059, Қазақстан Республикасы, Алматы, Аль-Фараби 7к, блок 5A
Әдебиет тізімі
1. Scrosati B. Lithium batteries: Status, prospects and future / B. Scrosati, J. Garche // Journal of Power Sources. – 2010. – № 195(9). – Р. 2419-2430. https://doi.org/10.1016/j.jpowsour.2009.11.048.
2. Goodenough J.B. The Li-ion rechargeable battery: A perspective / J.B. Goodenough, K. Park // Journal of the American Chemical Society. – 2013. – № 135(4). – Р. 1167-1176. https://doi.org/10.1021/ja3091438.
3. Zhu Z. The rational design of biomass-derived carbon materials towards next-generation energy storage: A review / Z. Zhu, Z. Xu // Renewable and Sustainable Energy Reviews. – 2020. – № 134, Article 110308. https://doi.org/10.1016/j.rser.2020.110308.
4. Arimoto S. Bettering operation of robots by learning / S. Arimoto, S. Kawamura, F. Miyazaki // Journal of Robotic Systems. – 1984. – № 1(2). – Р. 123-140. https://doi.org/10.1002/rob.4620010203.
5. Bristow D.A. A survey of iterative learning control / D.A. Bristow, M. Tharayil, A.G. Alleyne // IEEE Control Systems Magazine. – 2006 – № 26(3). – Р. 96-114. https://doi.org/10.1109/MCS.2006.1636313.
6. Polynomial Iterative Learning Control (ILC) Tracking Control Design for Uncertain Repetitive Continuous-Time Linear Systems Applied to an Active Suspension of a Car Seat / S.B. Attia et al // Mathematics. – 2024. – № 12(16). – Р. 2573. https://doi.org/10.3390/math12162573.
7. Elkholy M.M. Modern Control Techniques and Operational Challenges in Permanent Magnet Synchronous Motors: A Comprehensive Review / M.M. Elkholy, M.M. Algendy, E.A. El-Hay // Automation. – 2025. – № 6(4). – Р. 49. https://doi.org/10.3390/automation6040049.
8. Nise N.S. Control systems engineering (7th ed.). Wiley. 2015.
9. MathWorks. (n.d.). MATLAB and Simulink documentation for control system design and simulation. MathWorks. https://www.mathworks.com/help/slcontrol/index.html.
10. Plett, G.L. Battery Management Systems, Volume I: Battery Modeling. Artech House, Norwood, MA. 2015.
11. Electrochemical modeling in lithium batteries: Pathways to next-generation power sources / Hosein Jahangir et al // Journal of Power Sources. – 2025 – Vol. 654. https://doi.org/10.1016/j.jpowsour.2025.237833.
12. Albakri M. A Review of Modelling, State of Charge Estimation and Management Methods of EV Lithium-Ion Batteries / M. Albakri, A. Darwish // Batteries. – 2026. – № 12(3). – Р. 92. https://doi.org/10.3390/batteries12030092.
Рецензия
Дәйектеу үшін:
Уәли Ш.Н., Сейсенова А.Б., Капизов Ө.С., Муханов Д.К., Манап К.Р. ЦИЛИНДРЛІК АККУМУЛЯТОРЛЫҚ ЭЛЕМЕНТТЕРДІ ЗЕРТХАНАЛЫҚ ЖЕЛІДЕ СЫНАУ КЕЗІНДЕГІ PID-ТИПТІ ИТЕРАТИВТІ ОҚЫТУШЫ БАСҚАРУДЫ МОДЕЛЬДЕУ ЖӘНЕ ӨНІМДІЛІГІН ТАЛДАУ. Шәкәрім Университетінің Хабаршысы. Техникалық ғылымдар сериясы. 2026;(3(23)):312-321. https://doi.org/10.53360/2788-7995-2026-3(23)-29
For citation:
Uali S.N., Seisenova A.B., Kapizov O.S., Mukhanov D.K., Manap K.R. SIMULATION AND PERFORMANCE ANALYSIS OF PID-TYPE ITERATIVE LEARNING CONTROL IN THE LABORATORY LINE TESTING OF CYLINDRICAL CELL BATTERIES. Bulletin of Shakarim University. Technical Sciences. 2026;(3(23)):312-321. https://doi.org/10.53360/2788-7995-2026-3(23)-29
JATS XML















