КҮЛ МӨЛШЕРІ ЖОҒАРЫ ОТЫНДЫ ЖАҒУ КЕЗІНДЕ БАРАБАНДЫ БУ ҚАЗАНДЫҒЫНЫҢ ЖҰМЫС РЕЖИМІН ОТЫН ШЫҒЫНЫНЫҢ МИНИМУМЫ КРИТЕРИЙІ БОЙЫНША ОҢТАЙЛАНДЫРУ
https://doi.org/10.53360/2788-7995-2026-3(23)-11
Аңдатпа
Жұмыста жұмыс күлділігі Aʳ 47%-ға дейін жететін экибастуз көмірін жағатын БҚЗ-320-140 ПТ барабанды бу қазандығының отын шығынын оңтайландыру мәселесі шешілді. Отын жұмсалуын, бу қыздырғыштан кейінгі артық оттегіні және қыздырылған будың артық шығарылымын тізбектеп азайтатын үш кезеңді лексикографиялық сызықтық бағдарламалау есебі ұсынылды. Есеп MATLAB ортасында linprog функциясы мен dual-simplex алгоритмі арқылы шешілді; бу шығару процесінің инкременттік формадағы сызықтық регрессиялық моделі пайдаланылды. Режим параметрлеріне қыздырылған будың температурасы (540-555°C), оттегі мөлшері (≥ 4,8 %) және бу шығарылымы (260-340 т/сағ) бойынша теңсіздік түріндегі технологиялық шектеулер қойылды. Параметрлердің рұқсат етілген шекаралары Астана қ. ТЭЦ-2 қазандығының 2023 жылғы қыркүйек–қазан айларындағы 1276 сағаттық жазбасын статистикалық өңдеу нәтижелері бойынша анықталды. Алынған нәтижелер бойынша отын шығыны қосымша күрделі шығынсыз сағатына 0,331 т-ға азайып, жылына 21,1 млн теңге үнемделеді. Қосымша нәтиже ретінде конвективті жылу алмасу беттері арқылы абразивті күл уносы сағатына 134 кг-ға, яғни жылыту маусымына шамамен 1005 т-ға кемиді, бұл экологиялық жүктемені айтарлықтай төмендетеді. Ұсынылған әдіс басқа барабанды қазандықтарға бейімделіп, нақты уақыттағы автоматтандырылған режимдік басқару жүйесіне енгізілуі мүмкін, бұл оны өндірісте практикалық қолдануға жарамды етеді.
Авторлар туралы
А. Н. БақытжановҚазақстан
Ансар Нұржанұлы Бақытжанов – «Автоматтандыру және басқару» мамандығы бойынша докторант, «Жүйелік талдау және басқару» кафедрасы
010008, Қазақстан Республикасы, Астана қ., Сәтбаев көшесі, 2
Д. К. Сатыбалдина
Қазақстан
Дана Каримтаевна Сатыбалдина – қауымдастырылған профессор, техника ғылымдарының кандидаты, «Жүйелік талдау және басқару» кафедрасының профессор м.а.
010008, Қазақстан Республикасы, Астана қ., Сәтбаев көшесі, 2
А. Ж. Закарина
Қазақстан
Айна Жанузаковна Закарина – PhD, «Жүйелік талдау және басқару» кафедрасының аға оқытушысы
010008, Қазақстан Республикасы, Астана қ., Сәтбаев көшесі, 2
Н. Б. Шмитов
Қазақстан
Нурбол Бейбитович Шмитов – «Автоматтандыру және басқару» мамандығы бойынша докторант, «Жүйелік талдау және басқару» кафедрасы
010008, Қазақстан Республикасы, Астана қ., Сәтбаев көшесі, 2
Н. М. Тешебаев
Қазақстан
Нұрдаулет Мұратбекұлы Тешебаев – «Интеллектуалды басқару жүйелері» мамандығы бойынша докторант, Жасанды интеллект және Big Data кафедрасы
050040, Қазақстан Республикасы, Алматы қ., Әл-Фараби даңғылы, 71
Әдебиет тізімі
1. Абразивный износ конвективных поверхностей энергетического котлоагрегата золой экибастузского угля / Л.В. Белоглазова и др. // Технические науки – от теории к практике. – 2016. – № 11. – С. 73-80.
2. A comprehensive review on efficient utilization methods of High-alkali coals combustion in boilers / C. Tang et al // Fuel. – 2022. – Vol. 316. – Article 123269. https://doi.org/10.1016/j.fuel.2021.123269.
3. Numerical simulation of engineering application for a novel oxygen-temperature regulation combustion technology preventing fouling in high-alkali coal firing / S. Chen et al // Applied Thermal Engineering. – 2025. – Vol. 259. – Article 124923. https://doi.org/10.1016/j.applthermaleng.2024.124923.
4. Heat Transfer Efficiency Prediction of Coal-Fired Power Plant Boiler Based on CEEMDAN-NAR Considering Ash Fouling / Y. Shi et al // Energies. – 2021. – Vol. 14, № 13. – Article 4000. https://doi.org/10.3390/en14134000.
5. Fouling Monitoring in a Circulating Fluidized Bed Boiler Using Direct and Indirect Model-Based Analytics / Е. Ikonen et al // Fuel. – 2023. – Vol. 346. – Article 128341. https://doi.org/10.1016/j.fuel.2023.128341.
6. Deep Learning-Based Approach for Heat Transfer Efficiency Prediction with Deep Feature Extraction / Y. Shi et al // ACS Omega. – 2022. – Vol. 7, № 35. – P. 31013-31035. https://doi.org/10.1021/acsomega.2c03052.
7. Intelligent Deep Learning Modeling and Multi-Objective Optimization of Boiler Combustion System in Power Plants / C. Huang et al // Processes. – 2025. – Vol. 13, № 8. – Article 2340. https://doi.org/10.3390/pr13082340.
8. Большаков Ф.Г. Синтез оптимального по минимуму расхода топлива алгоритма управления паровым котлом / Ф.Г. Большаков. – Братск: БрГУ, 2001. – 132 с.
9. MATLAB Optimization Toolbox. User's Guide. Linear Programming (linprog). – The MathWorks, Inc., 2024. https://www.mathworks.com/help/optim/ug/linprog.html.
10. Ash melting behaviors of high-sodium coal and its co-combustion with coal gangue to inhibit slagging / L. Zhang et al // Fuel. – 2024. – Vol. 367. – Article 131537. https://doi.org/10.1016/j.fuel.2024.131537.
11. Optimization of circulating fluidized bed boiler combustion key control parameters based on machine learning / L. Han еt al // Energies. – 2023. – Vol. 16, № 15. – Article 5674. https://doi.org/10.3390/en16155674.
Рецензия
Дәйектеу үшін:
Бақытжанов А.Н., Сатыбалдина Д.К., Закарина А.Ж., Шмитов Н.Б., Тешебаев Н.М. КҮЛ МӨЛШЕРІ ЖОҒАРЫ ОТЫНДЫ ЖАҒУ КЕЗІНДЕ БАРАБАНДЫ БУ ҚАЗАНДЫҒЫНЫҢ ЖҰМЫС РЕЖИМІН ОТЫН ШЫҒЫНЫНЫҢ МИНИМУМЫ КРИТЕРИЙІ БОЙЫНША ОҢТАЙЛАНДЫРУ. Шәкәрім Университетінің Хабаршысы. Техникалық ғылымдар сериясы. 2026;(3(23)):106-115. https://doi.org/10.53360/2788-7995-2026-3(23)-11
For citation:
Bakytzhanov A.N., Satybaldina D.K., Zakarina A.Zh., Shmitov N.B., Teshebayev N.M. OPTIMIZATION OF THE OPERATING MODE OF A DRUM STEAM BOILER BURNING HIGH-ASH FUEL BY THE CRITERION OF MINIMUM FUEL CONSUMPTION. Bulletin of Shakarim University. Technical Sciences. 2026;(3(23)):106-115. (In Kazakh) https://doi.org/10.53360/2788-7995-2026-3(23)-11
JATS XML















