ARTEMISIA ANNUA L. ДӘРІЛІК ӨСІМДІК ШИКІЗАТЫ НЕГІЗІНДЕ КАРАМЕЛЬ ДӘРІЛІК ФОРМАСЫН ӘЗІРЛЕУ ЖӘНЕ СТАНДАРТТАУ
https://doi.org/10.53360/2788-7995-2026-3(23)-83
Аңдатпа
Жіті респираторлық вирустық инфекциялар (ЖРВИ) әлем бойынша ең кең таралған жұқпалы аурулардың бірі болып табылады, ал COVID-19 пандемиясы жаңа терапевтік баламаларды әзірлеудің өзекті қажеттілігін одан әрі айқындады. Соңғы in vitro зерттеулер Artemisia annua L. этанолдық экстрактларының SARS-CoV-2-ге қарсы синергетикалық көпкомпонентті механизмдер арқылы тежеуші белсенділігін көрсетті. Осы зерттеудің мақсаты Қазақстан Республикасының Мемлекеттік фармакопеясының (ҚР МФ), Еуропалық фармакопея мен АҚШ фармакопеясының талаптарына сәйкес изомальтты фармацевтикалық негіз ретінде пайдалана отырып, Artemisia annua L. биоактивті экстракттары негізінде стандартталған дәрілік карамель пастилкасын әзірлеу болды. Шикізат 2025 жылғы шілде–тамыз айларында жаппай гүлдеу кезеңінде Алматы облысы, Қазақстан, Іле Алатауының етегінде жиналды. Физика-химиялық сипаттама кептіру кезіндегі массасының жоғалуы 6,5%, экстрактивті заттардың мөлшері 40,2% және атомдықабсорбциялық спектрометрия бойынша ауыр металдардың толық болмауын растады. Эфир майының шығымы 0,4% (к./м., абсолютті құрғақ шикізатқа қайта есептегенде) құрады, бұл ретте 1,8-цинеолдың мөлшері газды хроматография–масс-спектрометрия (ГХ-МС) әдісімен 8,6% құрады. Этанолдық экстрактты ГХ-МС әдісімен профильдеу 50-ден астам биологиялық белсенді қосылысты анықтауға мүмкіндік берді, олардың ішінде камфора (9,35%) және 1,8-цинеол (8,60%) басым болды. Антимикробтық, саңырауқұлаққа қарсы және иммуностимуляциялық қасиеттері бар тритерпен көмірсутегі, сквален анықталуы ерекше маңызға ие. Экстракт пен изомальттың оңтайлы 1:2 қатынасы ҚР МФ стандарттау параметрлерінің барлық бесеуіне сәйкес келетін термиялық тұрақты, этанолсыз, диабетпен үйлесімді дәрілік форманы алуға мүмкіндік берді: органолептикалық қасиеттер, масса біркелкілігі (орташа масса 1,7084 г; ең жоғары ауытқу <0,05%), ыдырау (<10 мин) және су мөлшері (<2,0%). Әзірленген дәрілік форма педиатриялық, егде жастағы және қант диабеті бар науқастарға қолдануға жарамды, тұрақты және қолжетімді балама болып табылады.
Тірек сөздер
Авторлар туралы
А. Д. МолдашиБіріккен Араб Эмираттары
Адилия Дінмұхамедқызы Молдаши ‒ оқушы
246587, Дубай, ОАЭ, Al Khail көшесі 18
Е. Сайлауханұлы
Қазақстан
Ерболат Сайлауханулы ‒ PhD, аға ғылыми қызметкер, инженерлік бейінді зертхансы
050013, Алматы, Қазақстан, Сатпаева көшесі 20
С. Азат
Қазақстан
Сейтхан Азат – PhD, профессор, Инженерлік бейінді зертхансы басшысы
050013, Алматы, Қазақстан, Сатпаева көшесі 20
К. Тоштай
Қазақстан
Kайнаубек Тоштай – PhD, Қауымдастырылған профессор, физикалық химия, катализ және мұнайхимия кафедрасы
050040, Алматы, Қазақстан, Әл-Фараби даңғылы 71
Н. Нургалиев
Қазақстан
Нұржан Нұрлыбекұлы Нұрғалиев – PhD, доцент-зерттеуші, Химия және экология кафедрасы
071412, Қазақстан Республикасы, Семей, Глинки көшесі, 20
Әдебиет тізімі
1. Vozrastnoj spektr, plotnost'', chislennost'' jendem vida artemisia heptapotamica poljak (age composition, density, number of the endemic species artemisia heptapotamica poljak.) / U. Mukatay I dr. // Experimental Biolog. – 2021. – № 88(3). – Р. 76-140. https://doi.org/10.26577/eb.2021.v88.i3.01.
2. Molecular phylogeny of Subtribe Artemisiinae (Asteraceae), including Artemisia and its allied and segregate genera / L.E. Watson et al // BMC Evol Biol. – 2022. – № 2. – Р. 17. https://doi.org/10.1186/1471-2148-2-17.
3. Pellicer J. Artemisia (Asteraceae): Understanding its evolution using cytogenetic and molecular systematic tools, with emphasis on subgenus Dracunculus / J. Pellicer, T. Garnatje, J. Valles // Transworld Research Network. – 2011. – № 2. – Р. 200-221. https://digital.csic.es/bitstream/10261/75218/1/artemisia_asteraceae_understanding.pdf.
4. FLORA Evropejskoj Chasti SSSR / A.E. Bobrov et al // FLORA of the European part of the USSR. – 1974. – Vol. 1. Nauka, Leningrad branch, https://www.booksite.ru/fulltext/783406/text.pdf.
5. Composition and antimicrobial activity of essential oil from the aerial part of Artemisia annua / Y. Li et al // Journal of Medicinal Plants Research. – 2011. – № 5(16). – Р. 3629-3633. https://academicjournals.org/article/article1380698865_LI%20et%20al.pdf.
6. Detailed Phytochemical Analysis of High- and Low Artemisinin-Producing Chemotypes of Artemisia annua / T. Czechowski et al // Front. Plant Sci. – 2018. – № 9. – Р. 641. https://doi:10.3389/fpls.2018.00641.
7. Secondary metabolites of Artemisia annua and their biological activity / R.S. Bhakuni et al // Current Science. – 2001. – № 80(1). – Р. 35-48. http://www.jstor.org/stable/24105552.
8. Chemical composition and antioxidant and antimicrobial activity of essential oil of Artemisia annua L. from Bosnia / S. Ćavar et al // Industrial Crops and Products. – 2012. – № 37(1). – Р. 479-485. https://doi.org/10.1016/j.indcrop.2011.07.024.
9. Antipyretic and anti-inflammatory effects of Artemisia / L. Huang et al // China Journal of Chinese Materia Medica. – 1993. – № 18(1). – Р. 44-8.
10. In vitro efficacy of artemisinin-based treatments against SARS-CoV-2 / Y. Zhou et al // Scientific Reports. – 2021. – № 11(1). https://doi.org/10.1038/s41598-021-93361-y.
11. Allen L.V. Farmacevticheskaja tehnologija / L.V. Allen, A.S. Gavrilov // Izgotovlenie lekarstvennyh preparatov (Pharmaceutical technology. Manufacturing of drugs). GEOTAR-Media, 2014. https://www.studentlibrary.ru/book/ISBN9785970427811.html.
12. Obosnovanie sostava i razrabotka tehnologii izgotovlenija ledencov na osnove fitopreparata «dentos» (Justification of the composition and development of manufacturing technology for lozenges based on the phytopreparation «Dentos») / N.R. Varina et al // International Journal of Experimental Education. – 2015. – № 12-4. – Р. 492. https://s.expeducation.ru/pdf/2015/2015_12_4.pdf#page=28.
13. Ministry of Health of the Republic of Kazakhstan. State Pharmacopoeia of the Republic of Kazakhstan. – 2008. – Vol. 1, Zhibek Zholy. https://labtorg.kz/downloads/Methods/Gosudarstvennaya-farmakopeya-Respubliki-Kazahstan-tomI.pdf.
14. Ministry of Health of the Republic of Kazakhstan. State Pharmacopoeia of the Republic of Kazakhstan 2009. – Vol.2, Zhibek Zholy. https://labtorg.kz/downloads/Methods/Gosudarstvennayafarmakopeya-Respubliki-Kazahstan-tom-II.pdf.
15. Korneeva O.S. Izomal''tuloza – prirodnyj zamenitel'' sahara (Isomaltulose – a natural sugar substitute) / O.S. Korneeva, O.Yu. Bozhko // Fundamental Research. – 2005. – № 10. – Р. 34-35. https://s.fundamental-research.ru/pdf/2005/10/8.pdf.
Рецензия
Дәйектеу үшін:
Молдаши А.Д., Сайлауханұлы Е., Азат С., Тоштай К., Нургалиев Н. ARTEMISIA ANNUA L. ДӘРІЛІК ӨСІМДІК ШИКІЗАТЫ НЕГІЗІНДЕ КАРАМЕЛЬ ДӘРІЛІК ФОРМАСЫН ӘЗІРЛЕУ ЖӘНЕ СТАНДАРТТАУ. Шәкәрім Университетінің Хабаршысы. Техникалық ғылымдар сериясы. 2026;(3(23)):823-832. https://doi.org/10.53360/2788-7995-2026-3(23)-83
For citation:
Moldashi A.D., Sailaukhanuly Y., Azat S., Toshtay К., Nurgaliyev N.N. DEVELOPMENT AND STANDARDIZATION OF A CARAMEL DOSAGE FORM BASED ON ARTEMISIA ANNUA L. MEDICINAL PLANT RAW MATERIALS. Bulletin of Shakarim University. Technical Sciences. 2026;(3(23)):823-832. https://doi.org/10.53360/2788-7995-2026-3(23)-83
JATS XML















