4-санға «Автоматтандыру және ақпараттық технологиялар», «Азық-түлік инженериясы және биотехнология», сондай-ақ «Химиялық технология» бағыттары бойынша мақалалар қабылдау жабылды.

Приём статей в четвёртый номер по направлениям «Автоматизация и информационные технологии», «Пищевая инженерия и биотехнология», а также «Химическая технология» закрыт.

Submissions for the fourth issue in the fields of Automation and Information Technology, Food Engineering and Biotechnology, as well as Chemical Technology, are now closed.

Preview

Шәкәрім Университетінің Хабаршысы. Техникалық ғылымдар сериясы

Шәкәрім Университетінің Хабаршысы. Техникалық ғылымдар сериясы

Кеңейтілген іздеу

ЖАСЫМЫҚ ҰНЫМЕН БАЙЫТЫЛҒАН ЕТ ЖАРТЫЛАЙ ФАБРИКАТТАРЫН БАҒАЛАУ

https://doi.org/10.53360/2788-7995-2026-3(23)-60

Толық мәтін:

Аңдатпа

Қазіргі таңда жаһандық урбандалу және дұрыс тамақтанудың шектелуі теңгерімсіз тамақтану мен созылмалы аурулардың таралуына әсер етуде. Құндық көрсеткіші төмендетілген функционалдық тағам өнімдерінің жаңа технологияларын әзірлеу үшін екінші реттік ет шикізатын маңызды қосылыстармен және бейорганикалық элементтермен байыта отырып терең өңдеу өзекті болып табылады. Зерттеу жұмысының мақсаты жалпы масса құрамына 10%-дан 50%-ға дейінгі мөлшерде жасымық ұнын қосу арқылы байытылған жаңа туралған жартылай дайын өнімдерді (котлеттерді) зерттеу болды. Осы мақсатқа жету үшін келесі міндеттер қарастырылды: өнім өндіру технологиясын әзірлеу, сенсорлық бағалау жүргізу, органолептикалық және физика-химиялық қасиеттерін анықтау, сондай-ақ макро- және микроэлементтердің құрамын сканерлеуші электрондық микроскоп және индуктивті байланысқан плазмалы масс-спектрометрия әдісі арқылы зерттеу.
Екінші реттік шикізат ретінде ірі қара малдың субөнімдері – тіл, бүйрек, жүрек және месқарын пайдаланылды. Сонымен қатар отандық өсімдік шикізаты – жасымық (Lens culinaris) қолданылды. Органолептикалық және сенсорлық көрсеткіштер бойынша құрамында 70% ет субөнімдері және 30% жасымық ұны бар үлгі ең тиімді нұсқа ретінде таңдалды.
Зерттеу нәтижелері жасымық ұнын рецептураға енгізу ақуыздардың, көмірсулардың және минералдық заттардың мөлшерін арттыру арқылы котлеттердің тағамдық құндылығын жоғарылататынын көрсетті. Макро- және микроэлементтердің болуы масс-спектрометриялық әдіс және сканерлеуші электрондық микроскоп көмегімен анықталды. Ақуыз мөлшері бақылау үлгісіндегі 17,07±0,72 г/100 г көрсеткішпен салыстырғанда 17,95±1,15-тен 20,93±1,25 г/100 г аралығында өзгерді. Көмірсулар мөлшері бақылау үлгісіндегі 3,09±0,30 г/100 г көрсеткішпен салыстырғанда 3,64±0,33-тен 7,91±0,72 г/100 г аралығында болды.
Зерттелген үлгілерде натрий (16,68-23,45%), магний (0,89-2,15%), фосфор (5,09-9,48%), калий (8,14-13,50%) және кальций (0,75-2,25%) сияқты минералдық компоненттер анықталды. Жасымық ұнымен байытылған әзірленген ет жартылай дайын өнімі ақуыздарға, минералдық заттарға және дәрумендерге бай функционалдық тағам өнімі ретінде ұсынылуы мүмкін.

Авторлар туралы

К. А. Уразбаева
М. Әуезов атындағы Оңтүстік Қазақстан университеті
Қазақстан

Клара Абдразаковна Уразбаева – техника ғылымдарының кандидаты, профессор, Тоқыма және  тамақ инженериясы жоғары мектебі

160012, Қазақстан Республикасы, Шымкент қаласы, Тәуке хан даңғылы, 5



Э. А. Габрильянц
М. Әуезов атындағы Оңтүстік Қазақстан университеті
Қазақстан

Элеонора Арутюновна Габрильянц – докторант, Тоқыма және тамақ инженериясы жоғары мектебі

160012, Қазақстан Республикасы, Шымкент қаласы, Тәуке хан даңғылы, 5



Р. С. Алибеков
М. Әуезов атындағы Оңтүстік Қазақстан университеті
Қазақстан

Равшанбек Султанбекович Алибеков – химия ғылымдарының кандидаты, профессор, Тоқыма және тамақ инженериясы жоғары мектебі

160012, Қазақстан Республикасы, Шымкент қаласы, Тәуке хан даңғылы, 5



М. К. Касымова
М. Әуезов атындағы Оңтүстік Қазақстан университеті
Қазақстан

Махаббат Куандыковна Касымова – химия ғылымдарының кандидаты, профессор, Тоқыма және тамақ инженериясы жоғары мектебі

160012, Қазақстан Республикасы, Шымкент қаласы, Тәуке хан даңғылы, 5



Г. А. Касымбекова
М. Әуезов атындағы Оңтүстік Қазақстан университеті
Қазақстан

160012, Қазақстан Республикасы, Шымкент қаласы, Тәуке хан даңғылы, 5



Әдебиет тізімі

1. Pereira P.M.D.C.C. Meat nutritional composition and nutritive role in the human diet / P.M.D.C.C. Pereira, A.F.D.R.B. Vicente // Meat science. – 2013. – № 93(3). – Р. 586-592. https://doi.org/10.1016/j.meatsci.2012.09.018.

2. Development of halal cooked smoked beef and turkey sausage using a combined plant extract / Z.S. Zheleuova et al // Journal of Food Processing and Preservation. – 2021. – № 45(1). – Р. e15028. https://doi.org/10.1111/jfpp.15028.

3. Issledovanie novykh rublenykh polufabrikatov iz subproduktov / R.S. Alibekov et al // Vestnik universiteta Shakarima. Tekhnicheskie nauki. – 2024. – № 2(14). – P. 105. https://doi.org/10.53360/2788-7995-2024-2(14)-14.

4. Olmedilla-Alonso B. Development and assessment of healthy properties of meat and meat products designed as functional foods / B. Olmedilla-Alonso, F. Jiménez-Colmenero, F.J. Sánchez-Muniz // Meat Science. – 2013. – № 95(4). – Р. 919-930. https://doi.org/10.1016/j.meatsci.2013.03.030.

5. Comunian T.A. The use of food by-products as a novel for functional foods: Their use as ingredients and for the encapsulation process / T.A. Comunian, M.P. Silva, C.J. Souza // Trends in Food Science and Technology. – 2021. – № 108. – Р. 269-280. https://doi.org/10.1016/j.tifs.2021.01.003.

6. Ruiz-Capillas C. Development of Meat Products with Healthier Lipid Content: Vibrational Spectroscopy / C. Ruiz-Capillas, A.M. Herrero // Foods. – 2021. – № 10(2). – Р. 341. https://doi.org/10.3390/foods10020341.

7. Helkar P.B. Review: Food industry by-products used as a functional food ingredients / P.B. Helkar, A.K. Sahoo, N.J. Patil // International Journal of Waste Resources. – 2016. – № 6(3). – Р. 1-6. https://doi.org/10.4172/2252-5211.1000248.

8. Lisitsyn A.B. Fatty Acid Composition of Meat from Various Animal Species and the Role of Technological Factors in Trans-isomerization of Fatty Acids / A.B. Lisitsyn, I.M. Chernukha, O.I. Lunina // Foods and Raw Materials. – 2017. – № 5(2). – Р. 54-61. http://doi.org/10.21603/2308-4057-2017-2-54-61.

9. Development of recipe and technology of combined semi-finished products (Razrabotka receptury i tehnologii mjasnyh kombinirovannyh polufabrikatov) / L.A. Kaimbayeva et al // The Journal of Almaty Technological University. – 2019. – № 1. – Р. 30-35. https://www.vestnikatu.kz/jour/article/view/148?locale=en_US.

10. Current Knowledge on Genetic Biofortification in Lentil / J. Kumar et al // Journal of Agricultural and Food Chemistry. – 2016. – № 64(33). – Р. 6383-6396. https://doi.org/10.1021/acs.jafc.6b02171.

11. Seed Protein of Lentils: Current Status / H. Khazaei et al // Progress, and Food Applications. Foods. – 2019. – № 8(9). – Р. 391. https://doi.org/10.3390/foods8090391.

12. Lentil flour: nutritional and technological properties, in vitro digestibility and perspectives for use in the food industry / A. Romano et al // Current Opinion in Food Science. – 2021. – № 40. – Р. 157-167. https://doi.org/10.1016/j.cofs.2021.04.003.

13. Lentil and Mungbean protein isolates: Processing, functional properties, and potential food applications / S. Shrestha et al // Food Hydrocolloids. – 2023. – № 135. – Р. 108142. https://doi.org/10.1016/j.foodhyd.2022.108142.

14. Alibekov R.S., Urazbayeva K.A., Gabriliyants E.A., Utebayeva A.A., Satayev B.M. The method of production of chopped semi-finished products: Patent № 37642, Republic of Kazakhstan; filed 02.06.2024; published 28.11.2025.

15. Magnesium Matters: A Comprehensive Review of Its Vital Role in Health and Diseases / G. Fatima et al // Cureus. – 2024. – № 16(10). – Р. e71392. https://doi.org/10.7759/cureus.71392.

16. Toft U. Potassium – a scoping review for Nordic Nutrition Recommendations 2023./ U. Toft, N.L. Riis, A. Jula // Food & Nutrition Research. – 2024. – № 68. https://doi.org/10.29219/fnr.v68.10365.


Рецензия

Дәйектеу үшін:


Уразбаева К.А., Габрильянц Э.А., Алибеков Р.С., Касымова М.К., Касымбекова Г.А. ЖАСЫМЫҚ ҰНЫМЕН БАЙЫТЫЛҒАН ЕТ ЖАРТЫЛАЙ ФАБРИКАТТАРЫН БАҒАЛАУ. Шәкәрім Университетінің Хабаршысы. Техникалық ғылымдар сериясы. 2026;(3(23)):601-608. https://doi.org/10.53360/2788-7995-2026-3(23)-60

For citation:


Urazbayeva K.A., Gabrilyants E.A., Alibekov R.S., Kassymova M.K., Kassymbekova G.A. EVALUATION OF MEAT SEMI-FINISHED PRODUCTS ENRICHED WITH LENTIL FLOUR. Bulletin of Shakarim University. Technical Sciences. 2026;(3(23)):601-608. https://doi.org/10.53360/2788-7995-2026-3(23)-60

Қараулар: 12

JATS XML


ISSN 2788-7995 (Print)
ISSN 3006-0524 (Online)
X