ИММЕРСИВТІ ТЕХНОЛОГИЯЛАР (VR/AR) НЕГІЗІНДЕ ҚАЗАҚСТАННЫҢ БІЛІМ БЕРУ ЖҮЙЕСІН ЦИФРЛЫҚ ТРАНСФОРМАЦИЯЛАУДЫҢ ТҰЖЫРЫМДАМАЛЫҚ ТӘСІЛДЕРІ

Соңғы онжылдықтарда виртуалды шындық (VR) пен толықтырылған шындықты (AR) білім беру саласында қолдану айтарлықтай өсуде. Виртуалды шындық (VR) және толықтырылған шындық (AR) Қазақстандағы білім берудің цифрлық трансформациясының негізгі бағыттарының біріне айналуда. Олардың иммерсивті және интерактивті табиғаты оқытушылар мен студенттерге күрделі ұғымдар мен орталарды бірлесіп зерттеуге бірегей мүмкіндіктер береді. Жаңа технологиялар оқу үдерісінің сапасын арттыруға, заманауи білім беру ресурстарына қолжетімділікті кеңейтуге және оқушылардың тез өзгеріп жатқан экономика жағдайында сұранысқа ие практикалық дағдыларын қалыптастыруға жаңа мүмкіндіктер ашады. VR-ды қолдану арқылы толық иммерсивті білім беру орталарын құруға болады, онда студенттер зертханалық тәжірибелер жүргізуден бастап күрделі техникалық үдерістерді меңгеруге дейінгі нақты жағдайларды қауіпсіз түрде модельдей алады. Мұндай оқыту сыни ойлауды дамытуға, мотивацияны арттыруға және қатысу әсерінің арқасында материалды жақсы меңгеруге ықпал етеді.

AR технологиялары, өз кезегінде, цифрлық ақпаратты қоршаған физикалық әлемге қабаттастыра отырып, оқыту үдерісін көрнекі әрі интерактивті етеді. Қазақстандағы мектеп және жоғары оқу орындарында AR-ды қолдану қазірдің өзінде жоғары тиімділігін көрсетуде: оқушылар анатомиялық құрылымдарды, геологиялық қабаттарды, тарихи артефактілерді және түсінуі күрделі басқа да нысандарды визуализациялай алады. Бұл абстрактілі ұғымдарды оңай түсінуге және жеке оқу қарқынын сақтауға мүмкіндік береді.

Соңғы жылдары Қазақстанда VR/AR технологияларын білім беру үдерісіне енгізуге бағытталған мемлекеттік және жеке бастамалар белсенді жүзеге асырылып келеді. Арнайы зертханалар, цифрлық кабинеттер, инженерлік, медициналық және гуманитарлық бағдарламалардағы пилоттық жобалар ашылуда. Бұл технологиялардың дамуы инновациялық білім беру экожүйесін қалыптастыруға, цифрлық сауаттылықты арттыруға және жастардың болашаққа қажетті құзыреттерін дамытуға ықпал етеді.

Осы мақсатқа жету үшін мақалада бастамаларға талдау жүргізіліп, цифрлық құралдардың пәндік білімді ғана емес, сонымен қатар трансверсалды құзыреттерді дамытуға қалай ықпал ететіні зерттелді. Таңдалған мысалдардың ішінде бұл мақала виртуалды және толықтырылған шындық технологияларының педагогикалық құндылығын, олардың артықшылықтары мен университеттік ортадағы практикалық қолданысын ерекше атап көрсетеді. Зерттеу нәтижелері иммерсивті технологиялардың оқу үдерісін тартымды, икемді және студентке бағдарланған етуге мүмкіндік беретінін дәлелдейді. Осылайша, VR және AR Қазақстанның білім беру жүйесін жаңғыртудың қуатты құралдарына айналуда. Олардың интеграциясы цифрлық экономика талаптарына және елдің стратегиялық даму бағыттарына сай келетін икемді, қолжетімді және тәжірибеге бағытталған оқу моделін қалыптастыруға мүмкіндік береді.

1. EON Reality. EON Reality Expands Its Rollout in Kazakhstan Targeting National Rollout with 10,000 Tailored Courses with the Launch of Spatial AI Center and EON AI Autonomous Agents. Irvine, CA, 2024. URL: https://eonreality.com/eon-reality-expands-its-rollout-in-kazakhstantargeting-national-rollout-with-10000-tailored-courses-with-the-launch-of-spatial-ai-center-and-eonai-autonomous-agents/

2. Wresearch. Kazakhstan Augmented and Virtual Reality in Education Market (2025-2031). Industry Report ETC4426379. New Delhi, 2025. URL: https://www.6wresearch.com/industry- report/kazakhstan-augmented-and-virtual-reality-in-education-market

3. ISSAI - Institute of Smart Systems and Artificial Intelligence. ISSAI’s Senior Data Scientist Zhanat Makhataeva Speaks at the XIV NIS International Conference “School Education in the Digital Age: Key Trends and Challenges”. 2025. URL: https://issai.nu.edu.kz/2025/10/30/issais-senior-data-scientist-zhanat-makhataeva-speaks-at-the-xiv-nis-international-conference-school-education-in-the-digital-age-key-trends-and-challenges/

4. Next AR Tech. AR Education and Learning Platform in Kazakhstan. Project Overview. Krazio Cloud, 2025. URL: https://nextartech.com/project.php?slug=ar-education-and-learning-platform-augmented-reality-kazakhstan

5. Kaskyrbaeva M., Uldana A. Digital Education: New Opportunities in Kazakhstan. Bilimger.kz, 2024. URL: https://bilimger.kz/172785/

6. Nurullayeva J. Teaching Kazakh Literature Using AR (Augmented Reality) and VR (Virtual Reality) Technologies in the Educational Process. Eurasian Journal of Social Sciences, Philosophy and Culture, 2025. URL: https://cyberleninka.ru/article/n/teaching-kazakh-literature-using-ar-augmented-reality-and-vr-virtual-reality-technologies-in-the-educational-process

7. Tang K.-S. Developing AI Literacy Through Dialogic Inquiry and Critical Questioning. Curtin University School of Education, Australia, 2025.

8. Baker R. Technologies and Educational Resources of the Future: The Potential of Learning Analytics. University of Adelaide, Australia, 2025.

9. Ishengoma F., Ngeze L., Ndibalema P. Augmented Reality Applications in STEM Education: A Review. 2024.

10. Latif Maftunzada S. A. The Transformative Potential of Emerging Technologies in Physics Education. 2024.