4-санға «Автоматтандыру және ақпараттық технологиялар», «Азық-түлік инженериясы және биотехнология», сондай-ақ «Химиялық технология» бағыттары бойынша мақалалар қабылдау жабылды.

Приём статей в четвёртый номер по направлениям «Автоматизация и информационные технологии», «Пищевая инженерия и биотехнология», а также «Химическая технология» закрыт.

Submissions for the fourth issue in the fields of Automation and Information Technology, Food Engineering and Biotechnology, as well as Chemical Technology, are now closed.

Preview

Шәкәрім Университетінің Хабаршысы. Техникалық ғылымдар сериясы

Шәкәрім Университетінің Хабаршысы. Техникалық ғылымдар сериясы

Кеңейтілген іздеу

ТАЗА ТЕХНОЛОГИЯЛАР, ЖАСЫЛ ХИМИЯ ЖӘНЕ ТҰРАҚТЫ ДАМУ ҮШІН ТЕРЕҢ ЭВТЕКТИКАЛЫҚ ЕРІТКІШТЕРДІ ӘЗІРЛЕУ

https://doi.org/10.53360/2788-7995-2026-3(23)-80

Толық мәтін:

Аңдатпа

Терең эвтектикалық еріткіштер (ТЭЕ) – экологиялық қауіпсіздігі, төмен уыттылығы және физика-химиялық қасиеттерін бағытты реттеу мүмкіндігі арқасында жасыл химия мен тұрақты дамуда кеңінен қолданылатын жаңа буын жүйелер. Жұмыстың мақсаты – глицерин негізіндегі ТЭЕ жүйелерін синтездеп, олардың физика-химиялық, спектрлік және термиялық сипаттамаларына компоненттер табиғаты мен молярлық қатынастың әсерін кешенді зерттеу.
Зерттеу барысында глицерин-лимон қышқылы (1:1-1:4) және глицерин-малон қышқылы (1:2-1:4) негізінде барлығы 7 эвтектикалық жүйе синтезделді. 1:2 молярлық қатынасы тұтқырлық пен термиялық тұрақтылықтың қолайлы теңгерімін көрсетті. Тығыздық ρ = 1,30-1,36 г/см³, тұтқырлық (25 °C) η = 550-1100 мПа·с аралығында өзгереді.
ИҚ-спектрлер гидроксил жолағының Δν = -30…-70 см⁻¹ төмен жиілікке ығысуы арқылы күшті сутектік байланыстардың түзілгенін көрсетті.
TGA/DTG/DSC зерттеулері ең жоғары термиялық тұрақтылықты глицерин–лимон қышқылы 1:2 жүйесі көрсеткенін анықтады (Tonset = 230 °C). Тиісті таза қышқылдармен салыстырғанда балқу температурасының төмендеуі ΔTm = -114…-125 °C құрап, эвтектикалық жүйелердің түзілуін растады.

Авторлар туралы

А. Қ. Әбдрәсіл
Қ.И.Сәтбаев атындағы Қазақ ұлттық техникалық зерттеу университеті
Қазақстан

Алина Қанатқызы Әбдрәсіл – 1 курс магистранты

050000, Қазақстан Республикасы, Алматы қ., Сәтбаев көшесі 22



А. Ж. Керимкулова
Қ.И.Сәтбаев атындағы Қазақ ұлттық техникалық зерттеу университеті
Қазақстан

Айгуль Жадраевна Керимкулова – қауымдастырылған профессор

050000, Қазақстан Республикасы, Алматы қ., Сәтбаев көшесі 22



Х. С. Рафикова
Қ.И.Сәтбаев атындағы Қазақ ұлттық техникалық зерттеу университеті
Қазақстан

Хадичахан Сабыржановна Рафикова – профессор

 050000, Қазақстан Республикасы, Алматы қ., Сәтбаев көшесі 22 



М. А. Кожайсакова
Алматы технологиялық университеті
Қазақстан

Мадина Амановна Кожайсакова – сеньор-лектор

050012, Қазақстан Республикасы, Алматы қ., Төле би көшесі 100



Д. Б. Адиканова
Қ.И Сәтбаев атындағы Қазақ ұлттық техникалық зерттеу университеті
Қазақстан

Динара Бакытбековна Адиканова – аға оқытушы

050000, Қазақстан Республикасы, Алматы қ., Сәтбаев көшесі 22



Әдебиет тізімі

1. Glubokie ehvtekticheskie rastvoriteli v biotekhnologii / O.V. Morozova i dr. – 2023. https://www.fbras.ru/wp-content/uploads/2023/01/9-Morozova.pdf. (in Russian).

2. Deep eutectic solvents in green chemistry: A review / B. Barman et al // Journal of Ravishankar University. Ser. B. – 2025. – Vol. 38, № 1. https://doi.org/10.52228/jrub.2025-38-1-7.

3. Ferreira S. A comprehensive review of deep eutectic solvents and their applications for the extraction of bioactive compounds of pharmaceutical interest / S. Ferreira, M. Sarraguca // Pharmaceuticals. – 2024. – Vol. 17, № 1. – Art. 124. https://doi.org/10.3390/ph17010124.

4. Deep eutectic solvents towards eco-friendly polymeric materials / U.A. Virasinghe et al // Green Chemistry. – 2024. – Vol. 26. – P. 8497-8527. https://doi.org/10.1039/D4GC00532E.

5. Coutinho J.A.P. A comprehensive overview of deep eutectic solvents: Properties, applications, and future perspectives / J.A.P. Coutinho, A.R. Ferreira, M.G. Freire // Green Chemistry. – 2023. – Vol. 25. – P. 3542-3570. https://doi.org/10.1039/D2GC04715C.

6. Deep eutectic solvents (DESs) and natural deep eutectic solvents (NADESs): Designer solvents for green extraction of anthocyanins / M. Minu et al // Sustainable Chemistry and Pharmacy. – 2023. – Vol. 34. – Art. 101168. https://doi.org/10.1016/j.scp.2023.101168.

7. Rybakova A. Deep eutectic solvents based on carboxylic acids and glycerol or propylene glycol as green media for extraction of bioactive substances / A. Rybakova, N. Kudrina, E. Losev // Molecules. – 2023. – Vol. 28. – Art. 6978. https://doi.org/10.3390/molecules28196978.

8. Dunn J. Thermodynamic study of choline chloride-based deep eutectic solvents with water and methanol / J. Dunn, C. Hawkins, S.D. Sherrod // Journal of Chemical & Engineering Data. – 2020. – Vol. 65. – P. 1540-1549. https://doi.org/10.1021/acs.jced.9b01113.

9. Di Gioia M.L. Advances in the development and application of deep eutectic solvents / M.L. Di Gioia, A.R.C. Duarte, M.B. Gawande // Frontiers in Chemistry. – 2023. – Vol. 11. – Art. 1258718. https://doi.org/10.3389/fchem.2023.1258718.

10. Ijardar S.P. Revisiting the physicochemical properties and applications of deep eutectic solvents / S.P. Ijardar, V. Singh, R.L. Gardas // Molecules. – 2022. – Vol. 27, № 4. – Art. 1368. https://doi.org/10.3390/molecules27041368.

11. Deep eutectic solvents: A review of fundamentals and applications / B.B. Hansen et al // Chemical Reviews. – 2021. – Vol. 121, № 3. – P. 1232-1285. https://doi.org/10.1021/acs.chemrev.0c00385.

12. Makris D.P. Glycerol and glycerol-based deep eutectic mixtures as emerging green solvents for polyphenol extraction: The evidence so far / D.P. Makris, S. Lalas // Molecules. – 2020. – Vol. 25, № 24. – Art. 5842. https://doi.org/10.3390/molecules25245842.

13. Deep eutectic solvents formed between choline chloride and carboxylic acids: versatile alternatives to ionic liquids / A.P. Abbott et al // Journal of the American Chemical Society. – 2004. – Vol. 126, № 29. – P. 9142-9147. https://doi.org/10.1021/ja048266j.

14. Smith E.L. Deep eutectic solvents (DESs) and their applications / E.L. Smith, A.P. Abbott, K.S. Ryder // Chemical Reviews. – 2014. – Vol. 114, № 21. – P. 11060-11082. https://doi.org/10.1021/cr300162p.

15. Potential applications of deep eutectic solvents in nanotechnology / A. Abo-Hamad et al // Chemical Engineering Journal. – 2015. – Vol. 273. – P. 551-567. https://doi.org/10.1016/j.cej.2015.03.091.

16. Chen Y. Revisiting greenness of ionic liquids and deep eutectic solvents / Y. Chen, T. Mu // Green Chemical Engineering. – 2021. – Vol. 2, № 2. – P. 174-186. https://doi.org/10.1016/j.gce.2021.01.004.

17. Martins M.A.R. Insights into the nature of eutectic and deep eutectic mixtures / M.A.R. Martins, S.P. Pinho, J.A.P. Coutinho // Journal of Solution Chemistry. – 2019. – Vol. 48, № 7. – P. 962-982. https://doi.org/10.1007/s10953-018-0793-1.

18. Perna F.M. Deep eutectic solvents and their applications as green solvents / F.M. Perna, P. Vitale, V. Capriati // Current Opinion in Green and Sustainable Chemistry. – 2020. – Vol. 21. – P. 27-33. https://doi.org/10.1016/j.cogsc.2019.10.002.

19. Silverstein R.M. Spectrometric Identification of Organic Compounds / R.M. Silverstein, F.X. Webster, D.J. Kiemle. – 8th ed. – Wiley, 2015. – 450 p.

20. Pretsch E. Structure Determination of Organic Compounds / E. Pretsch, P. Bühlmann, M. Badertscher. – 5th ed. – Springer, 2020. – 430 p.

21. Deep eutectic solvents: syntheses, properties and applications / Q. Zhang et al // Chemical Society Reviews. – 2025. – Vol. 54. – P. 1-25. https://doi.org/10.1039/D4CS00123K.


Рецензия

Дәйектеу үшін:


Әбдрәсіл А.Қ., Керимкулова А.Ж., Рафикова Х.С., Кожайсакова М.А., Адиканова Д.Б. ТАЗА ТЕХНОЛОГИЯЛАР, ЖАСЫЛ ХИМИЯ ЖӘНЕ ТҰРАҚТЫ ДАМУ ҮШІН ТЕРЕҢ ЭВТЕКТИКАЛЫҚ ЕРІТКІШТЕРДІ ӘЗІРЛЕУ. Шәкәрім Университетінің Хабаршысы. Техникалық ғылымдар сериясы. 2026;(3(23)):796-804. https://doi.org/10.53360/2788-7995-2026-3(23)-80

For citation:


Abdrasil A.K., Kerimkulova A.Zh., Rafikova H.S., Kozhaisakova M.A., Adikanova D.B. DEVELOPMENT OF DEEP EUTECTIC SOLVENTS FOR CLEAN TECHNOLOGIES, GREEN CHEMISTRY, AND SUSTAINABLE DEVELOPMENT. Bulletin of Shakarim University. Technical Sciences. 2026;(3(23)):796-804. (In Kazakh) https://doi.org/10.53360/2788-7995-2026-3(23)-80

Қараулар: 11

JATS XML


ISSN 2788-7995 (Print)
ISSN 3006-0524 (Online)
X