ШЫҒЫС ҚАЗАҚСТАН ОБЛЫСЫНЫҢ ОРТАЛЫҚТАНДЫРЫЛҒАН ЖЫЛУМЕН ЖАБДЫҚТАУ ЖҮЙЕЛЕРІНДЕ ИНТЕЛЛЕКТУАЛДЫ ЖЫЛУ ЖЕЛІЛЕРІНІҢ ТИІМДІЛІГІН БАҒАЛАУ
https://doi.org/10.53360/2788-7995-2026-3(23)-70
Аңдатпа
Мақалада Шығыс Қазақстан облысы мысалында орталықтандырылған жылумен жабдықтау жүйелерінде интеллектуалды жылу желілерін (Smart Heating Network, SHN) енгізу тиімділігін бағалаудың кешенді тәсілі ұсынылған. Зерттеу нысаны ретінде тозу деңгейі жоғары және жылу шығындары айтарлықтай болатын «Шығыс Жылу» АҚ жылумен жабдықтау жүйесі қарастырылған. Құбыр желілерінің жай-күйі, гидравликалық және температуралық режимдер талданып, жылу энергиясын тасымалдаудағы тиімсіздіктің негізгі себептері анықталды. Цифрлық датчиктерді, автоматтандырылған жылу пункттерін және болжамды басқаруды пайдалануға негізделген SHN енгізу тұжырымдамасы ұсынылды. SHN қолдану жылумен жабдықтау режимдерін өзгермелі жүктемелерге бейімдеуді, жылу шығындарын азайтуды және жүйенің тиімділігін арттыруды қамтамасыз ететіні анықталды. Цифрлық шешімдерді енгізудің техникалық-экономикалық негізділігі дәлелденді. Интеллектуалды басқаруды интеграциялау жылу энергиясын 15–30% үнемдеуге мүмкіндік беретіні көрсетілді. Жұмыстың практикалық маңызы жылумен жабдықтау жүйелерін жаңғырту бойынша ұсынымдар әзірлеуде көрінеді.
Авторлар туралы
Н. К. ЕрдыбаеваҚазақстан
Назгуль Кадырбековна Ердыбаева – физика-математика ғылымдарының докторы, Сәулет, құрылыс және энергетика мектебі
070000, Қазақстан Республикасы, Өскемен қаласы, Серікбаев көшесі, 19
Ж. Р. Баденова
Қазақстан
Жанар Рамазановна Баденова – «Жылу энергетикасы» мамандығы бойынша докторант, Сәулет, құрылыс және энергетика мектебі
070000, Қазақстан Республикасы, Өскемен қаласы, Серікбаев көшесі, 19
Әдебиет тізімі
1. Громов Н.К. Городские теплофикационные системы / Н.К. Громов. – М.: Энергия, 1974. – 408 с.
2. Прохоренков А.М. Анализ режимов работы систем теплоснабжения / А.М. Прохоренков, Н.М. Качала // Новости теплоснабжения. – 2013. – № 6(154). – С. 12-18.
3. The First Fifth-Generation District Heating and Cooling System in Kazakhstan: Planning and Design / S. Chicherin et al // Energies. – 2024. – Vol. 17, № 23. – Art. 6169. https://doi.org/10.3390/en17236169.
4. 4th Generation District Heating (4GDH). Integrating smart thermal grids into future sustainable energy systems / H. Lund et al // Energy. – 2014. – Vol. 68. – P. 1-11. https://doi.org/10.1016/j.energy.2014.02.089.
5. Chicherin S. Advanced Control of a District Heating System with High Residential Domestic Hot Water Demand / S. Chicherin, L. Junussova, T. Junussov // E3S Web of Conferences. – 2020. – Vol. 209. – 01004. https://doi.org/10.1051/e3sconf/202020901004.
6. Potential site evaluation of fifth-generation district heating and cooling networks under uncertain energy market conditions: A two-step robust design analysis approach / A. Mehmood et al // Energy. – 2024. – Vol. 311. – Art. 133334. https://doi.org/10.1016/j.energy.2024.133334.
7. Закон Республики Казахстан от 13 января 2012 года № 541-IV «Об энергосбережении и повышении энергоэффективности» (с изм. и доп. по состоянию на 2024 г.).
8. Annex XI Final Report. Transformation Roadmap from High to Low Temperature District Heating Systems / H. Averfalk et al. – IEA District Heating and Cooling, 2017.
9. Pellegrini M. The Innovative Concept of Cold District Heating Networks: A Literature Review / M. Pellegrini, A. Bianchini // Energies. – 2018. – Vol. 11, №. 1. – Art. 236. https://doi.org/10.3390/en11010236.
10. Smart district heating / S. Buffa et al // Urban Energy Transition. – 2nd ed. – Elsevier, 2018. – P. 327-346.
11. Chicherin S. Justifying network reconstruction when switching to low temperature district heating / S. Chicherin, A. Starikov, A. Zhuikov // Energy. – 2022. – Vol. 248. – Art. 123593. https://doi.org/10.1016/j.energy.2022.123593.
12. Research progress on the fifth-generation district heating system based on heat pump technology / Y. Gong et al // Journal of Building Engineering. – 2023. – Vol. 71. – Art. 106533. https://doi.org/10.1016/j.jobe.2023.106533.
13. The First 5th Generation District Heating and Cooling (5GDHC) System in Kazakhstan: Planning and Designing / S. Chicherin et al // Preprints. – 2024. – Art. 202411.0680. https://doi.org/10.20944/preprints202411.0680.v1.
14. СТ РК 3838-2023. Энергетический аудит (энергоаудит). Требования к компетентности энергоаудитора. – Утв. приказом Комитета технического регулирования и метрологии МИ РК от 25.12.2023.
15. ГОСТ 30494-2011. Здания жилые и общественные. Параметры микроклимата в помещениях. – М.: Стандартинформ, 2013.
16. Nord N. Identifying key design parameters of the high-temperature district heating system for a new settlement / N. Nord, M.E. Qvistgaard, G. Cao // Energy Procedia. – 2016. – Vol. 95. – P. 425-432. https://doi.org/10.1016/j.egypro.2016.09.050.
17. Li H. District heating and cooling systems – Future competition or complementarity? / H. Li, S. Svendsen // Energy Procedia. – 2013. – Vol. 42. – P. 1-10. https://doi.org/10.1016/j.egypro.2013.11.001.
18. OECD. Clean Household Energy Consumption in Kazakhstan: A Roadmap. – Paris: OECD Publishing, 2020. https://doi.org/10.1787/551f0613-en.
19. Asian Development Bank. A Guide to Developing Master Plans for Sustainable Heating in Kazakhstan. – Manila: ADB, 2023.
20. Ministry of Energy of the Republic of Kazakhstan. Национальный доклад по энергосбережению и энергоэффективности в Республике Казахстан за 2023-2024 гг. – Астана, 2025.
Рецензия
Дәйектеу үшін:
Ердыбаева Н.К., Баденова Ж.Р. ШЫҒЫС ҚАЗАҚСТАН ОБЛЫСЫНЫҢ ОРТАЛЫҚТАНДЫРЫЛҒАН ЖЫЛУМЕН ЖАБДЫҚТАУ ЖҮЙЕЛЕРІНДЕ ИНТЕЛЛЕКТУАЛДЫ ЖЫЛУ ЖЕЛІЛЕРІНІҢ ТИІМДІЛІГІН БАҒАЛАУ. Шәкәрім Университетінің Хабаршысы. Техникалық ғылымдар сериясы. 2026;(3(23)):702-714. https://doi.org/10.53360/2788-7995-2026-3(23)-70
For citation:
Yerdybayeva N.K., Badenova Zh.R. ASSESSMENT OF THE EFFICIENCY OF INTELLIGENT HEATING NETWORKS IN DISTRICT HEATING SYSTEMS OF EAST KAZAKHSTAN REGION. Bulletin of Shakarim University. Technical Sciences. 2026;(3(23)):702-714. (In Russ.) https://doi.org/10.53360/2788-7995-2026-3(23)-70
JATS XML















