ФУЗИКОКЦИННІҢ ЭНДОГЕНДІ БИОСТИМУЛЯТОРЫН АЛУ: БӨЛІНУ ТӘСІЛІ, ТИІМДІЛІГІН ТАЛДАУ ЖӘНЕ БАҒАЛАУ
https://doi.org/10.53360/2788-7995-2026-3(23)-40
Аңдатпа
Ауыл шаруашылығы дақылдарының абиотикалық және биотикалық күйзеліске төзімділігін арттыру үшін экологиялық қауіпсіз биостимуляторларды әзірлеу өзекті міндет болып табылады. Осы бапта бидай тұқымынан (Triticum aestivum L.) фузикокцин (FC) фитогормонын алу және қолдану технологиясын әзірлеу жөніндегі зерттеулердің нәтижелері ұсынылған. Жаздық бидайдың жеті сортына патогендерге (гельминтоспориоз, альтернариоз, бастиек) және абиотикалық стресске (тұздану, құрғақшылық, температуралық экстремумдар, сілтілеу, артық ылғалдану) төзімділікке кешенді бағалау жүргізілді. Стрессті жағдайларда өнгіштігі мен өсу энергиясын жоғары көрсеткен неғұрлым орнықты сорттар («Саратов», «Алтай», «Ульбинка 25») бөлінген. Тұқымдардағы стресс индукциясын, этанолмен экстракцияны, жоғары тиімді сұйықтық хроматографиясының (ВЭЖХ) кері-фазалық әдісімен тазартуды және спектрофотометрияның көмегімен сандық анықтауды қамтитын FC бөлу әдістемесі әзірленіп, оңтайландырылды. Әдісті валидациялау оның жоғары жаңғыртылуын (R²> 0.998) және тұрақтылығын растады. Алынған нәтижелер бидай шығымдылығы мен күйзеліске төзімділігін арттыру мақсатында тұқымдарды себу алдында өңдеу үшін тиімді биостимулятор ретінде қолжетімді өсімдік шикізатынан алынған фузикокцинді пайдалану әлеуетін көрсетеді.
Авторлар туралы
Г. Т. ДоланбаеваҚазақстан
Гүлсайын Тойкенқызы Доланбаева – Қ.И. Сәтбаев атындағы Қазақ ұлттық зерттеу техникалық университеті, докторанты, ұжымдық пайдаланудағы ұлттық ғылыми зертхананың өсімдіктер биологиясы және биотехнологиясы зертханасының ғылыми қызметкері, Шығыс Қазақстан университеті С. Аманжолов
050013, Қазақстан Республикасы, Алматы қаласы, Қ. Сәтбаев көшесі, 22
К. О. Богданова
Қазақстан
Ксения Олеговна Богданова – докторанты, Қ.И.Сәтпаев атындағы Қазақ ұлттық зерттеу техникалық университеті, ұжымдық пайдаланудағы ұлттық ғылыми зертхананың өсімдіктер биологиясы және биотехнологиясы зертханасының ғылыми қызметкері, Шығыс Қазақстан университеті С. Аманжолов
050013, Қазақстан Республикасы, Алматы қаласы, Қ. Сәтбаев көшесі, 22
В. Н. Николаева
Қазақстан
Валентина Николаевна Николаева – Қазақстан Республикасы, Өскемен қаласы, С. Аманжолов атындағы Шығыс Қазақстан университеті, ұжымдық пайдалану ұлттық ғылыми зертханасының өсімдіктер биологиясы және биотехнологиясы зертханасының ғылыми қызметкері
070002, Қазақстан Республикасы, Өскемен қаласы, 30-Гвардиялық дивизия көшесі, 34
С. К. Кабдрахманова
Қазақстан
Сана Канатбековна Кабдрахманова – Қ. Сәтбаев атындағы Қазақ ұлттық техникалық зерттеу университеті, химиялық процестер және өнеркәсіптік экология кафедрасы Озық функционалды материалдар мен олардың композиттері Research & Development халықаралық орталығының жетекшісі
050013, Қазақстан Республикасы, Алматы қаласы, Қ. Сәтбаев көшесі, 22
Әдебиет тізімі
1. Эндогенные фиторегуляторы роста: свойства, физиологическое действие и практическое использование / А.П. Волынец и др. Волынца. – Минск: Беларуская навука, 2019. – 232 с.
2. Synthesis, characterization and biological studies of coordination compounds of silver complex of succinic acid / S. Kabdrakhmanova et al // Materials Today: Proceedings. – 2023. https://orcid.org/10.1016/j.matpr.2023.04.342.
3. Growth Stimulating and Fungicidal Properties of Succinic Acid Complexes with Silver, Copper and Boron Ions During Pre-Sowing Treatment of Soybean Seeds / S.K. Kabdrakhmanova et al // Engineered Science. – 2023. – Vol. 26, № 973. https://orcid.org/10.30919/es973.
4. Fungicidal and Stimulating Effects of Heteroleptic Copper Complex on the Germination and Phytosafety of Plants / S. Kabdrakhmanova et al // Journal of Composites Science. – 2023. – Vol. 7, № 308. https://orcid.org/10.3390/jcs7080308.
5. The Surprising Story of Fusicoccin: A Wilt-Inducing Phytotoxin, a Tool in Plant Physiology and a 14-3-3-Targeted Drug / M. Marra et al // Biomolecules. – 2021. – Vol. 11, № 9. – Р. 1393. https://orcid.org/10.3390/biom11091393.
6. De Boer A.H. The fusicoccin story revisited / A.H. De Boer // Journal of Experimental Botany. – 2024. – Vol. 75, № 18. – P. 5531-5546. https://orcid.org/10.1093/jxb/erae300.
7. Plant-derived natural products as a new class of biostimulants: towards sustainable agriculture A. de Zélicourt et al // Natural Product Reports. – 2021. – Vol. 38, № 11. – P. 2027-2048. https://orcid.org/10.1039/D1NP00025A.
8. Fusicoccin-induced cell elongation and endogenous fusicoccin-like ligands in germinating seeds / O.V. Antipova et al // Plant Physiology and Biochemistry. — 2019. — Vol. 141. – P. 218-226. https://orcid.org/10.1016/j.plaphy.2019.05.025.
9. ГОСТ 12044-93. Семена сельскохозяйственных культур. Методы определения зараженности болезнями. – М.: Стандартинформ, 2011. – 10 с.
10. ГОСТ 12038-84. Семена сельскохозяйственных культур. Методы определения всхожести. – М.: Стандартинформ, 2011. – 40 с.
11. Чучалин В.С. Технология получения максимально очищенных препаратов: учеб. Пособие / В.С. Чучалин, Н.В. Келус, В.В. Шейкин. – Томск: Изд-во СибГМУ, 2019. – 87 с.
12. Хроматографические методы очистки белков: учеб.-метод. пособие / А.Н. Ибрагимов и др. – Казань: КФУ, 2020. – 52 с.
13. Шаповалова Е.Н. Хроматографические методы анализа: метод. пособие для спецкурса / Е.Н. Шаповалова, А.В. Пирогов. – М.: Изд-во МГУ, 2018. – 210 с.
14. Пат. 23810 Республика Казахстан, МПК A01N 43 40. 63/00, 63/04. Способ получения фузикокцинового суперфитостимулятора для вегетативного размножения растений / С.А. Ибрагимова и др. – № 2010/0536.1; заявл. 27.04.10; опубл. 15.01.13, Бюл. № 1.
Рецензия
Дәйектеу үшін:
Доланбаева Г.Т., Богданова К.О., Николаева В.Н., Кабдрахманова С.К. ФУЗИКОКЦИННІҢ ЭНДОГЕНДІ БИОСТИМУЛЯТОРЫН АЛУ: БӨЛІНУ ТӘСІЛІ, ТИІМДІЛІГІН ТАЛДАУ ЖӘНЕ БАҒАЛАУ. Шәкәрім Университетінің Хабаршысы. Техникалық ғылымдар сериясы. 2026;(3(23)):417-425. https://doi.org/10.53360/2788-7995-2026-3(23)-40
For citation:
Dolanbaeva G.T., Bogdanova K.O., Nikolaeva V.N., Kabdrakhmanova S.K. PRODUCTION OF ENDOGENOUS BIOSTIMULANT OF FUSICOCCIN: METHOD FOR ISOLATION, ANALYSIS AND EVALUATION OF EFFICACY. Bulletin of Shakarim University. Technical Sciences. 2026;(3(23)):417-425. (In Russ.) https://doi.org/10.53360/2788-7995-2026-3(23)-40
JATS XML















