АКРИЛ ҚЫШҚЫЛЫМЕН «СУЫҚ» ҚАТАЮ ПРОЦЕСІНДЕ АЛЫНҒАН ҚАНЫҚПАҒАН ПОЛИЭФИРЛІ ШАЙЫРЛАРҒА УК-СӘУЛЕЛЕНУДІҢ ӘСЕРІН ЗЕРТТЕУ

Полимерлерге ультракүлгін сәулеленудің әсерін зерттеу ғылым мен техника саласындағы маңызды әрі өзекті бағыт болып табылады, себебі ол неғұрлым берік және тиімді материалдарды жасауға жаңа тәсілдерді әзірлеуге мүмкіндік береді. Бұл жұмыста ультракүлгін сәулеленудің ұзақ уақыт әсері кезінде қанықпаған полиэфирлер негізіндегі полимерлерде жүретін өзгерістер қарастырылды. Зерттеудің мақсаты – полиэтиленгликоль малеинаты мен полипропиленгликоль малеинаты негізінде акрил қышқылымен шамамен 70:30% массалық қатынаста алынған полимерлік материалдардың ұзақ мерзімді ультракүлгін сәулеленудің әсерінен термиялық тұрақтылығын зерттеу. Үлгілер ультракүлгін сәулеленудің әсерінен пайда болатын микрожарықшаларды анықтау үшін микроскопиялық әдіспен зерттелді. Сонымен қатар зерттелген материалдардың түсінің өзгеруі мен лайлану құбылысы визуалды түрде бағаланды. Сонымен қатар полимерлердің фотооксидтік деградация дәрежесін сандық тұрғыда бағалау мақсатында карбонил индексі анықталды. Бұл көрсеткіш ультракүлгін сәулеленудің әсерінен полимер тізбегінің ыдырауы нәтижесінде түзілетін карбонил топтарының жинақталуын сипаттайды және материалдардың фототозу процесінің тереңдігін бағалауға мүмкіндік береді. Сополимерлердің термиялық тұрақтылығы термогравиметриялық талдау әдісі арқылы, яғни үлгілерді 21 тәулік бойы ультракүлгін сәулеленуге ұшыратқанға дейін және кейін термиялық деформация басталу температурасын анықтау арқылы бағаланды. Алынған нәтижелер полиэтиленгликоль малеинаты негізінде синтезделген полимерде ультракүлгін сәулеленуден кейін термиялық деформация басталу температурасының анағұрлым айқын төмендейтінін көрсетті. Бұл көрсеткіш полипропиленгликоль малеинаты негізіндегі сополимермен салыстырғанда төмен, яғни соңғысы ультракүлгін әсерге анағұрлым жоғары төзімділік көрсетеді.

1. Glogowska K. Characteristics of Polymer Materials with New Smart Utilities / K. Glogowska, T. Klepka, L. Dulebova // Advances in Science and Technology-Research Journal. – 2020. – Vol. 14. – № 4. – P. 96-103. https://doi.org/10.12913/22998624/125581.

2. Research progress in functional polymer materials / C.Y. Han et al // Cailiao gongcheng – Journal of Materials Engineering. – 2021. – Vol. 49, № 6. – P. 55-65. https://doi.org/10.11868/j.issn.1001-1381.2020.000187.

3. Influence of tropical and temperate climatic factors on the properties of urethane-based paint coatings / N.P. Andreeva et al // Paint and varnish materials and their application. – 2018. – № 4. – P. 24-28.

4. Halary J.L. Polymer materials and sustainable development / J.L. Halary, L. Avérous, V. Verney // Actualite chimique. – 2010. – № 338(39). – P. 41-53.

5. Study of Aging Processes of Polymer Composite Materials in Natural Conditions of the Tropical Climate of North America / E.V. Nikolaev et al // Novosti materialovedeniya. Science and technology: electronic scientific and technical journal. – 2018. – Vol. 30, № 3-4. – Art. 08.

6. Tanzer J.D. Climate driven durability tester / J.D. Tanzer, L.S. Frankel // American Society for Testing and Materials Special Technical Publication. – 1992. – № 1200. – P. 29-44. https://doi.org/10.1520/STP14871S.

7. Tan L.J.Y. Recent progress on polymer materials for additive manufacturing / L.J.Y. Tan, W. Zhu, K. Zhou // Advanced Functional Materials. – 2020. – Vol. 30, № 43. https://doi.org/10.1002/adfm.202003062.

8. Development and modification of elastomeric materials for use in all climatic conditions / O.A. Eliseev et al // Aviation materials and technologies. – 2012. – № 5. – P. 309-314.

9. Loch K.P. Unsaturated polyester resin / K.P. Loch // Ungesattigte Poliesterharra. – 1995. – Vol. 85. – № 10. – P. 1622-1630.

10. Burkeyev M.Zh. Method for producing unsaturated polyester resins based on propylene glycol and fumaric acid: Patent No. 33266 RK, C08G63/00 / M.Zh. Burkeyev, A.K. Kovaleva, E.M. Tazhbayev. – Publ. 2018.

11. New Polyampholyte Polymers Based on Polypropylene Glycol Fumarate with Acrylic Acid and Dimethylaminoethyl Methacrylate / M.Zh. Burkeev et al // Russian Journal of Applied Chemistry. – 2018. – Vol. 91, № 7. – P. 1145-1152. https://doi.org/10.1134/S1070427218070121.

12. «Cold curing» of polyethylene glycol maleate with acrylic acid and some physicochemical properties of their solutions / G.K. Burkeyeva et al // Bulletin of University of Karaganda. Series Chemistry. – 2022. – Vol. 106, № 2. – P. 25-31. https://doi.org/10.31489/2022Ch2/2-22-22.

13. Development of Energy-Efficient Curing Method for Polypropylene Glycol Fumarate Using an Optimized Initiating System of «Cold» Curing / G.K. Burkeyeva et al // Eurasian Journal of Chemistry (Bulletin of University of Karaganda. Series Chemistry). – 2023. – Vol. 109, № 1. – P. 15-23. https://doi.org/10.31489/2023Ch1/1-23-10.

14. GOST 32317-2012 (EN 1297:2004, MOD). Roofing and waterproofing materials flexible bitumencontaining and polymeric (thermoplastic or elastomeric). Test method for aging under the influence of artificial climatic factors: UV radiation, elevated temperature and water. – M.: Standartinform, 2014. – 7 s. https://docs.cntd.ru/document/1200108098.

15. Bobrov T.B. Investigation of UV-irradiation effect on polymer degradation rate / T.B. Bobrov, S.D. Gafurov, F.H. Istamov // Applied Physics. – 2020. – № 5. – P. 93-96. URL: http://applphys.orionir.ru/appl-20/20-5/PF-20-5-93.pdf.

16. Thermal stability of unsaturated polyesters and copolymers based on them / S.V. Vinogradova et al // Polymer Science. – 1968. – Vol. 10, № 7. – P. 1757-1764. https://doi.org/10.1016/0032-3950(68)90368-7.

17. Influence of temperature and UV intensity on photo-polymerization reaction studied by photoDSC / M.C. Rusu et al // Journal of Thermal Analysis and Calorimetry. – 2012. – Vol. 110, № 1. – P. 287-294. https://doi.org/10.1007/s10973-012-2465-5.