«Тағам инженериясы және биотехнология», «Химиялық технология», "Техникалық физика және Жылу энергетикасы" және «Автоматтандыру және ақпараттық технологиялар» бағыттары бойынша үшінші нөмірге жарияланымдар қабылдау жабылды!

Прием публикаций на третий номер по направлениям «Пищевая инженерия и биотехнология», «Химическая технология», «Техническая физика и теплоэнергетика» и «Автоматизация и информационные технологии» закрыт!

Submissions for the third issue in the fields of “Food Engineering and Biotechnology”, “Chemical Technology”, "Technical physics and thermal power engineering" and “Automation and Information Technologies” are closed!

Preview

Вестник Университета Шакарима. Серия технические науки

Расширенный поиск

ИНТЕЛЛЕКТУАЛЬНЫЕ ГИБРИДНЫЕ МОДЕЛИ НА ОСНОВЕ ГЛУБОКОГО ОБУЧЕНИЯ ДЛЯ ОБНАРУЖЕНИЯ ВРЕДОНОСНЫХ ПРОГРАММ В ИНФОРМАЦИОННО-КОММУНИКАЦИОННОЙ СРЕДЕ

https://doi.org/10.53360/2788-7995-2026-1(21)-7

Аннотация

В данной работе представлено исследование и разработка интеллектуальной гибридной модели на основе методов глубокого обучения для обнаружения вредоносного программного обеспечения (ВПО) в информационно-коммуникационных инфраструктурах. Цель исследования заключается в создании архитектуры, объединяющей сверточные (CNN), рекуррентные (GRU) и графовые (GNN) нейронные сети с онтологической нормализацией признаков. Такой подход обеспечивает комплексный анализ статических, поведенческих и структурных характеристик вредоносных программ, повышая устойчивость к атакам нулевого дня и полиморфным угрозам. Для экспериментальной проверки использовались открытые наборы данных EMBER-2018, Malimg, CICAndMal2017 и CICMalDroid-2020. Проведённые эксперименты показали, что предложенная гибридная архитектура обеспечивает точность классификации 98.7% и ROC-AUC 0.99, превосходя изолированные модели глубокого обучения и традиционные методы машинного анализа. Введение онтологической модели знаний позволило повысить интерпретируемость системы и снизить уровень ложноположительных срабатываний до 1.7 %. Разработанный программный прототип продемонстрировал применимость решения в системах реального времени (SOC/IDS) и показал потенциал для дальнейшего масштабирования и внедрения в практические системы кибербезопасности. Научная новизна исследования заключается в интеграции мультимодального анализа и онтологического моделирования, что обеспечивает более точное и объяснимое выявление вредоносных объектов в сложных цифровых средах.

Об авторах

Б. К. Абдураимова
Евразийский национальный университет им. Л.Н. Гумилева
Казахстан

Баян Куандыковна Абдураимова – кандидат технических наук, доцент 

010000, г. Астана, ул. Сатпаева, 2



А. Е. Нурмуханбетова
Евразийский национальный университет им. Л.Н. Гумилева
Казахстан

Альбина Ерланкызы Нурмуханбетова – докторант кафедры информационной безопасности факультета информационных технологий ЕНУ им. Л.Н. Гумилева 

010000, г. Астана, ул. Сатпаева, 2



Список литературы

1. CHislo – goda resheniya laboratorii Laboratoriya Kasperskogo ezhednevno obnaruzhivayut 467 tysyach novyh vredonosnyh fajlov // Press-reliz. – Moskovskaya obl., 4 dek. 2024. https://www.kaspersky.ru/about/press-releases/chislo-goda-resheniya-laboratorii-kasperskogoezhednevno-obnaruzhivayut-467-tysyach-novyh-vredonosnyh-fajlov.

2. Malware visualization for deep learning detection / Q. Cui et al // IEEE Access. – 2022. – Т. 10. – Р. 24435-24447.

3. Saxe J. Deep Neural Network Based Malware Detection Using Two-Dimensional Binary Program Features / J. Saxe, K. Berlin // Proc. 10th Int. Conf. on Malicious and Unwanted Software (MALWARE). – 2015. – Р. 11-20. https://doi.org/10.1109/MALWARE.2015.7413680.

4. Hybrid static and dynamic analysis for malware detection / A. Marastoni et al // Computers & Security. – 2024. – Vol. 135. – Article 109934.

5. AV-Comparatives. Real-World Protection Test 2024 – Summary Report // AVComparatives.org. – 2024.

6. Anderson H.S. EMBER: An open dataset for training static PE malware machine learning models / H.S. Anderson, P. Roth // arXiv. – 2018. – arXiv:1804.04637.

7. Malware Images: Visualization and Automatic Classification / L. Nataraj et al // Proc. International Symposium on Visualization for Cyber Security (VizSec). – Jul 2011. – P. 1-7. https://doi.org/10.1145/2016904.2016908.

8. Poornima P. Automated malware detection using machine learning and deep learning approaches for android applications / P. Poornima, G. Mahalakshmi // Expert Systems with Applications. – 2024. – Т. 237. – Article 121456.

9. Graph Neural Networks for Malware Detection: A Survey / Y. Zhu et al // IEEE Access. – 2023. – Т. 11. – Р. 85123-85147.

10. Ding Y. Ontology-based knowledge representation for malware individuals and families / Y. Ding, R. Wu, X. Xiao // Computers & Security. – 2019. – Vol. 87. – Art. 101574. https://doi.org/10.1016/j.cose.2019.101574.

11. Deldar F. Deep Learning for Zero-day Malware Detection and Classification: A Survey / F. Deldar, M. Abadi // ACM Computing Surveys. – 2023. – Vol. 56, № 2. – P. 1-37. https://doi.org/10.1145/3605775.

12. ScaleMalNet: A Scalable Hybrid Deep Learning Model for Malware Classification / R. Vinayakumar et al // Future Generation Computer Systems. – 2020. – Т. 115. – P. 280-292.

13. Alshoulie M. Deep Learning Approaches for Malware Detection: A Comprehensive Review of Techniques, Challenges, and Future Directions / M. Alshoulie, A. Mehmood // IEEE Access. – 2025. – Т. 13. – P. 118652-118677. https://doi.org/10.1109/ACCESS.2025.3582875.

14. Machine learning based fileless malware traffic classification using image visualization / F.A. Demmese et al // Cybersecurity. – 2023. – Т. 6, № 1. – Art. 32. https://doi.org/10.1186/s42400-023-00170-z.

15. A framework for detecting zero-day exploits in network flows / A. Touré et al // Computer Networks. – 2024. – Vol. 224. – Art. 110476. https://doi.org/10.1016/j.comnet.2024.110476.

16. Grad-CAM: Visual Explanations from Deep Networks via Gradient-Based Localization / R.R. Selvaraju et al // Proceedings of the IEEE International Conference on Computer Vision (ICCV). – 2017. – P. 618-626. https://doi.org/10.1109/ICCV.2017.74. https://doi.org/10.48550/arXiv.1610.02391

17. GNNExplainer: Generating Explanations for Graph Neural Networks / R. Ying et al // Advances in Neural Information Processing Systems (NeurIPS). – 2019. – Vol. 32. – P. 9240-9251. https://doi.org/10.48550/arXiv.1903.03894.

18. Abduraimova B. Comparative study of machine learning applications in malware forensics / B. Abduraimova, S. Gnatyuk, A. Nurmukhanbetova // Proceedings of the Workshop on Cybersecurity Providing in Information and Telecommunication Systems II (CPITS-II 2024). – Kyiv, Ukraine, October 26, 2024. – CEUR Workshop Proceedings, Vol. 3826. – P. 139-152. https://ceur-ws.org/Vol3826/paper13.pdf (date of request: 03.11.2025).

19. AlOmari H. A comparative analysis of machine learning algorithms for Android malware detection / H. AlOmari, Q.M. Yaseen, M.A. Al-Betar // Procedia Computer Science. – 2023. – Vol. 220. – P. 763-768. https://doi.org/10.1016/j.procs.2023.03.101.

20. Analyzing and comparing the effectiveness of malware detection: A study of machine learning approaches / M. Azeem et al // Heliyon Computer Science. – 2024. – Vol. 10, № 1. – Art. e24058. https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S2405844023107821.

21. A robust machine learning-based mechanism for malware attack detection and analysis / R. Bakshi et al // Procedia Computer Science. – 2025. – Vol. 242. – P. 876-885. https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S1877050925010646.

22. Efficient malware detection using NLP and deep learning model / U. Gupta et al // Alexandria Engineering Journal. – 2025. – Vol. 124. – P. 550-564. https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S1110016825004260.


Рецензия

Для цитирования:


Абдураимова Б.К., Нурмуханбетова А.Е. ИНТЕЛЛЕКТУАЛЬНЫЕ ГИБРИДНЫЕ МОДЕЛИ НА ОСНОВЕ ГЛУБОКОГО ОБУЧЕНИЯ ДЛЯ ОБНАРУЖЕНИЯ ВРЕДОНОСНЫХ ПРОГРАММ В ИНФОРМАЦИОННО-КОММУНИКАЦИОННОЙ СРЕДЕ. Вестник Университета Шакарима. Серия технические науки. 2026;1(1(21)):64-73. https://doi.org/10.53360/2788-7995-2026-1(21)-7

For citation:


Abduraimova B.K., Nurmukhanbetova A.E. INTELLIGENT DEEP LEARNING-BASED HYBRID MODELS FOR MALWARE DETECTION IN THE ICT ENVIRONMENT. Bulletin of Shakarim University. Technical Sciences. 2026;1(1(21)):64-73. (In Kazakh) https://doi.org/10.53360/2788-7995-2026-1(21)-7

Просмотров: 134

JATS XML


Creative Commons License
Контент доступен под лицензией Creative Commons Attribution 4.0 License.


ISSN 2788-7995 (Print)
ISSN 3006-0524 (Online)
X