ЭЛЕКТРОЛИТТІ-ПЛАЗМАЛЫҚ ҚАТАЙТУ КЕЗІНДЕГІ 65Г БОЛАТ ҚҰРЫЛЫМЫНЫҢ ӨЗГЕРІСІ

Осы жұмыста 65Г маркалы болатқа электролитті-плазмалық қатайту (ЭПҚ) әдісінің әсері зерттелді. Зерттеу алдында үлгілердің беті механикалық әдіспен тегістеліп, кейіннен жылтырату операцияларынан өткізіліп, бастапқы беткі ақаулар мен бөгде қабаттар толықтай жойылды. Зерттеу барысында натрий карбонатының 20%-дық ерітіндісі электролит ретінде қолданылып, үш үлгіге әртүрлі қыздыру уақыттарымен ЭПҚ жүзеге асырылды. Материалдың бастапқы микроқұрылымы феррит пен перлит құрылымдық бөлшектерінен тұратындығы көрсетілді. Шынықтыру нәтижесінде аустенит мартенситке айналып, өте ұсақ ине тәрізді құрылым қалыптасты. Сканерлеуші электронды микроскоп арқылы алынған бейнелер ЭПҚ өңдеуі беткі қабаттың құрылымын айтарлықтай өзгертетінін көрсетті: түйіршіктер ұсақталып, карбидтік фазалар түзіліп, беткі қабаттағы микроқаттылық едәуір артты. Мартенситтің түзілуі және марганец элементінің болатының қатаю қабілетіне әсері қаттылықты 3,1-3,56 есе арттыруға мүмкіндік беретіндігі дәлелденді. Зерттеу нәтижелері 65Г болатының микроқұрылымы мен механикалық қасиеттерінің ЭПҚ әдісі арқылы өңделген болат бөлшектердің беріктігі мен сенімділігі артып, олардың қызмет ету мерзімі ұзартылады. Осыған байланысты аталған әдіс машина жасау, көлік және ауыл шаруашылығы техникасында ауыр жүктемелер мен үйкеліс жағдайында жұмыс істейтін серіппелер, біліктер, тісті доңғалақтар және басқа да жауапты бөлшектерді өндіруде перспективалы әрі тиімді технология ретінде қолданылуы мүмкін.

1. Belkin P.N. Plasma electrolytic hardening of steels: Review / P.N. Belkin, S.A. Kusmanov // Surface Engineering and Applied Electrochemistry. – 2016. – Vol. 52, № 6. Р. 531-546.

2. The Role of Current Density Distribution on Local Hardening of 20GL Steel During Electrolytic Plasma Processing / R. Kurmangaliyev et al // Materials. – 2025. – № 18(22). – Р. 5073.

3. Effect of electrolyte-plasma surface hardening on structure wheel steel 2 / B.K. Rakhadilov et al // Bulletin of the Karaganda University «Physics Series». – 2020. – Vol. 98, № 2. – P. 68-74.

4. Influence of plasma electrolytic hardening modes on the structure and properties of 65G steel / B.K. Rakhadilov et AL // Eurasian Journal of Physics and Functional Materials. – 2021. – Vol. 5, № 3. – Article 6.

5. Effect of Electrolytic-Plasma Hardening on the Microstructure and Tribological Properties of Low-Alloy Steels / B. Rakhadilov et al // Metals. – 2025. – Vol. 15, № 7. – Article 698.

6. The Effect of Electrolytic-Plasma Hardening Time on the Microstructure, Hardness, and Corrosion Behavior of Medium-Carbon Steel / Y. Mukhametov et al // Crystals. – 2025. – № 15(12). – Article 1058.

7. Metallographic Sample Preparation and Examination. Academia.edu. – 2015. – P. 12-36.

8. Electrolytic Plasma Hardening of 20GL Steel: Thermal Modeling and Experimental Characterization of Surface Modification / B. Rakhadilov et al // Applied Sciences. – 2025. – Vol. 15, № 15. – Article 8288.

9. GOST 9450-76. Metody opredeleniya mikrotverdosti. Vikkers. Moskva: Izdatel'stvo standartov, 1976. – 35 s. (In Russian).

10. Marček Ľ. Microscopic Analysis of Structure and Wear for Metallic Materials Using SEM / Ľ. Marček, J.Jr. Vavro, J. Vavro // Applied Sciences. – 2024. – Vol. 14, № 20. – Article 9378.

11. Reed-Hill R.E. Physical Metallurgy Principles. 4th edition / R.E. Reed-Hill, R. Abbaschian // Boston: Cengage Learning. – 1994. – P. 212-235.

12. Bhadeshia H.K.D.H. Steels: Microstructure and Properties. 4th edition / H.K.D.H. Bhadeshia // Oxford: Butterworth-Heinemann. – 2017. – P. 145-160.