ЦЕЛЛЮЛОЗА АЛУДА БИДАЙ САБАНЫ ШИКІЗАТЫНЫҢ ХИМИЯЛЫҚ, МИНЕРАЛДЫҚ ҚҰРАМЫН ЗЕРТТЕУ

Қазіргі уақытта ағаш емес өсімдік материалдарының айтарлықтай бөлігі, әсіресе ауыл шаруашылығы қалдықтары тиімді пайдаланылмайды және негізінен егістіктерде қалдырылады немесе өртеу арқылы жойылады, нәтижесінде қоршаған ортаға елеулі теріс әсер етеді. Ауылшаруашылық қалдықтарын кәдеге жарату мәселесі әсіресе астық және дәнді дақылдар өндірісі олардың өмір сүруінің негізгі саласы болып табылатын аймақтарда (Қазақстан, Қытай, Үндістан және ТМД елдері) өзекті болып отыр. Ағаш емес шикізаттың негізгі артықшылығы олардың жыл сайын өндірілуі және құнының төмендігі болып табылады. Сонымен қатар, бір жылдық өсімдіктер бірқатар құнды табиғи өнімдердің, соның ішінде целлюлозаның көзі болып саналады. Бұл мақалада бидай сабанының морфологиялық құрылымы мен химиялық құрамын зерттеу нәтижелері берілген. Талдау лигноцеллюлозды шикізаттың осы түрін ағаш құрамдас бөлігін алдын ала алуды қажет етпей, целлюлозаны тікелей өндіруде қолданыдуының жоғары мүмкіндігін көрсетеді. Бидай сабанының минералдық құрамы да зерттеліп, онда калий, магний, кальций, фосфор, алюминий, кремний сияқты өмірлік маңызды макро- және микроэлементтер бар екені анықталды. Бұл элементтердің белгіленген арақатынасы осы шикізаттың одан әрі химиялық модификацияға жарамды целлюлоза алу мүмкіндігін көрсетеді.

1. Стейнифорт А.Р. Солома злаковых культур / А.Р. Стейнифорт. – М.: Колос, 1983. – С. 77-178.

2. Применение соломы зерновых культур на удобрение / В.А. Олифер и др. // Рекомендации / ВАСХНИЛ Сиб. отд-ние. АНИИЗиС. – Новосибирск, 1990. – 20 с.

3. Майсямова Д.Р. Влияние соломы на численность микроорганизмов чернозема обыкновенного при минимальной обработке / Д.Р. Майсямова, А.П. Лазарев // Аграрный вестник Урала. – 2008. – № 6. – С. 33-35.

4. Леонова Т.В. Использование пшеничной соломы в производстве технической целлюлозы / Т.В. Леонова, С.В. Морозов // Журнал химической технологии. – 2017. – № 6. – С. 37-43.

5. Применение соломы зерновых культур на удобрение в Томской области / И.Б. Сорокин и др. // Рекомендации / ГНУ СибНИИТ СО РАСХН. Департамент социально-экономического развития села Томской области. Томск, 2004. – 10 с.

6. Харина М.В. Состав, структура и перспективы энергоресурсосберегающей переработки соломы злаковых культур / М.В. Харина, Л.М. Терехова, В.М. Емельянов // Вестник технологического университета. – 2014. – № 12. – С. 170.

7. Влияние вида щелочи на характеристики целлюлозы из соломы пшеницы / А.В. Вураско и др. // Химия. Экология. Урбанистика. – 2021. – Т.4. – С. 87-91.

8. Новый справочник химика и технолога. В 12 томах. Сырье и продукты промышленности органических и неорганических веществ: в 2 ч. Ч. II / под ред. В.А. Столяровой. – СПб.: АНОНПО «Профессионал», 2007. – 1142 с.

9. Перспективы использования биотехнологий в аграрной сфере Единого Экономического Пространства / Э.Ф. Мустафина и др. – М.: ООО «Угрешская типография», 2014. – 136 с.

10. Ерёмин Д.И. Влияние уровня минерального питания на скорость разложения соломы яровой пшеницы в лесостепной зоне Зауралья / Д.И. Ерёмин, А.А. Ахтямова // Агропродовольственная политика России. – 2015. – № 2. – С. 68-71.

11. Иванов И.И. Минеральный состав пшеничной соломы и его влияние на технологические процессы / И.И. Иванов, П.П. Петров // Вестник сельскохозяйственной химии. – 2021. – № 3. – С. 45-52.

12. Сидоров А.А. Технология переработки лигноцеллюлозного сырья / А.А. Сидоров. – М.: Наука, 2019. – 280 с.

13. Influence of mineral content on the enzymatic hydrolysis of wheat straw cellulose / Y. Zhang et al // Bioresource Technology. – 2020. – Vol. 295. – Р. 122235.

14. Куликова А.Х. Повышение эффективности применения соломы как удобрения при возделывании ячменя / А.Х. Куликова, К.Ч. Хисамова // Аграрный научный журнал. – 2015. – № 4. – С. 13-17.

15. Юскин А.А. Влияние систем земледелия на химический состав соломы зерновых культур / А.А. Юскин, В.И. Макаров // Вестник Ижевской государственной сельскохозяйственной академии. – 2009. – № 1(18). – С. 76-79.

16. Cолома – отход агропромышленного комплекса как перспективное сырье для получения кормовых и белковых препаратов / Р.Т. Валеева и др. // Вестник Казанского технологического университета. – 2016. – Т.9. – № 6. – С. 137-140.

17. Оболенская А.В. Лабораторные работы по химии древесины и целлюлозы / А.В. Оболенская, З.П. Ельницкая, А.А. Леонович. – М.: Экология, 1991. – 320 с.