ГОССИПОЛ ШАЙЫРЫ МЕН ЕКІНШІЛІК ПОЛИПРОПИЛЕН НЕГІЗІНДЕ ГУДРОНДЫ МОДИФИКАЦИЯЛАУ

Қазіргі жағдайда қайталама және жаңартылатын ресурстарды пайдалану арқылы экологиялық таза әрі ұзақ мерзімді байланыстырғыш материалдарды әзірлеуге айрықша назар аударылуда. Перспективалы бағыттардың бірі – мұнай негізіндегі байланыстырғыштарды олардың пайдалану қасиеттерін жақсарта алатын табиғи және полимерлі компоненттермен модификациялау болып табылады. Осы зерттеуде гудрон госсипол шайыры мен екіншілік полипропилен (ЕПП) қоспасымен, радикалдық процестердің инициаторы қызметін атқарған калий персульфатының (K₂S₂O₈) қатысуымен модификацияланды. ИҚ-спектроскопия және растрлық электронды микроскопия әдістерін қолдану нәтижесінде жаңа функционалдық топтардың түзілуі, байланыстырғыштың полярлығының артуы және полимер фазасының құрылымда біркелкі таралуы анықталды. Жүргізілген сынақтар модификацияланған материалдың бастапқы гудронмен салыстырғанда адгезиялық, жылулық және деформациялық қасиеттерінің жақсарғанын көрсетті. Құрылымдық-механикалық беріктіктің және қартаюға төзімділіктің артуы госсипол шайыры мен ЕПП арасындағы синергетикалық әсерді дәлелдейді. Әзірленген технология мақта өңдеу және пластик қалдықтарын тиімді түрде қайта пайдалануға мүмкіндік беріп, экологиялық тәуекелі төмен, тұрақты, сапалы және бәсекеге қабілетті байланыстырғыш жүйелерді жасауға жол ашады. Мұндай жүйелер жол құрылысында, гидрооқшаулағыш жабындарда, өнеркәсіптік қоспаларда және құрылыс саласына арналған инновациялық композиттік материалдарда қолдануға лайық.

1. Shafabakhsh G. Using Waste Plastics as Asphalt Modifier: A Review / G. Shafabakhsh, M. Sadeghnejad, M. Karami // Materials. – 2022. – Vol. 15, № 14. – P. 8112.

2. Ariyawansa C. Using Waste Plastics as Asphalt Modifier: A Review / C. Ariyawansa, S. Sirisomboonchai, Y. Zhou // International Journal of Pavement Research and Technology. – 2022. – Vol. 15. – Article 8745802.

3. Li H. A chemical method to upcycle waste polypropylene into bitumen modifiers / H. Li, X. Zhang, Q. Yang // Journal of Cleaner Production. – 2025. – Vol. 457. – P. 141239.

4. Saeed K. Recycled Polymer Modified Bitumen for Road Construction / K. Saeed, M. Raza, N. Ali // International Journal of Engineering Research and Applications. – 2023. – Vol. 13, № 4. – P. 45-53.

5. Mohammed S. Recycling micro polypropylene in modified hot asphalt mixture / S. Mohammed, M. El-Basyouny, K. Omar // Scientific Reports. – 2023. – Vol. 13. – Article 30857.

6. Yernazarov E. Modified Bitumen Materials from Kazakhstani Oilfield / E. Yernazarov, L.L. Frolova, R.V. Silva // Advances in Polymer Technology. – 2024. – Vol. 43, № 2. – P. 112-121.

7. Abbas M. The nutritional and industrial significance of cottonseeds and gossypol / M. Abbas, A. Ibrahim, H. Chen // Plant Phenome Journal. – 2023. – Vol. 6. – Article e10433.

8. Niu X. The potential roles of gossypol as anticancer agent / X. Niu, J. Zhang, Y. Liu // Frontiers in Pharmacology. – 2024. – Vol. 15. – Article 10722855.

9. Gulomov Sh.T. Researches of process of reception of anticorrosive materials and building bitumens on the basis of gossypol resin / Sh.T. Gulomov, Kh.Z. Rajapbayev // Zamonaviy fan ta’lim va tarbiya jurnali. – 2018. – № 1. – P. 112-118.

10. Kumar V. Radiation and Radical Grafting Compatibilization of Polymers for Improved Bituminous Binders / V. Kumar, A. Patel, R. Singh // Polymer Bulletin. – 2024. – Vol. 81, № 9. – P. 4112-4127.

11. Bhattacharyya A. Grafting: a versatile means to modify polymers / A. Bhattacharyya. – Famagusta: Eastern Mediterranean University, 2017. – 32 p.

12. Rao K.R. Studies on K₂S₂O₈/Ascorbic acid initiated synthesis and grafting / K.R. Rao, A. Sharma, M. Khan // YMER Journal. – 2021. – Vol. 20, № 3. – P. 153-160.

13. Liu B. Solid-state hydroxylation of polypropylene initiated by potassium persulfate / B. Liu, P. Zhou, Y. Wang // Macromolecular Research. – 2025. – Vol. 33, № 5. – P. 712-721.

14. Oxidative Modification of Bitumen with Natural Resins / X. Li еt al // Fuel. – 2022. – Vol. 320. – P. 124-138.

15. Effect of Bio-based Additives on Bitumen Rheology and Structure / R.A. Al-Mansob et al // Materials Today Communications. – 2020. – Vol. 25. – P. 101-136.

16. Morphological Characterization of Polymer-Modified Asphalt Binders / J. Zhang et al // Construction and Building Materials. – 2019. – Vol. 229. – P. 116-147.

17. Gawel I. The Role of Polymer Distribution in Bitumen Compatibility / I. Gawel, F. Czechowski // Fuel Processing Technology. – 2018. – Vol. 176. – P. 150-158.

18. Sustainable Asphalt Using Recycled Polymers and Natural Additives / M.S. Sureshkumar et al // Journal of Materials Research and Technology. – 2020. – Vol. 9(6). – P. 13688-13700.

19. Performance Enhancement of Asphalt Binder via Radical Grafting / H. Wang et al // Polymer Degradation and Stability. – 2021. – Vol. 183. – P. 109-121.