ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНДА ЦИФРЛЫҚ ДЫБЫСТЫҚ ХАБАР ТАРАТУДЫ ЕНГІЗУ ҚАЖЕТТІЛІГІ ТУРАЛЫ МӘСЕЛЕ ЖӨНІНДЕ

Бұл мақалада Қазақстан Республикасының ескірген аналогтық радиожелісін жаңғырту және шалғай аудандарда да ақпараттық ресурстарға тең қолжетімділікті қамтамасыз ету мақсатында DRM стандартына сәйкес цифрлық дыбыстық хабар таратуға көшу қажеттілігі қарастырылады. Мақсат – күрделі жер бедері мен халық тығыздығы төмен жағдайларда DRM технологиясын енгізудің техникалық, экономикалық және ұйымдастырушылық артықшылықтарын негіздеу. Осы мақсатқа жету үшін қазіргі аналогтық дыбыстық хабар тарату жүйесіне жан-жақты талдау жүргізіліп, оның аумақты қамту және энергия тиімділігі тұрғысынан кемшіліктері анықталды. ICS Telecom бағдарламалық қамтамасыздандыруын пайдалану арқылы цифрлық дыбыстық хабар таратудың қызмет көрсету аймағына модельдеу жүргізілді. Есептеулерде ITU-R радиотолқын таралу модельдері, соның ішінде ITU-R P.1546 және дифракциялық шығындарды бағалауға арналған Deygout әдісі ескерілді. Бұл Алма-Ата-549 кГц жиілігіне 100 кВт таратқыш қуатымен шамамен 250 км сенімді қабылдау аймағын анықтауға мүмкіндік берді. Зерттеу нәтижелері DRM технологиясын енгізу ел аумағының қамтылуын едәуір кеңейтуге (ел аумағының 95%-ына дейін), таратқыштардың энергия тұтынуын аналогтық жүйелермен салыстырғанда кем дегенде 50%-ға азайтуға, дыбыс сапасын жақсартуға және төтенше жағдайлар туралы хабарлау жүйелері сияқты қосымша сервистерді интеграциялау мүмкіндігін қамтамасыз етуге мүмкіндік беретінін көрсетті. Жұмыстың практикалық маңыздылығы – консервацияланған радиобекеттерді қайта жабдықтау және ұлттық жиілік ресурстарын тиімді пайдалану арқылы радиохабар тарату инфрақұрылымын кезең-кезеңімен жаңғырту жоспарын әзірлеуде. Бұл өз кезегінде күрделі және операциялық шығындарды айтарлықтай азайтуға мүмкіндік береді. Алынған нәтижелер DRM стандарты бойынша цифрлық дыбыстық хабар таратуға көшу – Қазақстан Республикасының медиаиндустриясын цифрландыруға бағытталған стратегиялық қадам екенін дәлелдейді.

1. Годовой отчет Акционерного общества «Казтелерадио» за год, закончившийся 31 декабря 2022 г. – Утверждено Председателем Правления АО «Казтелерадио».

2. Identifying the regularities of the signal detection method using the Kalman filter / B. Medetov et al // Eastern-European Journal of Enterprise Technologies. – 2023. – Т. 125, № 9.

3. Improvement of signal reception reliability at satellite spectrum monitoring system / K. Aigul et al // IEEE Access. – 2022. – Т. 10. – Р. 101399-101407.

4. Harliantara H., Widiarto D. S., Prasetyo I. J. Analogue to Digital Radio Transition in Broadcasting [Электронный ресурс]. – 2024. – URL: https://ssrn.com/abstract=4998071 (дата обращения: 04.08.2025).

5. Comparative analysis of QoS management and technical requirements in 3GPP standards for cellular IoT technologies / V.O. Tikhvinskiy et al // Journal of Telecommunications and Information Technology. – 2018. – № 2. – Р. 41-47.

6. Zyka K. The Digital Audio Broadcasting Journey from the Lab to Listeners – the Czech Republic Case Study / K. Zyka // Radioengineering. – 2019.

7. Šulentić A. The Development of Digital Audio Broadcasting in Croatia: The Case of DAB+ / A. Šulentić, M. Mučalo // Journal of Radio & Audio Media. – 2024. – P. 1-18.

8. Varlamov O.V. A. Basis of Technical Design and Development a Single-Frequency DRM Digital Broadcasting Network for Venezuela / O.V. Varlamov, A.A. Bychkova // 2021 Systems of Signal Synchronization, Generating and Processing in Telecommunications (SYNCHROINFO). – IEEE, 2021. – P. 1-7.

9. Television in Norway [Электронный ресурс] // Wikipedia. –URL: https://en.wikipedia.org/wiki/Television_in_Norway (дата обращения: 04.08.2025).

10. Простякова В.А. Радиовещание в Норвегии: этапы развития / В.А. Простякова // Меди@льманах. – 2023. – № 5 (118). – С. 90-97.

11. Wamanji J.N. Analogue to Digital Broadcast Migration: Communication and Local Broadcast Audio-visual Content Ecosystem – University of Nairobi, 2022.

12. Falkowski-Gilski P. Digital Transformation of Terrestrial Radio: An Analysis of Simulcasted Broadcasts in FM and DAB+ for a Smart and Successful Switchover / P. Falkowski-Gilski // Applied Sciences. – 2021. – Т. 11, № 23. – Р. 11114. https://doi.org/10.3390/app112311114.

13. Varlamov O.V. Organization of single frequency DRM digital radio broadcasting networks. Features and results of practical tests / O.V. Varlamov // 2018 Systems of Signal Synchronization, Generating and Processing in Telecommunications (SYNCHROINFO). – Minsk, Belarus, 2018. – P. 1-8. – https://doi.org/10.1109/SYNCHROINFO.2018.8456925.

14. Международный союз электросвязи. Рекомендация ITU-R P.525. Распространение радиоволн на открытой местности: свободное пространство. – Женева: ITU.