СЫҒЫЛҒАН АУАМЕН ЭНЕРГИЯ САҚТАУ (CAES) ЖҮЙЕЛЕРІНІҢ БОЛАШАҒЫ ЖӘНЕ ЖОБАЛАУ ҚОЛДАУЫ

CAES технологиясы механикалық және термодинамикалық энергия сақтау түрлерін біріктіреді. Бұл технология жергілікті модульдік қондырғылардан бастап өнеркәсіптік ауқымдағы шешімдерге дейін ауқымды түрде бейімделе алады. Оның басты артықшылықтарына жоғары энергия сақтау сыйымдылығы, қайта зарядтаусыз ұзақ жұмыс уақыты, күн және жел электр станцияларының интеграциясымен үйлесімділігі, сондай-ақ жаппай енгізу жағдайында төмен өзіндік құн мүмкіндігі жатады. Жаңартылатын энергия көздерінің (ЖЭК) үлесі артып, электр энергетикалық жүйелердің тұрақтылығын қамтамасыз ету қажеттілігі күшейген сайын, энергия сақтау технологиялары стратегиялық маңызға ие болуда.
Бұл мақалада сығылған ауамен энергия сақтау (CAES) технологиясына жан-жақты талдау жасалады, оның ішінде басқа сақтау жүйелерімен салыстырмалы бағалау, жобалау ерекшеліктері, артықшылықтары және жүзеге асырудағы қиындықтар қарастырылады. Қазақстан Республикасының климаттық, геологиялық және экономикалық ерекшеліктерін ескере отырып, елімізде CAES технологиясын қолдану әлеуетіне ерекше назар аударылған. Зерттеуде термомеханикалық CAES сияқты инновациялық тәсілдер қарастырылып, олардың Қазақстан үшін перспективалық бағыты ретінде көрсетіледі. Жұмыста зерттеу нәтижелері ұсынылып, негізгі кедергілер анықталып, оларды еңсеру бойынша шаралар ұсынылады. Мақала ұлттық және халықаралық дереккөздерге, модельдеуге және сараптамалық бағалауға негізделген және бұл салада ұлттық стратегия әзірлеуге негіз бола алады.

1. Hutchison A. Compressed Air Energy Storage (CAES) / A. Hutchison // Overview and Applications. Energy Engineering. – 2012. – № 109(3). – Р. 57-68. https://doi.org/10.1080/01998595.2012.1001052.

2. Bishop B. The Potential for Compressed Air Energy Storage in the United States / B. Bishop, R. Blennerhassett // Renewable and Sustainable Energy Reviews. – 2013. – № 19. – Р. 39-48. https://doi.org/10.1016/j.rser.2012.11.046.

3. A Review of the Development of Compressed Air Energy Storage Technology in the Last Decade / Y. Zhao et al // Renewable and Sustainable Energy Reviews. – 2016. – № 58. – Р. 1167-1178. https://doi.org/10.1016/j.rser.2015.12.327.

4. Rwe J. Adiabatic Compressed Air Energy Storage / J. Rwe // The New Frontier for Green Energy Storage. Renewable Energy. – 2017. – № 46. – Р. 323-332. https://doi.org/10.1016/j.renene.2017.01.012.

5. A Comprehensive Review of Compressed Air Energy Storage (CAES) and Its Applications / L. Liu et al // Journal of Energy Storage. – 2018. – № 21. – Р. 67-80. https://doi.org/10.1016/j.est.2018.01.006.

6. Compressed Air Energy Storage for Large-Scale Energy Systems / Е. Lysen et al // Journal of Power Sources. – 2005. – № 145(1). – Р. 162-171. https://doi.org/10.1016/j.jpowsour.2004.11.014.

7. Hughes J. Technological and Economic Feasibility of Compressed Air Energy Storage Systems: A Review / J. Hughes, S. Asgarian // Energy Conversion and Management. – 2019. – № 185. – Р. 537-549. https://doi.org/10.1016/j.enconman.2019.02.056.

8. Capasso L. Assessing the Impact of Compressed Air Energy Storage in Power Systems with High Penetration of Renewable Energy / L. Capasso, P. Mancarella // Energy. – 2015. – № 81. – Р. 384-393. https://doi.org/10.1016/j.energy.2014.12.040.

9. Bai X. Optimal Design and Operation of A CAES System in Hybrid Energy Systems: A Review of Recent Advances / X. Bai, T. Qiu // Applied Energy. – 2020. – № 261. – Р. 114402. https://doi.org/10.1016/j.apenergy.2019.114402.

10. Yang C. A Study on the Application of Adiabatic Compressed Air Energy Storage Systems in Renewable Energy Grid Integration / C. Yang, S. Xu // Renewable Energy. – 2021. – № 166. – Р. 1316-1327. https://doi.org/10.1016/j.renene.2020.12.026.