ПЕДАГОГИКАЛЫҚ ПРАКТИКАҒА ИННОВАЦИЯЛЫҚ ЦИФРЛЫҚ ҚҰЗЫРЕТТЕРДІ ИНТЕГРАЦИЯЛАУ: AR ЖӘНЕ GENAI ҚОЛДАНЫЛҒАН КАСКАДТЫ МОДЕЛЬДІ ӘЗІРЛЕУ ЖӘНЕ ВАЛИДАЦИЯЛАУ

Бұл мақала педагогтардың цифрлық құзыреттерін (ЦҚ) қалыптастырудың каскадты моделін әзірлеуге және жан-жақты талдауға арналған. Модель жаһандық цифрландыру және Қазақстан Республикасындағы білім беруді дамыту жөніндегі ұлттық стратегия талаптарына жауап береді. Модель үш өзара байланысты кезеңнен тұрады: бірінші кезең – мотивациялық-мақсатты, әдіснамалық, мазмұндық-технологиялық және реттеуші-нәтижелік блоктарды қамтитын жүйелендірілген ЦҚ қалыптастыру үдерісі; екінші кезең – қалыптасқан ЦҚ-ны күнделікті педагогикалық қызметте тікелей қолдану; үшінші кезең – осы құзыреттердің білім алушылардың академиялық нәтижелеріне ықпалын бағалау.
Жұмыста модельдің әрбір кезеңіне терең талдау жасалады, принциптері, цифрлық экожүйесі, оқыту әдістері мен құралдары, сондай-ақ бағалау жүйесі сипатталады. Қазақстандағы цифрландыру контекстіне ерекше назар аударылады, мемлекеттік бағдарламалар мен нормативтік құжаттар аясында педагогтардың заманауи цифрлық дағдыларды игеруінің сыни маңыздылығы атап өтіледі. Модельдің практикалық маңыздылығын дәлелдеу үшін 1352 мұғалімді қамтыған кең ауқымды эмпирикалық зерттеудің алғашқы кезеңінің нәтижелері ұсынылады. Бұл сауалнама педагогикалық қауымдастықтың интерактивті сабақ форматтарын меңгеруге және толықтырылған шындық (AR) пен генеративті жасанды интеллект (GenAI) технологияларын енгізуге жоғары қызығушылығын айқын көрсетті.
Мақалада сондай-ақ ұсынылған модельдің шетелдік және отандық цифрлық педагогика саласындағы зерттеулермен салыстырмалы талдауы жүргізіліп, ортақ үрдістер мен ерекше сынқатерлер айқындалады. Сауалнаманың алғашқы кезеңінің нәтижелері, олардың модельді бейімдеу мен жетілдіруге әсері талқыланады. Болашақ зерттеулердің келешегі, оның ішінде AR технологияларымен жұмыс істеуге және интерактивті оқыту формаларын дамытуға бағытталған оқыту модулінен кейін жүргізілетін сауалнаманың екінші кезеңі белгіленген.
Осылайша, мақала педагогтардың цифрлық құзыреттерін қалыптастырудың теориялықәдіснамалық негіздерін дамытуға және оларды цифрлық білім беру ортасында практикалық іске асыруға үлес қосады.

1. Redecker C. European Framework for the Digital Competence of Educators / C. Redecker, Y. Punie // DigCompEdu. Publications Office of the European Union. – 2017.

2. Ferrari A. Digital Competence in Practice: An Analysis of the DigComp Framework and its Pedagogical Implications / A. Ferrari // Joint Research Centre. – 2012. https://dx.doi.org/10.2791/82116.

3. Ilomäki L. Digital competence – an emergent concept in education / L. Ilomäki, S. Paavola M. Lakkala // Education and Information Technologies. – 2016. – № 15(4). – Р. 369-389. https://doi.org/10.1007/s10639-014-9346-4.

4. Gutiérrez-Pérez J.M. Digital Competences of Higher Education Teachers: A Scoping Review / J.M. Gutiérrez-Pérez, J. Ballesta-Pagán // Education Sciences. – 2021. – № 11(11). https://doi.org/10.3390/educsci11110689.

5. Examining pre-service teachers' Technological Pedagogical Content Knowledge as evolving knowledge domains: A longitudinal approach / Т. Valtonen et al // Journal of Computer Assisted Learning. – 2019. – № 35(4). – Р. 491-502. https://doi.org/10.1111/jcal.12353.

6. Scherer R. A meta-analysis of how pre-service teachers’ digital competence develops and predicts their future pedagogical practice / R. Scherer, J. Tondeur, F. Siddiq // Computers & Education. – 2018. – № 111. – Р. 174-187. https://doi.org/10.1016/j.compedu.2018.09.009.

7. Krumsvik R.J. Digital competence in the Norwegian teacher education and in schools / R.J. Krumsvik // Högre utbildning. – 2011. – № 1(1). – Р. 39-51. https://doi.org/10.23865/hu.v1.874.

8. Digital Teaching Competence: A Systematic Review / Francisco-Ignacio Revuelta-Domínguez et al // Sustainability. – 2022. – № 14(11). – Р. 6428. https://doi.org/10.3390/su14116428.

9. Teachers’ AI digital competencies and twenty-first century skills in the post-pandemic world / Davy Tsz Kit Ng et al // Cultural and Regional Perspectives. – 2023. – № 21, 71(1). – Р. 137-161. https://doi.org/10.1007/s11423-023-10203-6.

10. Abildina S.K. Opportunities to use educational resources in the context of distance learning / S.K. Abildina, K.A. Aidarbekova, А.O. Mukhametzhanova // Herald of Karaganda University. – 2023. – № 1(109). https://doi.org/10.31489/2023Ped1/160-168.

11. Developing the Professional Competence of Future Chemistry Teachers through Digital Technologies: A Case Study of Kazakhstan / A. Karmanova et al // International Journal of Information and Education Technology. – 2024. – Vol. 14, № 8. https://doi.org/10.18178/ijiet.2024.14.8.2140.

12. Bridging the digital divide: Assessing future educators' competence in Kazakhstan's higher education through the DigCompEdu framework / M. Yermekova et al // International Journal of Innovative Research and Scientific Studies. – 2025. – № 8(1). – Р. 1224-1238. https://doi.org/10.53894/ijirss.v8i1.4572.

13. Kirschner, P.A. The myths of the digital native and the multitasker / P.A. Kirschner, M. De Bruyckere // Teaching and Teacher Education. – 2017. – № 67. – Р. 135-142.