БАТЫС ҚАЗАҚСТАН ОБЛЫСЫ ТОПЫРАҚТАРЫНЫҢ ТҤРЛІ ЭКОЖҤЙЕЛЕРІНДЕ СО₂ ЭМИССИЯСЫН БАҒАЛАУ

   Мақалада Батыс Қазақстан облысы құрғақ дала аймағы түрлі экожүйелердегі қою қара-қоңыр топырағынан СО2 эмиссиясы нәтижелелері келтірілген. Зерттеулер жүргізілген барлық экожүйелерде тез ӛзгермелі зонаға сәйкес топырақтаң СО2 айлық эмиссиясының ӛзгеруі «классикалық» сипатта болды: минималды кӛрсеткіштері – күздің соңғы айлары және қысқы кезеңде, және максималды – кӛктемнің соңғы айы мен жаз кезеңдерінде, бұл уақыт микроб қауымдастығының функциялануына ауа-райының қолайлылығы және жоғарғы ӛсімдіктердің тамыр жүйелерінің белсеңді тыныс алу процесінің орын алуы. Түрлі экожүйедегі топырағынан айлық СО2 эмиссиясының 2018-2019 ж. ж. белгілерің салыстыру барысында, олардың кӛктем > жаз > қыс кезендер тізбегі бойынша тӛмендуін бақылауға болады.

1. Кудеяров, В. Н. Потоки и пулы углерода в наземных экосистемах России / В. Н. Кудеяров [и др.]. - М.: Наука, 2007. - 315 с.

2. Pacific, V. J. Variability in soil respiration across riparian-hillslope transitions. // V.J. Pacific, B. L. McGlynn, D. A. Riveros-Iregui, D. L. Welsh, H. E. Epstein.Biogeochemistry, 2008, DOI 10.1007/s10533-008-9258-8.

3. Кагеііп, D. В., Zamolodchikov, D. G. Uglerodnyi obmen v kriogennyx ekosistemah. Mocskva: Nauka, 2008. - 344 p.

4. Чимитдоржиева Э. О. Эмиссия диоксида углерода из постагрогенных степных и сухостепных почв Западного Забайкалья / Э. О. Чимитдоржиева, Г. Д. Чимитдоржиева. – М.: Известия ТСХА. – Выпуск 2. – 2011. - С. 93-102

5. Курганова И. Н. Оценка потоков диоксида из почв таежной зоны России. 1. Кудеяров, В.Н. Потоки и пулы углерода в наземных экосистемах России / И. Н. Курганова, В. Н. Кудеяров. - М.: Наука, 2007. - 315 с.

6. Кудеяров В. Н. Дыхание почв России: анализ базы данных, многолетний мониторинг, моделирование, общие оценки / В. Н. Кудеяров. –Почвоведение. – 2005. - N 9. - С. 1112-1121.

7. Сергалиев Н. Х. Изучение запасов углерода и эмиссии диоксида углерода темно-каштановых почв в зависимости от типа землепользования в агроценозах Приуралья РК. / Н. Х. Сергалиев, И. Н. Курганова, А. Г. Нагиева, А. Т. Жиенгалиев, А. С. Тлепов, Т. Ж. Турбаев. – Уральск.: Отчет о научно-исследовательской работе, 2018. - 72 с.

8. Сергалиев Н. Х. Изучение современной методики измерений эмиссии диоксида углерода почв в учебном процессе / Н. Х. Сергалиев, А. Г. Нагиева, А. С. Тлепов, А. Т. Жиенгалиев. – Уральск.: Вестник ЗКГУ. Уральск. - 2018. – № 3, - С. 75-80.

9. Сергалиев Н. Х. Изменение эмиссии диоксида углерода на антропогенно-нарушенных угодьях Западно-Казахстанской области / Н. Х. Сергалиев, А. Г. Нагиева, А. Т. Жиенгалиев. – Астана.: Вестник науки Казахского агротехнического университета им. С. Сейфуллина. - 2018 - № 3 - С. 92-101.

10. Sergaliyev, N. Kh. The change in CO₂ emissions in the dark chestnut soil of the Urals / N. Kh. Sergaliyev, A. G. Nagiyeva, А. Т. Zhiengaliyev. - IOP Conference Series: Earth and Environmental Science. – Юрга. - 2019. - 1-9 р.

11. Сергалиев Н. Х. Изучение запасов углерода и эмиссии диоксида углерода на пашне Приуралья / Н. Х. Сергалиев, А. Г. Нагиева, А. Т. Жиенгалиев // Вестник Государственного Университета им. Шакарима. - 2019. - № 1. - С. 333-337

12. Сергалиев, Н. Х. Измерение эмиссии диоксида углерода из почвы с разной пастбищной нагрузкой / Н. Х. Сергалиев, А. Т. Жиенгалиев, А. Ж. Турбаев, С. Х. Абишева // Новости науки Казахстана. - Алматы - 2015. - № 4 (126). – С. 195-207